[POMPONIUS libro quinto decimo ad Sabinum. ] §18.5.1.prCelsus filius putabat, si uendidisset mihi filius familias rem peculiarem, etiam, si conueniat ut abeatur ab ea uenditione, inter patrem et filium et me conuenire debere, ne, si cum patre solo pactus sim, filius non possit liberari et quaeratur, utrumne nihil agatur ex ea pactione an uero ego quidem liberer, filius maneat obligatus, sicuti, si pupillus sine tutoris auctoritate paciscatur, ipse quidem liberatur, non etiam qui cum eo pactus est.
[폼포니우스, 『사비누스 주석』 제15권] 아들 첼수스는 가자가 자신의 특유재산에 속하는 물건을 나에게 매도한 경우, 비록 그 매매로부터 이탈하기로(합의해제하기로) 합의가 이루어지더라도, 아버지와 아들 그리고 나 사이에 합의가 이루어져야 한다고 생각했다. 이는 만일 내가 아버지하고만 단독으로 합의했을 때, 아들이 면책될 수 없어 그 합의로부터 아무런 효력도 생기지 않는 것인지, 아니면 나는 과연 면책되지만 아들은 의무를 부담하는 채로 남는 것인지에 대한 의문이 생기는 것을 방지하기 위함이다. 이는 마치 피후견인이 후견인의 승인 없이 합의를 하는 경우에 그 자신은 과연 면책되지만 그와 합의한 상대방은 면책되지 않는 것과 같다.
nam quod Aristo dixit posse ita pacisci, ut unus maneat obligatus, non est uerum, quia pro una parte contrahentium abiri pacto ab emptione non possit: et ideo si ab una parte renouatus sit contractus, dicitur non ualere eiusmodi pactionem.
아리스토가 한쪽 당사자만 의무를 부담하는 채로 남도록 합의하는 것이 가능하다고 말한 것은 옳지 않은데, 왜냐하면 계약 당사자 일방만을 위해 합의로 매매로부터 이탈하는 것은 불가능하기 때문이다. 따라서 만일 일방에 의해서 계약이 갱신되었다 하더라도, 그러한 합의는 효력이 없다고 말해진다.
sed dicendum est patre paciscente et liberato aduersario filium quoque obiter liberari.
그러나 아버지가 합의하고 상대방이 면책된 때에는 아들도 이에 수반하여 면책된다고 말해야 한다.