[ULPIANUS libro uicensimo nono ad edictum. ] §14.4.3.prSed si seruus communis sit et ambo sciant domini, in utrumlibet ex illis dabitur actio: at si alter scit, alter ignorauit, in eum qui scit dabitur actio, deducetur tamen solidum quod ei qui ignorauit debetur.
[울피아누스, '고시 주석' 제29권] 그러나 만일 노예가 공유이고 두 주인 모두가 알고 있다면, 그들 중 누구에 대해서든 소가 제기될 수 있다. 그러나 한쪽은 알고 다른 쪽은 몰랐다면, 아는 자에 대해 소가 제기되되, 다만 모르는 자에게 채무가 있는 전액은 공제된다.
quod si ipsum quis ignorantem conuenerit, quoniam de peculio conuenitur, deducetur etiam id quod scienti debetur et quidem in solidum: nam et si ipse de peculio conuentus esset, solidum quod ei deberetur deduceretur, et ita Iulianus libro duodecimo digestorum scripsit.
하지만 만일 누군가가 그 모르는 자 자신을 상대로 소를 제기한다면, 특유재산에 관한 소가 제기되는 것이므로, 아는 자에게 채무가 있는 부분 역시 공제되며 그것도 전액이 공제된다. 왜냐하면 아는 자 본인이 특유재산에 관한 소를 제기당했더라도 그에게 채무가 있는 전액이 공제되었을 것이기 때문이며, 율리아누스도 '학설휘찬' 제12권에서 그렇게 썼다.
§14.4.3.1Si seruus pupilli uel furiosi sciente tutore uel curatore in merce peculiari negotieter, dolum quidem tutoris uel curatoris nocere pupillo uel furioso non debere puto, nec tamen lucrosum esse debere, et ideo hactenus eum ex dolo tutoris tributoria teneri, si quid ad eum peruenerit: idem et in furioso puto.
만일 피후견인이나 정신이상자의 노예가 후견인이나 보좌인의 인지 하에 특유재산의 상품으로 거래한다면, 나는 후견인이나 보좌인의 기망 행위가 피후견인이나 정신이상자에게 해를 끼쳐서는 안 된다고 생각하지만, 그렇다고 그것이 그들에게 이득이 되어서도 안 된다고 본다. 따라서 피후견인은 후견인의 기망으로 인해 자기에게 귀속된 이득이 있는 한도 내에서만 배분소송의 책임을 진다. 정신이상자의 경우에도 마찬가지라고 생각한다.
quamuis Pomponius libro octauo epistularum, si soluendo tutor sit, ex dolo eius pupillum teneri scripsit: et sane hactenus tenebitur, ut actionem, quam contra tutorem habeat, praestet.
비록 폼포니우스는 '서간집' 제8권에서 후견인이 변제 자력이 있다면 그의 기망으로 인해 피후견인이 책임을 진다고 썼지만 말이다. 그리고 확실히 피후견인은 자신이 후견인에 대해 가지는 소권을 제공하는 한도 내에서 책임을 질 것이다.
§14.4.3.2Sed et si ipsius pupilli dolo factum sit, si eius aetatis sit, ut doli capax sit, efficere ut teneatur, quamuis scientia eius non sufficiat ad negotiationem.
그러나 또한 만일 피후견인 자신의 기망 행위로 인해 발생한 일이고, 그가 기망 능력이 있는 연령에 달해 있다면, 그의 인지가 거래를 시작하기에는 충분하지 않다 하더라도 그가 책임을 지게 하는 결과를 낳는다.
quid ergo est? scientia quidem tutoris et curatoris debet facere locum huic actioni: dolus autem quatenus noceat, ostendi.
그렇다면 결론은 무엇인가? 후견인과 보좌인의 인지가 이 소송을 성립시켜야 마땅하다. 그러나 기망이 어느 정도까지 해를 끼치는가에 대해서는 내가 이미 보여준 바와 같다.