[ULPIANUS libro uicensimo tertio ad edictum. ]
[울피아누스, 고시주해 제23권.] 법무관은 말한다.
§11.3.1.prAit praetor: 'Qui seruum seruam alienum alienam recepisse persuasisseue quid ei dicetur dolo malo, quo eum eam deteriorem faceret, in eum quanti ea res erit in duplum iudicium dabo. ' §11.3.1.1Qui bona fide seruum emit, hoc edicto non tenebitur, quia nec ipse poterit serui corrupti agere, quia nihil eius interest seruum non corrumpi: et sane, si quis hoc admiserit, eueniet ut duobus actio serui corrupti competat, quod est absurdum.
“타인의 남성 노예나 여성 노예를 숨겨주었거나 그에게 무언가를 설득했다고 일컬어지는 자에 대하여, 악의로써 그를 더 나쁘게 만들기 위한 목적이 있었다면, 나는 그에 대해 그 목적물의 가액의 2배에 달하는 소를 허용할 것이다.” 선의로 노예를 매수한 자는 이 고시의 적용을 받지 않는다. 왜냐하면 그 자신도 노예 훼손의 소를 제기할 수 없기 때문이며, 노예가 훼손되지 않는 것에 그에게 아무런 이해관계가 없기 때문이다. 그리고 실제로 만약 누군가가 이를 인정한다면, 두 사람에게 노예 훼손의 소권이 귀속되는 결과가 초래될 것인데, 이는 불합리하다.
sed nec eum, cui bona fide homo liber seruit, hanc actionem posse exercere opinamur.
그러나 자유인이 선의로 섬기고 있는 자 역시 이 소권을 행사할 수 없다고 우리는 생각한다.
§11.3.1.2Quod autem praetor ait 'recepisse', ita accipimus, si susceperit seruum alienum ad se: et est proprie recipere refugium abscondendi caussa seruo praestare uel in suo agro uel in alieno loco aedificioue.
한편, 법무관이 ‘숨겨주었다’라고 말하는 것은, 타인의 노예를 자기에게로 받아들인 경우를 그렇게 이해한다. 그리고 본래 의미의 ‘숨겨주는 것’이란 은닉할 목적으로 자기의 토지나 타인의 장소 또는 건물에서 노예에게 피난처를 제공하는 것이다.
§11.3.1.3Persuadere autem est plus quam compelli atque cogi sibi parere.
또한 ‘설득하다’라는 것은 자신에게 복종하도록 강요받고 억지 쓰는 것 이상이다.
sed persuadere τῶν μέσων ἐστίν, nam et bonum consilium quis dando potest suadere et malum: et ideo praetor adiecit 'dolo malo, quo eum deteriorem faceret': neque enim delinguit, nisi qui tale aliquid seruo persuadet, ex quo eum faciat deteriorem.
그러나 설득하는 것은 중간적인 것(τῶν μέσων)에 속한다. 왜냐하면 좋은 권고를 함으로써 설득할 수도 있고 나쁜 권고를 함으로써 설득할 수도 있기 때문이다. 따라서 법무관은 ‘악의로써 그를 더 나쁘게 만들기 위하여’라는 말을 덧붙였다. 왜냐하면 노예에게 그러한 일을 설득하여 그 결과로 그를 더 나쁘게 만드는 자가 아니라면 비행을 저지르는 것이 아니기 때문이다.
qui igitur seruum sollicitat ad aliquid uel faciendum uel cogitandum improbe, hic uidetur hoc edicto notari.
그러므로 노예를 부추겨 부정한 일을 행하게 하거나 도모하게 하려는 자가 이 고시에 의해 제재를 받는 것으로 여겨진다.
§11.3.1.4Sed utrum ita demum tenetur, si bonae frugi seruum perpulit ad delinquendum, an uero et si malum hortatus est uel malo monstrauit, quemadmodum faceret? et est uerius etiam si malo monstrauit, in quem modum delinqueret, teneri eum.
그러나 정직한 노예를 비행으로 내몬 경우에만 책임을 지는 것인가, 아니면 이미 나쁜 노예를 부추기거나 나쁜 노예에게 어떻게 행해야 하는지 보여준 경우에도 책임을 지는 것인가? 그리고 이미 나쁜 노예에게 어떤 방식으로 비행을 저질러야 하는지 보여준 경우라 할지라도 그가 책임을 진다고 보는 것이 더 타당하다.
immo et si erat seruus omnimodo fugiturus uel furtum facturus, hic uero laudator huius propositi extitit, tenetur: non enim oportet laudando augeri malitiam.
더 나아가, 만약 노예가 어찌 됐든 도망치려 했거나 절도를 저지르려던 차였고, 이 자가 이러한 의도를 칭찬하는 자로 나타났을 뿐이라 하더라도 그는 책임을 진다. 왜냐하면 칭찬함으로써 악의가 늘어나서는 안 되기 때문이다.
siue ergo bonum seruum fecerit malum siue malum fecerit deteriorem, corrupisse uidebitur.
그러므로 선한 노예를 나쁘게 만들었든 나쁜 노예를 더 나쁘게 만들었든 간에 그는 훼손한 것으로 여겨질 것이다.
§11.3.1.5Is quoque deteriorem facit, qui seruo persuadet, ut iniuriam faceret uel furtum uel fugeret uel alienum seruum ut sollicitaret uel ut peculium intricaret, aut amator existeret uel erro uel malis artibus esset deditus uel in spectaculis nimius uel seditiosus: uel si actori suasit uerbis siue pretio, ut rationes dominicas intercideret adulteraret uel etiam ut rationem sibi commissam turbaret:
또한 노예를 설득하여 불법행위나 절도를 저지르게 하거나, 도망치게 하거나, 타인의 노예를 부추기게 하거나, 그의 특유재산을 어지럽히게 하거나, 정욕에 빠지게 하거나, 방랑자로 만들거나, 나쁜 행실에 빠지게 하거나, 구경거리에 과도하게 몰두하게 하거나, 반항적으로 만들거나, 혹은 지배인을 말이나 돈으로 설득하여 주인의 장부를 파기하거나 위조하게 하거나, 심지어 자신에게 위임된 장부를 혼란에 빠뜨리게 하는 자 역시 노예를 더 나쁘게 만드는 것이다.