[ULPIANUS libro uicensimo quarto ad edictum. ] §10.4.11.prSed et si hereditas amissa sit ob hoc, quod seruus non exhibeatur, aequissimum est aestimari officio iudicis damnum hereditatis.
[울피아누스, 고시석의 제24권.] 그러나 또한, 노예가 제시되지 않았다는 이유로 상속재산을 잃게 된 경우라면, 법관의 직권으로 상속재산의 손해액을 평가하는 것이 가장 공평하다.
§10.4.11.1Quo autem loco exhiberi rem oporteat uel cuius sumptibus, uideamus.
그런데 어떤 장소에서 물건이 제시되어야 하는지, 혹은 누구의 비용으로 해야 하는지 살펴보자.
et Labeo ait ibi exhibendum, ubi fuerit cum lis contestaretur, periculo et impendiis actoris perferendam perducendamue eo loci ubi actum sit.
라베오는 소송이 계속된 당시에 그 물건이 있었던 장소에서 제시되어야 하며, 소송이 제기된 장소로는 원고의 위험과 비용으로 운반되거나 인도되어야 한다고 말한다.
pascere plane seruum uestire curare possessorem oportere ait.
분명히 그는 점유자가 노예에게 먹이고 입히고 보살펴야 한다고 말한다.
ego autem arbitror interdum etiam haec actorem agnoscere oportere, si forte ipse seruus ex operis uel artificio suo solebat se exhibere, nunc uero cogitur uacare.
그러나 나는 때로는 원고 역시 이러한 비용을 부담해야 한다고 생각하는데, 예컨대 노예 자신이 자신의 노동이나 기술을 통해 스스로를 부양하고 있었으나, 지금은 쉬어야만 하는 경우이다.
proinde et si apud officium fuerit depositus exhibendus, cibaria debebit adgnoscere qui exhiberi desideranit, si non solebat possessor seruum pascere: nam si solebat, sicuti pascit, ita et cibaria potest non recusare.
따라서 제시되어야 할 노예가 관청에 기탁된 경우에도, 만약 점유자가 노예에게 먹이는 습관이 없었다면 제시를 요구한 자가 식비를 부담해야 한다. 왜냐하면 만약 습관이 있었다면, 그가 먹이고 있던 것처럼 식비 역시 거절할 수 없기 때문이다.
interdum tamen eo loco exhibere debet suis sumptibus, si forte proponas data opera eum in locum abditum res contulisse, ut actori incommodior esset exhibitio: nam in hunc casum suis sumptibus et periculo debebit exhibere in eum locum ubi agatur, ne ei calliditas sua prosit.
그러나 때로는, 만약 점유자가 원고에게 제시가 더 불편해지도록 의도적으로 물건을 은폐된 장소로 옮겨 놓았다고 가정한다면, 그는 자신의 비용으로 그 장소에서 제시하여야 한다. 왜냐하면 이 경우에는 그의 교활함이 그에게 이익이 되지 않도록, 소송이 진행되는 장소로 자신의 비용과 위험으로 제시해야 하기 때문이다.
§10.4.11.2Si de pluribus rebus quis conueniatur et litis contestatae tempore omnes possedit, licet postea quasdam desierit quamuis sine dolo malo possidere, damnandum, nisi exhibeat eas quas potest.
만약 누군가가 여러 개의 물건에 대해 소송을 제기당하고 소송이 계속될 당시에 그것들을 모두 점유하고 있었다면, 그 후 비록 악의 없이 일부의 점유를 상실하게 되었다 할지라도, 그가 제시할 수 있는 것들을 제시하지 않는 한 패소 판결을 받아야 한다.