§10Litium series ubique maiorem in modum excreuerant, manentibus antiquis intercapedine iuris dictionis, accedentibus nouis ex condicione tumultuque temporum;
소송의 건수는 도처에서 현저히 증가해 있었다. 사법 활동의 중단으로 인해 오래된 소송들이 남아 있었던 데다, 시대의 혼란스러운 상황 속에서 새로운 소송들이 생겨났기 때문이다.
sorte elegit per quos rapta bello restituerentur quique iudicia centumuiralia, quibus peragendis uix suffectura litigatorum uidebatur aetas, extra ordinem diiudicarent redigerentque ad breuissimum numerum.
그는 추첨을 통해 전쟁 중에 강탈당한 물건들을 반환시키는 위원들과, 통상적인 절차로는 소송 당사자들의 일생이 다해도 해결되기 어려워 보이던 백인법정의 소송들을 특별 절차에 따라 재판하여 극히 적은 수로 축소시킬 위원들을 선출했다.
§11Libido atque luxuria coercente nullo inualuerat;
방종과 사치가 아무런 억제도 받지 않은 채 만연해 있었다.
auctor senatui fuit decernendi, ut quae se alieno seruo iunxisset, ancilla haberetur; neue filiorum familiarum faeneratoribus exigendi crediti ius umquam esset, hoc est ne post patrum quidem mortem.
그는 원로원에 다음과 같은 의결을 제안했다. 즉, 타인의 노예와 결합한 자유 신분의 여성은 여노예로 간주되어야 하며, 가자에 대한 고리대금업자들의 대금 회수 권리는 아버지가 사망한 후라 할지라도 결코 인정되어서는 안 된다는 것이었다.
Ceteris in rebus statim ab initio principatus usque §12ad exitum ciuilis et clemens, mediocritatem pristinam neque dissimulauit umquam ac frequenter etiam prae se tulit.
그 밖의 일에 있어서는 치세의 아주 처음부터 마지막에 이르기까지 시민적이고 관대하였으며, 옛날의 미천한 신분을 결코 숨기지 않았고 오히려 자주 드러냈다.
quin et conantis quosdam originem Flauii generis ad conditores Reatinos comitemque Herculis, cuius monimentum extat Salaria uia, referre irrisit ultro.
뿐만 아니라, 플라비우스 가문의 기원을 리에티의 창설자들이나 살라리아 가도에 기념비가 남아 있는 헤라클레스의 동행자에게로 거슬러 올라가 연결 지으려 시도하던 일부 사람들을 도리어 비웃었다.
adeoque nihil ornamentorum extrinsecus cupide appetiuit, ut triumphi die fatigatus tarditate et taedio pompae non reticuerit, merito se plecti, qui triumphum, quasi aut debitum maioribus suis aut speratum umquam sibi, tam inepte senex concupisset.
그리고 외적인 장식들을 전혀 탐하지 않았기에, 개선식 당일에 행렬의 지체와 지루함에 지쳐서, "늙은 처지에 조상들에게 당연히 치러야 할 의무가 있는 것도 아니고 스스로 바란 적도 없는 개선식을 이토록 어리석게 갈망했으니, 당연한 벌을 받는 것이다"라고 불만을 터뜨리는 것을 숨기지 않았다.
ac ne tribuniciam quidem potestatem patris patriae appellationem nisi sero recepit.
호민관 특권이나 '국부'라는 칭호조차도 늦게서야 받아들였다.
nam consuetudinem scrutandi salutantes manente adhuc bello ciuili omiserat.
왜냐하면 아직 내란이 지속되고 있던 시기에 이미 마중 나오는 이들을 수색하는 관습을 그만두었기 때문이다.
§13Amicorum libertatem, causidicorum figuras ac philosophorum contumaciam lenissime tulit.
친구들의 자유로운 언사, 변호사들의 완곡한 풍자, 그리고 철학자들의 오만함을 극히 온화하게 받아들였다.
Licinium Mucianum notae impudicitiae, sed meritorum fiducia minus sui reuerentem, numquam nisi clam et hactenus retaxare sustinuit, ut apud communem aliquem amicum querens adderet clausulam: 'ego tamen uir sum.
악명 높은 음란함의 소유자였으나 공적을 믿고 자신에 대해 무례하게 굴던 리키니우스 무키아누스에 대해서는, 공동의 친구 앞에서 불평할 때 "그래도 나는 남자다"라는 말을 덧붙이는 것 외에는 결코 드러내놓고 비난하지 않고 참아냈다.
' Saluium Liberalem in defensione diuitis rei ausum dicere: 'quid ad Caesarem, si Hipparchus sestertium milies habet?' et ipse laudauit.
부유한 피고의 변호 과정에서 "히파르코스가 1억 세스테르티우스를 가지고 있는 것이 카이사르와 무슨 상관이란 말인가?"라고 감히 말한 살비우스 리베랄리스를 그 자신 또한 칭찬했다.
Demetrium Cynicum in itinere obuium sibi post damnationem ac neque assurgere neque salutare se dignantem, oblatrantem etiam nescio quid, satis habuit canem appellare.
추방된 후 길에서 마주쳐 일어서지도 인사하지도 않고 무언가 짖어대는 키니코스 학파의 데메트리오스에 대해서는 그를 그냥 '개'라고 부르는 것으로 충분히 여겼다.
§14Offensarum inimicitiarumque minime memor executorue Vitelli hostis sui filiam splendidissime maritauit, dotauit etiam et instruxit.
원한이나 적대감을 거의 마음에 두거나 갚아주지 않았다. 적이었던 비텔리우스의 딸을 극히 화려하게 혼인시켰으며, 혼인 지참금뿐만 아니라 가구와 장비까지 마련해 주었다.
trepidum eum interdicta aula sub Nerone quaerentemque, quidnam ageret aut quo abiret, quidam ex officio admissionis simul expellens abire Morbouiam iusserat.
네로 치하에서 궁정 출입을 금지당하고 전전긍긍하며 무엇을 해야 할지 어디로 가야 할지 묻고 있던 그를, 한 알현 담당 관리가 쫓아내며 "모르보비아로 가라"고 명령한 적이 있었다.
in hunc postea deprecantem non ultra uerba excanduit, et quidem totidem fere atque eadem.
나중에 이 남자가 용서를 구할 때 그는 그 당시와 거의 똑같은 언사 외에는 더 이상 화를 내지 않았다.
nam ut suspicione aliqua uel metu ad perniciem cuiusquam compelleretur tantum afuit, ut monentibus amicis cauendum esse Mettium Pompusianum, quod uolgo crederetur genesim habere imperatoriam, insuper consulem fecerit, spondens quandoque beneficii memorem futurum.
어떤 의심이나 두려움 때문에 누군가를 파멸로 몰고 가는 일 따위는 그에게서 너무나 먼 일이었기에, 친구들이 메티우스 폼푸시아누스가 장차 황제가 될 천궁도를 가졌다고 세간에 알려져 있으니 조심해야 한다고 경고했을 때, 오히려 그를 집정관으로 삼으며 언젠가 은혜를 기억하게 될 것이라고 약속했을 정도였다.
§15Non temere quis punitus insons reperietur nisi absente eo et ignaro aut certe inuito atque decepto.
억울하게 처벌받은 무고한 사람은 그가 자리에 없었거나 알지 못했던 경우, 혹은 그의 뜻에 반하여 속았을 때가 아니라면 거의 찾아볼 수 없다.
Heluidio Prisco, qui et reuersum se ex Syria solus priuato nomine Vespasianum salutauerat et in praetura omnibus edictis sine honore ac mentione ulla transmiserat, non ante succensuit quam altercationibus insolentissimis paene in ordinem redactus.
헬비디우스 프리스쿠스는 시리아에서 돌아온 그를 유일하게 사적인 이름으로 맞이하였고, 법무관 시절의 모든 포고문에서 경의나 언급을 일절 생략하고 지나쳤으나, 극히 무례한 말다툼으로 인해 그의 신분 질서가 거의 손상될 지경에 이르러서야 비로소 화를 냈다.
hunc quoque, quamuis relegatum primo, deinde et interfici iussum, magni aestimauit seruare quoquo modo, missis qui percussores reuocarent;
이 사람에 대해서도 비록 처음에는 추방하고 이어서 죽이도록 명령했지만, 어떻게든 구하는 것을 중요하게 여겨 처형인을 불러들일 사람들을 보냈다.
et seruasset, nisi iam perisse falso renuntiatum esset.
그리고 이미 사망했다는 거짓 보고가 오지 않았더라면 그를 구했을 것이다.
ceterum neque caede cuiusquam umquam iustis suppliciis inlacrimauit etiam et ingemuit.
하지만 그 밖의 다른 사람들의 죽음에 대해서는, 그것이 정당한 처벌일지라도 늘 눈물을 흘리며 탄식했다.