§68quibus rebus et deuotissimos sibi et fortissimos reddidit.
이러한 일들로 그는 병사들을 자신에게 가장 헌신적이고 가장 용맹한 이들로 만들었다.
ingresso ciuile bellum centuriones cuiusque legionis singulos equites e uiatico suo optulerunt, uniuersi milites gratuitam et sine frumento stipendioque operam, cum tenuiorum tutelam locupletiores in se contulissent.
내전이 시작되자 각 군단의 백인대장들은 각자 자신의 여비에서 기병 한 명씩을 제공했고, 전 병사들은 무상으로 군량과 급료 없이 복무할 것을 제의했으니, 더 부유한 이들이 더 가난한 이들의 부양을 스스로 떠맡았기 때문이다.
neque in tam diuturno spatio quisquam omnino desciuit, plerique capti concessam sibi sub condicione uitam, si militare aduersus eum uellent, recusarunt.
그리고 이처럼 오랜 기간 동안 단 한 사람도 탈영하지 않았으며, 생포된 이들 중 대부분은 그에게 맞서 싸우겠다는 조건으로 허락된 목숨을 거부했다.
famem et ceteras necessitates, non cum obsiderentur modo sed et si ipsi alios obsiderent, tanto opere tolerabant, ut Dyrrachina munitione Pompeius uiso genere panis ex herba, quo sustinebantur, cum feris sibi rem esse dixerit amouerique ocius nec cuiquam ostendi iusserit, ne patientia et pertinacia hostis animi suorum frangerentur.
그들은 포위당했을 때뿐만 아니라 자신들이 다른 이들을 포위하고 있을 때에도 굶주림과 다른 결핍을 너무나도 잘 견뎌냈기에, 디라키움 포위전에서 폼페이우스는 그들이 연명하던 풀로 만든 빵의 종류를 보고서, 자신이 야수들과 싸우고 있다고 말하며, 적의 인내와 끈기로 인해 아군들의 사기가 꺾이지 않도록 그것을 신속히 치우고 아무에게도 보여주지 말라고 명령했을 정도였다.
Quanta fortitudine dimicarint, testimonio est quod aduerso semel apud Dyrrachium proelio poenam in se ultro depoposcerunt, ut consolandos eos magis imperator quam puniendos habuerit.
그들이 얼마나 큰 용기로 싸웠는지는, 디라키움에서 단 한 번 패배했을 때 스스로 형벌을 요구하여, 사령관이 그들을 처벌하기보다는 오히려 위로해야 했다는 사실이 증명해 준다.
ceteris proeliis innumeras aduersariorum copias multis partibus ipsi pauciores facile superarunt.
다른 전투들에서 그들은 자신들이 훨씬 소수였음에도 적들의 무수한 군세를 쉽게 물리쳤다.
denique una sextae legionis cohors praeposita castello quattuor Pompei legiones per aliquot horas sustinuit paene omnis confixa multitudine hostilium sagittarum, quarum centum ac triginta milia intra uallum reperta sunt.
결국 요새를 지키던 제6군단의 단 한 개 코호르스가 폼페이우스의 4개 군단을 몇 시간 동안이나 버텨냈는데, 그들 거의 전부가 쏟아지는 적들의 화살에 꿰뚫렸으며, 성벽 안쪽에서 13만 개의 화살이 발견되기도 했다.
nec mirum, si quis singulorum facta respiciat, uel Cassi Scaeuae centurionis uel Gai Acili militis, ne de pluribus referam.
만일 누군가가 백인대장 카시우스 스카이바나 사병 가이우스 아킬리우스 같은 개개인의 공적을 돌아본다면 이는 놀라운 일이 아니며, 더 많은 이들에 대해 언급할 필요도 없을 것이다.
Scaeua excusso oculo, transfixus femore et umero, centum et uiginti ictibus scuto perforato, custodiam portae commissi castelli retinuit.
스카이바는 한쪽 눈이 뽑히고 허벅지와 어깨를 관통당했으며 방패가 120번의 타격으로 뚫린 상태에서도, 자신에게 맡겨진 요새의 문을 지켜냈다.
Acilius nauali ad Massiliam proelio iniecta in puppem hostium dextera et abscisa memorabile illud apud Graecos Cynegiri exemplum imitatus transiluit in nauem umbone obuios agens. §69Seditionem per decem annos Gallicis bellis nullam omnino mouerunt, ciuilibus aliquas, sed ut celeriter ad officium redierint, nec tam indulgentia ducis quam auctoritate.
아킬리우스는 마실리아 해전에서 적선의 선미에 오른손을 얹었다가 그 손이 잘려 나가자, 그리스인들 사이에서 유명한 키네기루스의 모범을 모방하여, 방패 배꼽으로 가로막는 자들을 밀쳐내며 적선으로 뛰어내렸다. 그들은 10년간의 갈리아 전쟁 동안에는 결코 단 한 번도 반란을 일으키지 않았고, 내전기에는 몇 번 일으켰으나 사령관의 관대함 덕분이라기보다는 그의 권위 덕분에 신속하게 본분으로 복귀했다.
non enim cessit umquam tumultuantibus atque etiam obuiam semper iit;
그는 소란을 피우는 자들에게 결코 굴복하지 않았으며 항상 정면으로 맞섰기 때문이다.
et nonam quidem legionem apud Placentiam, quanquam in armis adhuc Pompeius esset, totam cum ignominia missam fecit aegreque post multas et supplicis preces, nec nisi exacta de sontibus poena, restituit; §70decimanos autem Romae cum ingentibus minis summoque etiam urbis periculo missionem et praemia flagitantes, ardente tunc in Africa bello, neque adire cunctatus est, quanquam deterrentibus amicis, neque dimittere;
실제로 플라켄티아에서는 폼페이우스가 아직 무장을 풀지 않은 상태였음에도 제9군단 전체를 불명예 해산시켰으며, 수많은 애원과 탄원 어린 간청이 있고 나서야, 그것도 죄가 있는 자들에게 형벌을 내린 후에야 겨우 복귀시켜 주었다. 또한 로마에서 제10군단병들이 거대한 협박과 도시의 심각한 위험까지 초래하며 제대와 포상을 강력히 요구했을 때, 당시 아프리카 전쟁이 맹렬히 진행 중이었음에도, 그는 친구들이 만류하는데도 주저 없이 그들에게 다가갔고 그들을 해대시키는 것도 망설이지 않았다.
sed una uoce, qua 'Quirites' eos pro militibus appellarat, tam facile circumegit et flexit, ut ei milites esse confestim responderint et quamuis recusantem ultro in Africam sint secuti;
그러나 그들을 "병사들" 대신 "시민 여러분"이라 불렀던 단 한마디 말로, 그는 그들의 마음을 너무나도 쉽게 돌려놓고 꺾었기에, 그들은 즉시 자신들이 그의 병사들이라고 응답했고, 그가 만류하는데도 스스로 자원하여 아프리카까지 그를 따랐다.
ac sic quoque seditiosissimum quemque et praedae et agri destinati tertia parte multauit. §71Studium et fides erga clientis ne iuueni quidem defuerunt.
그리고 이 과정에서도 그는 가장 선동적이었던 자들의 전리품과 배분될 예정이었던 토지의 3분의 1을 몰수했다. 피호민들에 대한 열의와 신의는 그가 젊은이였을 때조차 결코 결여되지 않았다.
Masintham nobilem iuuenem, cum aduersus Hiempsalem regem tam enixe defendisset, ut Iubae regis filio in altercatione barbam inuaserit, stipendiarium quoque pronuntiatum et abstrahentibus statim eripuit occultauitque apud se diu et mox ex praetura proficiscens in Hispaniam inter officia prosequentium fascesque lictorum lectica sua auexit. §72Amicos tanta semper facilitate indulgentiaque tractauit, ut Gaio Oppio comitanti se per siluestre iter correptoque subita ualitudine deuersoriolo, quod unum erat, cesserit et ipse humi ac sub diuo cubuerit.
그가 고귀한 청년 마신타를 히엠프살 왕에 맞서 너무나도 열성적으로 변호한 나머지 말다툼 중에 유바 왕의 아들의 수염을 잡아챘는데, 마신타가 납세 의무자로 선포되어 끌려가려 하자 즉시 그를 가로채 자기 처소에 오랫동안 숨겨두었다가, 곧 법무관 임기를 마치고 히스파니아로 출발할 때 배웅하는 이들과 리크토르들의 파스케스 사이에서 자신의 가마에 태워 데려갔다. 그는 친구들을 언제나 매우 다정하고 관대하게 대했기에, 숲길을 지나며 자신을 동반하던 가이우스 옵피우스가 갑작스러운 병에 걸렸을 때 단 하나뿐이던 작은 숙소를 그에게 양보하고 자신은 맨땅 위 야외에서 잠을 잤을 정도였다.
iam autem rerum potens quosdam etiam infimi generis ad amplissimos honores prouexit, cum ob id culparetur, professus palam, si grassatorum et sicariorum ope in tuenda sua dignitate usus esset, talibus quoque se parem gratiam relaturum. §73Simultates contra nullas tam graues excepit umquam, ut non occasione oblata libens deponeret.
또한 그가 권력을 쥔 후에는 가장 비천한 신분의 일부 사람들조차 가장 혁혁한 관직에 올렸는데, 이로 인해 비난을 받자 만일 자신이 자신의 존엄을 지키기 위해 강도나 암살자들의 도움을 빌렸더라면 그와 같은 자들에게도 동등한 보답을 베풀었을 것이라고 공개적으로 천명했다. 반면, 그는 아무리 심각한 적의라 할지라도 기회만 주어지면 기꺼이 거두어들이지 않은 적이 없었다.
Gai Memmi, cuius asperrimis orationibus non minore acerbitate rescripserat, etiam suffragator mox in petitione consulatus fuit.
가이우스 멤미우스가 극도로 신랄한 연설들로 자신을 공격했을 때 그에 못지않은 가혹함으로 답신을 썼음에도, 곧 그가 집정관 출마를 추진할 때에는 그의 지지자까지 되어 주었다.
Gaio Caluo post famosa epigrammata de reconciliatione per amicos agenti ultro ac prior scripsit.
가이우스 칼부스가 자신을 비방하는 풍자시들을 쓴 뒤 친구들을 통해 화해를 도모해 오자, 오히려 자신이 먼저 자발적으로 편지를 썼다.
Valerium Catullum, a quo sibi uersiculis de Mamurra perpetua stigmata imposita non dissimulauerat, satis facientem eadem die adhibuit cenae hospitioque patris eius, sicut consuerat, uti perseuerauit.
발레리우스 카툴루스가 마무라에 관한 시들로 자신에게 영원한 오명을 씌웠음을 숨기지 않았으나, 그가 사과를 해오자 바로 당일에 저녁 식사에 초대했으며, 그의 아버지의 대접을 평소처럼 계속해서 받아들였다.