§95.28Sciant protinus hi, qui iactationem ex istis peti et gloriam aiebant, non ostendi ista, sed conscientiae dari.
"이러한 것들에서 뽐냄과 영광을 구한다고 말하던 자들은, 이것들이 과시되는 것이 아니라 내면의 의식에 주어지는 것임을 즉시 알라.
Pariter sint, quae disponi solent, uno iure perfusa.
평소에 나란히 놓이던 것들도 동등하게 하나의 소스에 적셔지게 하라.
Nihil intersit: ostrea, echini, spondyli, mulli perturbati concoctique ponantur. "Non esset confusior vomentium cibus.
아무런 차이가 없게 하라. 굴, 성게, 이타야조개, 노랑촉수가 뒤섞이고 함께 삶아져 차려지게 하라." 구토하는 자들의 음식도 이보다 더 혼탁하지는 않을 것이다.
§95.29Quomodo ista perplexa sunt, sic ex istis non singulares morbi nascuntur, sed inexplicabiles, diversi, multiformes, adversus quos et medicina armare se coepit multis generibus, multis observationibus.
이러한 것들이 복잡하게 얽혀 있는 것과 마찬가지로, 그것들로부터 단일한 질병이 아니라 해결하기 어렵고 다양하며 다채로운 형태의 질병들이 생겨나며, 이에 대항하여 의학 또한 많은 종류와 많은 관찰로 스스로를 무장하기 시작했다.
Idem tibi de philosophia dico.
철학에 대해서도 나는 당신에게 같은 말을 한다.
Fuit aliquando simplicior inter minora peccantes et levi quoque cura remediabiles;
한때 철학은 더 작은 잘못을 범하고 가벼운 치료로도 나을 수 있는 사람들 사이에서 더 단순했다.
adversus tantam morum eversionem omnia conanda sunt.
그러나 이토록 거대한 도덕의 전복에 맞서 모든 수단을 동원해야 한다.
Et utinam sic denique lues ista vindicetur!
그리고 부디 이 역병이 마침내 이런 방식으로 정벌되기를!
§95.30Non privatim solum, sed publice furimus.
우리는 사적으로만 미쳐 있는 것이 아니라, 공적으로도 미쳐 있다.
Homicidia compescimus et singulas caedes; quid bella et occisarum gentium gloriosum scelus? Non avaritia, non crudelitas modum novit.
우리는 살인과 개별적인 살해를 억제하지만, 전쟁과 살육당한 민족들이라는 '영광스러운 범죄'는 어떠한가? 탐욕도 잔인함도 한계를 알지 못한다.
Et ista quamdiu furtim et a singulis fiunt, minus noxia minusque monstruosa sunt;
그리고 이러한 일들이 은밀히 그리고 개인들에 의해 행해지는 한은 덜 해롭고 덜 기괴하다.
ex senatus consultis plebisque scitis saeva exercentur et publice iubentur vetata privatim.
그러나 원로원 결의와 평민회 결의에 따라 잔혹한 행위들이 실행되며, 사적으로 금지된 일이 공적으로 명령된다.
§95.31Quae clam commissa capite luerent, tum quia paludati fecere, laudamus.
은밀히 저질러졌다면 목숨으로 보상해야 했을 일들을, 군복을 입은 자들이 행했다는 이유로 우리는 찬양한다.
Non pudet homines, mitissimum genus, gaudere sanguine alterno et bella gerere gerendaque liberis tradere, cum inter se etiam mutis ac feris pax sit.
가장 온순한 종족인 인간이 서로의 피를 보고 기뻐하며 전쟁을 벌이고, 벌여야 할 전쟁을 자식들에게 물려주면서도 부끄러워하지 않으니, 말 못 하는 짐승과 야수들 사이에서조차 서로 평화가 있다는 데도 그러하다.
§95.32Adversus tam potentem explicitumque late furorem operosior philosophia facta est et tantum sibi virium sumpsit, quantum iis, adversus quae parabatur, accesserat.
이토록 강력하고 널리 퍼진 광기에 맞서 철학은 더 많은 노력이 필요하게 되었고, 자신이 맞서야 할 악덕에 더해진 만큼의 힘을 스스로에게 취했다.
Expeditum erat obiurgare indulgentes mero et petentes delicatiorem cibum;
생술에 탐닉하고 더 정교한 음식을 구하는 자들을 꾸짖는 것은 손쉬운 일이었다.
non erat animus ad frugalitatem magna vi reducendus, a qua paullum discesserat:
조금 벗어났을 뿐인 마음을 큰 힘을 들여 검소함으로 되돌릴 필요는 없었던 것이다.
§95.33Nunc manibus rapidis opus est, nunc arte magistra, voluptas ex omni quaeritur.
이제는 빠른 손길이 필요하고, 이제는 거장의 기술이 필요하니, 쾌락은 모든 것에서 구해진다.
Nullum intra se manet vitium;
어떤 악덕도 제자리에 머물지 않는다.
in avaritiam luxuria praeceps est.
사치는 탐욕으로 곤두박질친다.
Honesti oblivio invasit.
고결함에 대한 망각이 엄습했다.
Nihil turpest, cuius placet pretium.
그 대가가 마음에 든다면 비열한 것은 아무것도 없다.
Homo, sacra res homini, iam per lusum ac iocum occiditur et quem erudiri ad inferenda accipiendaque vulnera nefas erat, is iam nudus inermisque producitur satisque spectaculi ex homine mors est.
인간에게 신성한 존재인 인간이 이제 장난과 농담으로 살해당하고, 상처를 입히고 받는 훈련을 받는 것조차 불경한 일이었던 자가 이제 발가벗겨지고 무장도 해제된 채 끌려 나오며, 인간에게 그 죽음은 충분한 구경거리가 된다.
§95.34In hac ergo morum perversitate desideratur solito vehementius aliquid, quod mala inveterata discutiat;
그러므로 이러한 도덕의 왜곡 속에서는 뿌리 깊은 악을 몰아낼 보통보다 더 격렬한 어떤 것이 요구된다.
decretis agendum est, ut revellatur penitus falsorum recepta persuasio.
그릇되게 받아들여진 확신을 뿌리째 뽑아내기 위해 교의를 통해 행동해야 한다.
His si adiunxerimus praecepta, consolationes, adhortationes, poterunt valere; per se inefficaces sunt.
여기에 우리가 계율, 위로, 권고를 덧붙인다면 그것들은 효력을 가질 수 있을 것이나, 그것들 자체만으로는 무력하다.
§95.35Si volumus habere obligatos et malis, quibus iam tenentur, avellere, discant, quid malum, quid bonum sit.
만약 우리가 그들을 올바른 길로 붙잡아 두고 이미 사로잡혀 있는 악에서 떼어내고 싶다면, 무엇이 악이고 무엇이 선인지 배우게 하라.
Sciant omnia praeter virtutem mutare nomen, modo mala fieri, modo bona.
덕을 제외한 모든 것은 이름을 바꾸어, 때로는 악이 되고 때로는 선이 됨을 그들이 알게 하라.
Quemadmodum primum militiae vinculum est religio et signorum amor et deserendi nefas, tunc deinde facile cetera exiguntur mandanturque iusiurandum adactis, ita in iis, quos velis ad beatam vitam perducere: prima fundamenta iacienda sunt et insinuanda virtus.
군무의 첫 번째 결속이 신성한 의무와 군기에 대한 사랑, 그리고 탈영의 불경함이고, 그다음에야 비로소 선서를 한 자들에게 다른 일들이 쉽게 요구되고 명령되는 것과 마찬가지로, 행복한 삶으로 인도하고자 하는 자들에게도 첫 번째 기초가 놓여야 하고 덕이 스며들게 해야 한다.
Huius quadam superstitione teneantur;
그들이 이에 대한 어떤 경외심에 사로잡히게 하라.
hanc ament;
이것을 사랑하게 하라.
cum hac vivere velint, sine hac nolint.
이것과 함께 살기를 원하고, 이것 없이는 살기를 원치 않게 하라.
§95.36"Quid ergo? Non quidam sine institutione subtili evaserunt probi magnosque profectus adsecuti sunt, dum nudis tantum praeceptis obsecuntur? "Fateor, sed felix illis ingenium fuit et salutaria in transitu rapuit.
"그렇다면 어찌 된 일입니까? 어떤 이들은 정교한 교육 없이도 올바른 사람이 되었고, 단지 가감 없는 계율에 따름으로써 큰 진보를 이룩하지 않았습니까?" 인정한다. 그러나 그들에게는 행운 어린 자질이 있었고, 지나가는 길에 유익한 것들을 낚아챘다.
Nam ut di inmortales nullam didicere virtutem cum omni editi et pars naturae eorum est bonos esse, ita quidam ex hominibus egregiam sortiti indolem in ea, quae tradi solent, perveniunt sine longo magisterio et honesta complexi sunt, cum primum audiere;
불멸의 신들이 모든 덕을 갖추고 태어나 어떤 덕도 배우지 않았으며 선한 것이 그들 자연적 본성의 일부인 것과 마찬가지로, 인간 중에서도 탁월한 천성을 나누어 받아 통상적으로 전수되는 것에 긴 가르침 없이 도달하고 고결한 것들을 처음 듣자마자 수용한 자들이 있기 때문이다.
unde ista tam rapacia virtutis ingenia vel ex se fertilia.
이로부터 덕을 그렇게 쉽게 흡수하는 자질은 그 자체로 비옥한 것이다.
Illis autem hebetibus et optusis aut mala consuetudine obsessis diu robigo animorum effricanda est.
그러나 우둔하고 무디거나 악한 관습에 오래 사로잡힌 자들에게는 영혼의 녹을 오랫동안 문질러 닦아내야 한다.