§93.1In epistula, qua de morte Metronactis philosophi querebaris tamquam et potuisset diutius vivere et debuisset, aequitatem tuam desideravi, quae tibi in omni persona, in omni negotio superest, in una re deest, in qua omnibus.
철학자 메트로낙스의 죽음에 대해, 더 오래 살 수 있었고 또한 살았어야 했다는 듯이 당신이 한탄했던 편지에서, 나는 당신의 공정함을 아쉬워했습니다. 그 공정함은 모든 인물에 대해서도, 모든 일에 대해서도 당신에게 차고 넘치지만, 단 한 가지 일에서 결여되어 있으며, 그 일에서는 모든 사람에게 결여되어 있습니다.
Multos inveni aequos adversus homines, adversus deos neminem, Obiurgamus cotidie fatum: "quare ille in medio cursu raptus est? Quare ille non rapitur? Quare senectutem et sibi et aliis gravem extendit?" §93.2Utrum, obsecro te, aequius iudicas te naturae an tibi parere naturam? Quid autem interest, quam cito exeas, unde utique exeundum est? Non ut diu vivamus curandum est, sed ut satis;
나는 사람에 대해서는 공정한 사람들을 많이 찾았으나, 신들에 대해서는 아무도 찾지 못했습니다. 우리는 매일 운명에 대고 투덜거립니다. '왜 저 사람은 한창 가던 길에 붙들려 갔는가? 왜 저 사람은 붙들려 가지 않는가? 왜 자신에게도 타인에게도 무거운 노년을 연장하고 있는가?' 간청하건대, 당신은 당신이 자연에 따르는 것과 자연이 당신에게 따르는 것 중 어느 쪽이 더 공정하다고 판단하십니까? 또한 어차피 떠나야만 하는 곳에서 얼마나 일찍 떠느냐가 무슨 상관이 있겠습니까? 우리가 마음 써야 할 것은 오래 사는 것이 아니라 충분히 사는 것입니다.
nam ut diu vivas, fato opus est, ut satis, animo.
오래 사는 데는 운명이 필요하지만, 충분히 사는 데는 마음이 필요하기 때문입니다.
Longa est vita, si plena est;
삶은 충만하다면 깁니다.
impletur autem, cum animus sibi bonum suum reddidit et ad se potestatem sui transtulit.
그리고 마음이 스스로에게 자신의 선을 돌려주고 자신에 대한 통제권을 자신에게로 옮겨왔을 때 삶은 채워집니다.
§93.3Quid illum octoginta anni iuvant per inertiam exacti? Non vixit iste, sed in vita moratus est, nec sero mortuus est, sed diu.
나태함 속에서 보낸 80년이 그에게 무슨 도움이 되겠습니까? 그는 살아간 것이 아니라 삶 속에 머물렀을 뿐이며, 늦게 죽은 것이 아니라 오랫동안 죽어 있었던 것입니다.
Octoginta annis vixit. Interest, mortem eius ex quo die numeres.
'그는 80년을 살았다.' 그의 죽음을 어느 날부터 계산하느냐가 중요합니다.
§93.4At ille obiit viridis. Sed officia boni civis, boni amici, boni filii executus est;
‘하지만 그는 젊어서 죽었습니다.’ 그러나 그는 좋은 시민, 좋은 친구, 좋은 아들의 의무를 수행했습니다.
in nulla parte cessavit.
어떤 부분에서도 나태하지 않았습니다.
licet aetas eius inperfecta sit, vita perfecta est.
비록 그의 나이는 미완성일지라도, 그의 삶은 완성되었습니다.
Octoginta annis vixit. Immo octoginta annis fuit, nisi forte sic vixisse eum dicis, quomodo dicuntur arbores vivere.
'그는 80년을 살았다.' 아니, 그는 80년 동안 존재했을 뿐입니다. 혹시 당신이 나무가 살아있다고 일컬어지는 방식으로 그가 살았다고 말하는 것이 아니라면 말입니다.
Obsecro te, Lucili, hoc agamus, ut quemadmodum pretiosa rerum sic vita nostra non multum pateat, sed multum pendeat.
루킬리우스여, 간청하건대, 값비싼 물건들이 그러하듯 우리의 삶도 널리 퍼지는 것이 아니라 무거운 가치를 지니도록 노력합시다.
Actu illam metiamur, non tempore.
삶을 시간이 아니라 행동으로 측정합시다.
Vis scire, quid inter hunc intersit vegetum contemptoremque fortunae functum omnibus vitae humanae stipendiis atque in summum bonum eius evectum, et illum, cui multi anni transmissi sunt? Alter post mortem quoque est, alter ante mortem periit.
모든 인간 삶의 의무를 다하고 그 최고선에 도달한, 이 활기차고 운명을 경멸하는 자와, 많은 세월이 흘러가 버린 저 사람 사이에 무슨 차이가 있는지 알고 싶습니까? 한 사람은 죽은 후에도 존재하고, 다른 한 사람은 죽기 전에 소멸했습니다.
§93.5Laudemus itaque et in numero felicium reponamus eum, cui quantulumcumque temporis contigit, bene conlocatum est.
그러므로 우리에게 주어진 시간이 아무리 적을지라도 그것을 유익하게 사용한 사람을 찬양하고 행복한 자들의 수에 포함시킵시다.
Vidit enim veram lucem.
그는 참된 빛을 보았기 때문입니다.
Non fuit unus e multis.
그는 대중 중의 한 사람이 아니었습니다.
Et vixit et viguit.
그는 살았고 활기찼습니다.
Aliquando sereno usus est, aliquando, ut solet, validi sideris fulgor per nubila emicuit.
때로는 맑은 날씨를 누렸고, 때로는 흔히 그렇듯 강렬한 별빛이 구름을 뚫고 번쩍이며 빛났습니다.
Quid quaeris quamdiu vixerit? Vivit;
그가 얼마나 오래 살았는지 왜 묻습니까? 그는 살아 있습니다.
ad posteros usque transiluit et se in memoriam dedit.
후세에까지 뛰어넘어 자신을 기억 속에 전했습니다.
§93.6Nec ideo mihi plures annos accedere recusaverim, nihil tamen mihi ad beatam vitam defuisse dicam, si spatium eius inciditur.
그렇다고 해서 내가 나에게 더 많은 세월이 더해지는 것을 거부하지는 않겠지만, 설령 그 수명이 단축된다 할지라도 행복한 삶을 위해 나에게 부족한 것이 아무것도 없었다고 말할 것입니다.
Non enim ad eum diem me aptavi, quem ultimum mihi spes avida promiserat, sed nullum non tamquam ultimum aspexi.
나는 탐욕스러운 희망이 나에게 마지막으로 약속했던 날에 나 자신을 맞춘 것이 아니라, 모든 날을 마지막 날처럼 바라보았기 때문입니다.
Quid me interrogas, quando natus sim, an inter iuniores adhuc censear?
왜 나에게 언제 태어났는지, 혹은 여전히 젊은이들 사이에 속하는지 묻는 것입니까?