§89.17Superest ut rationalem partem philosophiae dividam.
철학의 이성적 부분을 나누는 일이 남아 있네.
Omnis oratio aut continua est aut inter respondentem et interrogantem discissa.
모든 담화는 연속적이거나, 혹은 답변자와 질문자 사이에서 끊어지며 이어지네.
Hanc διαλεκτικήν, illam ῤητορικὴν placuit vocari.
후자를 변증학, 전자를 수사학이라 부르기로 합의했네.
Ῥητορικὴ verba curat et sensus et ordinem; διαλεκτικὴ in duas partes dividitur, in verba et significationes, id est in res quae dicuntur et vocabula quibus dicuntur.
수사학은 단어와 의미와 순서를 돌보며, 변증학은 두 부분, 즉 단어와 의미 내용으로 나뉘는데, 이는 곧 표현되는 사물과 그것들을 표현하는 어휘이네.
Ingens deinde sequitur utriusque divisio.
그 뒤에 양자의 방대한 분할이 뒤따르네.
Itaque hoc loco finem faciam et
"
Summa sequar fastigia rerum;
그러므로 이 대목에서 끝을 맺고 "사물의 가장 높은 봉우리들을 따르리라" 고 하겠네.
"
alioqui si voluero facere partium partes, quaestionum liber fiet.
그렇지 않고 부분의 부분들을 다루고자 한다면, 이는 탐구의 서적이 되어버릴 것이네.
§89.18Haec, Lucili virorum optime, quo minus legas non deterreo, dummodo quicquid legeris, ad mores statim referas.
가장 훌륭한 사람인 루킬리우스여, 자네가 이것들을 읽는 것을 나는 만류하지 않네, 다만 자네가 무엇을 읽든 즉시 그것을 도덕적 삶에 적용하는 한에서 말이네.
Illos conpesce, marcentia in te excita, soluta constringe, contumacia doma, cupiditates tuas publicasque quantum potes vexa;
그것들을 억제하게. 자네 안에서 시들어가는 것들을 깨우고, 풀려 있는 것들을 죄며, 반항하는 것들을 길들이고, 자네의 욕망과 세상의 욕망을 가능한 한 사정없이 괴롭히게.
et istis dicentibus "quo usque eadem?" responde: "ego debebam dicere 'quo usque eadem peccabitis?'" §89.19Remedia ante vultis quam vitia desinere? Ego vero eo magis dicam et, quia recusatis, perseverabo.
그리고 "언제까지 똑같은 이야기인가?"라고 말하는 자들에게는 이렇게 대답하게. "내가 '언제까지 똑같은 잘못을 저지를 것인가?'라고 말해야 마땅했네." 자네들은 악덕이 끝나기 전에 치료법이 끝나기를 바라는가? 나는 진실로 더욱더 말할 것이며, 자네들이 거부하기에 더욱 끈기 있게 계속할 것이네.
Tunc incipit medicina proficere, ubi in corpore alienato dolorem tactus expressit.
치료는 마비된 신체에서 접촉이 통증을 이끌어낼 때 비로소 효과를 내기 시작하네.
Dicam etiam invitis profutura.
나는 원치 않는 자들에게도 유익할 것들을 말하겠네.
Aliquando aliqua ad vos non blanda vox veniat, et quia verum singuli audire non vultis, publice audite.
때로는 아첨하지 않는 목소리가 자네들에게 가닿기를 바라며, 자네들이 개인적으로는 진실을 듣고 싶어 하지 않으니, 공적으로 들으라 하겠네.
§89.20Quo usque fines possessionum propagabitis? Ager uni domino, qui populum cepit, angustus est.
자네들은 언제까지 소유지의 경계를 넓혀갈 것인가? 한 민족을 수용했던 토지가 한 명의 주인에게는 좁단 말인가.
Quo usque arationes vestras porrigetis, ne provinciarum quidem spatio contenti circumscribere praediorum modum? Inlustrium fluminum per privatum decursus est et amnes magni magnarumque gentium termini usque ad ostium a fonte vestri sunt.
자네들은 언제까지 밭을 늘려나갈 셈이며, 속주의 광활함으로도 만족하지 못해 농장의 한계를 정하지 못하는가? 이름난 강들이 사유지를 관통하여 흐르고, 큰 강들과 위대한 민족들의 경계선이 발원지부터 강구에 이르기까지 자네들의 소유가 되었네.
Hoc quoque parum est, nisi latifundiis vestris maria cinxistis, nisi trans Hadriam et Ionium Aegaeumque vester vilicus regnat, nisi insulae, ducum domicilia magnorum, inter vilissima rerum numerantur.
이것으로도 부족하여, 자네들의 광활한 영지로 바다를 둘러싸지 않는다면, 아드리아해와 이오니아해와 에게해 너머까지 자네들의 마름이 지배하지 않는다면, 위대한 장군들의 거처였던 섬들이 가장 값없는 물건들 속에 헤아려지지 않는다면 만족하지 못하는가.
Quam vultis late possidete, sit fundus quod aliquando imperium vocabatur; facite vestrum quicquid potestis, dum plus sit alieno.
자네들이 원하는 만큼 넓게 소유하게나. 한때 제국이라 불리던 곳이 하나의 농장이 되게 하고, 타인의 소유가 더 많이 존재하는 한, 자네들이 손에 넣을 수 있는 것은 무엇이든 자네들의 것으로 만들게나.
§89.21Nunc vobiscum loquor, quorum aeque spatiose luxuria quam illorum avaritia diffunditur.
이제 자네들의 사치가 저들의 탐욕만큼이나 광활하게 퍼져 있는 자네들에게 말하겠네.
Vobis dico: quo usque nullus erit lacus cui non villarum vestrarum fastigia immineant? Nullum flumen cuius non ripas aedificia vestra praetexant? Ubicumque scatebunt aquarum calentium venae, ibi nova deversoria luxuriae excitabuntur.
자네들에게 말하노니, 자네들의 별장 지붕들이 내려다보지 않는 호수가 단 하나도 없게 될 때까지 언제까지 그리할 것인가? 자네들의 건물이 그 강가를 장식하지 않는 강이 단 하나도 없게 될 때까지인가? 온천수가 솟아나는 곳이라면 어디든 사치를 위한 새로운 휴양지가 세워질 것이네.
Ubicumque in aliquem sinum litus curvabitur, vos protinus fundamenta iacietis nec contenti solo nisi quod manu feceritis, mare agetis introrsus.
어느 만으로 해안선이 굽어드는 곳이든 자네들은 즉시 기초를 놓을 것이며, 손으로 직접 만든 것이 아니면 흙 자체로 만족하지 못해 바다를 안쪽으로 밀어낼 것이네.
Omnibus licet locis tecta vestra resplendeant, aliubi inposita montibus in vastum terrarum marisque prospectum, aliubi ex plano in altitudinem montium educta, cum multa aedificaveritis, cum ingentia, tamen et singula corpora estis et parvola.
자네들의 집들이 도처에서 빛나게 두게나. 어떤 곳에서는 산 위에 세워져 대지와 바다의 광활한 전망을 굽어보고, 어떤 곳에서는 평지에서 산의 높이까지 솟아오르게 하되, 자네들이 아무리 많고 거대한 것들을 짓는다 해도 자네들은 결국 각각 단 하나의 육체이며 지극히 작을 뿐이네.
Quid prosunt multa cubicula? In uno iacetis, Non est vestrum ubicumque non estis.
수많은 침실이 무슨 소용인가? 자네들은 단 하나에 누워 있을 뿐이네. 자네들이 존재하지 않는 곳은 어디든 자네들의 것이 아니네.
§89.22Ad vos deinde transeo, quorum profunda et insatiabilis gula hinc maria scrutatur, hinc terras, alia hamis, alia laqueis, alia retium variis generibus cum magno labore persequitur;
다음으로 나는 자네들의 깊고 채워지지 않는 목구멍이 이쪽에서는 바다를, 저쪽에서는 대지를 뒤지며, 어떤 것은 낚시늘로, 어떤 것은 올가미로, 어떤 것은 다양한 종류의 그물로 큰 노력을 들여 쫓아가는 자네들에게로 넘어가겠네.
nullis animalibus nisi ex fastidio pax est.
어떤 동물에게도 자네들의 싫증에 의해서가 아니고는 평화가 없네.
Quantulum ex istis epulis, quae per tot comparatis manus, fesso voluptatibus ore libatis? Quantulum ex ista fera periculose capta dominus crudus ac nauseans gustat? Quantulum ex tot conchyliis tam longe advectis per istum stomachum inexplebilem labitur? Infelices, ecquid intellegitis maiorem vos famem habere quam ventrem?
수많은 사람들의 손을 거쳐 마련된 그 잔치 음식 중에서, 향락에 지친 입으로 자네들이 도대체 얼마나 미미한 양을 맛보는가? 위험하게 사로잡힌 저 야생동물 중에서, 체하고 구역질하는 주인이 얼마나 미미한 양을 맛보는가? 그토록 멀리서 실어온 그 많은 조개류 중에서, 저 채울 수 없는 위장을 통해 얼마나 미미한 양이 미끄러져 들어가는가? 불쌍한 자들이여, 자네들은 자신들이 위장보다 더 큰 굶주림을 지니고 있음을 도대체 조금이라도 깨닫고 있는가?
§89.23Haec aliis dic, ut dum dicis, audias ipse;
이것들을 다른 이들에게 말하게, 말하면서 자네 스스로도 듣도록 말이네.
scribe, ut dum scribis, legas, omnia ad mores et ad sedandam rabiem adfectuum referens.
쓰게나, 쓰면서 자네 스스로도 읽도록 말이네. 모든 것을 도덕적 삶과 정념의 미쳐 날뜀을 진정시키는 일에 결부시키면서 말이네.
Stude, non ut plus aliquid scias, sed ut melius.
공부하게나, 더 많은 것을 알기 위해서가 아니라 더 잘 알기 위해서 말이네.
VALE.
잘 있게.