§89.1Rem utilem desideras et ad sapientiam properanti necessariam, dividi philosophiam et ingens corpus eius in membra disponi.
자네는 철학이 분할되고 그 거대한 몸이 사지로 배치되는 것, 즉 유익하고 지혜를 향해 서두르는 이에게 꼭 필요한 일을 바라고 있네.
Facilius enim per partes in cognitionem totius adducimur.
왜냐하면 우리는 부분을 통하여 전체에 대한 인식으로 더 쉽게 인도되기 때문이네.
Utinam quidem quemadmodum universa mundi facies in conspectum venit, ita philosophia tota nobis posset occurrere, simillimum mundo spectaculum.
마치 우주의 전체 모습이 시야에 들어오는 것처럼, 철학의 전체가 우리 앞에 나타날 수 있다면 참으로 좋으련만. 그것은 우주와 아주 유사한 광경이 될 것이네.
Profecto enim omnes mortales in admirationem sui raperet relictis iis, quae nunc magna magnorum ignorantia credimus.
참으로 그것은, 우리가 지금 위대한 것들에 대한 커다란 무지 때문에 위대하다고 믿고 있는 것들을 뒤로한 채, 모든 인간을 그 자체에 대한 경탄 속으로 빼앗아 갈 것이네.
Sed quia contingere hoc non potest, est sic nobis aspicienda, quemadmodum mundi secreta cernuntur.
그러나 이것이 실현될 수 없기 때문에, 우리는 우주의 비밀이 식별되는 것과 같은 방식으로 철학을 바라보아야 하네.
§89.2Sapientis quidem animus totam molem eius amplectitur nec minus illam velociter obit quam caelum acies nostra;
현자의 마음은 참으로 철학의 전체 덩어리를 포용하며, 우리의 시선이 하늘을 도는 것 못지않게 빠르게 철학을 도네.
nobis autem, quibus perrumpenda caligo est et quorum visus in proximo deficit, singula quaeque ostendi facilius possunt universi nondum capacibus.
하지만 어둠을 뚫고 나아가야 하고 바로 가까운 곳에서도 시력이 약해지며 아직 전체를 수용할 능력이 없는 우리에게는, 개별적인 것들이 제시되는 편이 더 쉽게 이루어질 수 있네.
Faciam ergo quod exigis, et philosophiam in partes, non in frusta, dividam.
그러므로 나는 자네가 요구하는 바를 행하여, 철학을 조각조각이 아니라 몇 개의 부분으로 나누겠네.
Dividi enim illam, non concidi, utile est.
철학을 분할하는 것은 유익하지만, 토막 내는 것은 해롭기 때문이네.
Nam conprehendere quemadmodum maxima ita minima difficile est.
참으로 가장 큰 것을 파악하는 것 못지않게 가장 작은 것을 파악하는 것도 어렵기 때문이네.
§89.3Discribitur in tribus populus, in centurias exercitus.
민중은 부족들로, 군대는 백인대들로 분류되네.
Quicquid in maius crevit, facilius agnoscitur, si discessit in partes, quas, ut dixi, innumerabiles esse et parvulas non oportet.
더 크게 성장한 것은 무엇이든 부분으로 나뉠 때 더 쉽게 인식되는데, 내가 말했듯이 그 부분들이 셀 수 없이 많고 아주 작아서는 안 되네.
Idem enim vitii habet nimia quod nulla divisio;
과도한 분할은 분할이 없는 것과 똑같은 결함을 지니기 때문이네.
simile confuso est, quidquid usque in pulverem sectum est.
먼지에 이르기까지 쪼개진 것은 무엇이든 혼란스러운 것과 비슷하네.
§89.4Primum itaque, si videtur tibi, dicam, inter sapientiam et philosophiam quid intersit.
그러므로 먼저, 자네가 좋다면 지혜와 철학 사이에 어떤 차이가 있는지 말하겠네.
Sapientia perfectum bonum est mentis humanae.
지혜는 인간 정신의 완성된 선이네.
Philosophia sapientiae amor est et adfectatio.
철학은 지혜에 대한 사랑이자 추구이네.
Haec eo tendit, quo illa pervenit.
후자(철학)는 전자(지혜)가 도달한 곳을 향하네.
Philosophia unde dicta sit, apparet.
철학이 어디에서 유래하여 이름 불렸는지는 명백하네.
Ipso enim nomine fatetur quid amet.
정녕 그 이름 자체로 철학이 무엇을 사랑하는지 고백하고 있기 때문이네.
§89.5Sapientiam quidam ita finierunt, ut dicerent divinorum et humanorum scientiam.
어떤 이들은 지혜를 신적인 일들과 인간적인 일들에 대한 앎이라고 말하며 정의했네.
Quidam ita: sapientia est nosse divina et humana et horum causas.
어떤 이들은 이렇게 정의했네. 지혜는 신적인 일들과 인간적인 일들, 그리고 이것들의 원인을 아는 것이라고 말이네.
Supervacua mihi haec videtur adiectio, quia causae divinorum humanorumque pars divinorum sunt.
나에게는 이 덧붙임이 불필요해 보이는데, 왜냐하면 신적이고 인간적인 일들의 원인은 신적인 일들의 일부이기 때문이네.
Philosophiam quoque fuerunt qui aliter atque aliter finirent.
철학 역시 이래저래 다르게 정의한 이들이 있었네.
Alii studium illam virtutis esse dixerunt, alii studium corrigendae mentis, a quibusdam dicta est adpetitio rectae rationis.
어떤 이들은 그것을 덕에 대한 정진이라 불렀고, 다른 이들은 정신을 바로잡는 것에 대한 정진이라 불렀으며, 어떤 이들에 의해서는 올바른 이성의 추구라 불렸네.
§89.6Illud quasi constitit, aliquid inter philosophiam et sapientiam interesse.
철학과 지혜 사이에 어떤 차이가 있다는 점은 거의 합의된 듯하네.
Neque enim fieri potest ut idem sit quod adfectatur et quod adfectat.
왜냐하면 추구되는 대상과 추구하는 주체가 동일할 수는 없기 때문이네.
Quomodo multum inter avaritiam et pecuniam interest, cum illa cupiat, haec concupiscatur, sic inter philosophiam et sapientiam.
탐욕과 돈 사이에 큰 차이가 있는 것과 같으니, 탐욕은 갈망하고 돈은 갈망되는 것이듯, 철학과 지혜 사이도 그러하네.
Haec enim illius effectus ac praemium est;
참으로 지혜는 철학의 결과이자 보상이네.
illa venit, ad hanc venitur.
철학은 나아가는 길이고, 지혜는 도달되는 목표이네.
Sapientia est, quam Graeci σοφίαν vocant.
지혜란 그리스인들이 소피아라 부르는 것이네.
§89.7Hoc verbo Romani quoque utebantur, sicut philosophia nunc quoque utuntur.
이 단어를 로마인들도 사용했네, 그들이 지금 철학이라는 단어를 사용하는 것처럼 말이네.
Quod et togatae tibi antiquae probabunt et inscriptus Dossenni monumento titulus:
"
Hospes resiste et sophian Dossenni lege.
이 점은 고대의 로마식 희극 도 자네에게 증명해 줄 것이며, 도세누스의 기념비에 새겨진 비문도 증명해 줄 것이네.
"
“나그네여, 멈추어 도세누스의 지혜를 읽으라.
§89.8Quidam ex nostris, quamvis philosophia studium virtutis esset et haec peteretur, illa peteret, tamen non putaverunt illas distrahi posse.
” 우리 학파의 어떤 이들은, 비록 철학이 덕에 대한 정진이며 지혜(혹은 덕)가 추구되고 철학이 그것을 추구한다 할지라도, 그것들이 분리될 수 있다고 생각하지는 않았네.
Nam nec philosophia sine virtute est nec sine philosophia virtus.
왜냐하면 덕 없이는 철학이 없고, 철학 없이는 덕도 없기 때문이네.
Philosophia studium virtutis est, sed per ipsam virtutem;
철학은 덕에 대한 정진이지만 덕 자체를 통해서 이루어지네.
nec virtus autem esse sine studio sui potest nec virtutis studium sine ipsa.
하지만 덕은 자기 자신에 대한 정진 없이 존재할 수 없고, 덕에 대한 정진 또한 덕 자체 없이 존재할 수 없네.
Non enim quemadmodum in iis, qui aliquid ex distanti loco ferire conantur, alibi est qui petit, alibi quod petitur.
왜냐하면 먼 곳에서 무언가를 맞추려고 노력하는 사람들의 경우처럼, 겨냥하는 자가 한곳에 있고 겨냥되는 대상이 다른 곳에 있는 것과는 다르기 때문이네.
Nec quemadmodum itinera quae ad urbes perducunt, sic viae ad virtutem sunt extra ipsam;
또한 도시로 인도하는 길들이 그러하듯 덕으로 가는 길들이 덕의 외부에 있는 것도 아니네.
ad virtutem venitur per ipsam;
덕으로는 덕 자체를 통해 도달하게 되네.
cohaerent inter se philosophia virtusque.
철학과 덕은 서로 밀착되어 있네.