§86.1In ipsa Scipionis Africani villa iacens haec tibi scribo adoratis manibus eius et ara, quam sepulchrum esse tanti viri suspicor.
대 스키피오 아프리카누스의 바로 그 별장에 누워, 나는 그의 망령(마네스)과 이 위대한 인물의 무덤이 아닐까 의심되는 제단에 기도를 올린 후 자네에게 이 글을 쓰네.
Animum quidem eius in caelum, ex quo erat, redisse persuadeo mihi, non quia magnos exercitus duxit, hos enim et Cambyses furiosus ac furore feliciter usus habuit, sed ob egregiam moderationem pietatemque, quam magis in illo admirabilem iudico, cum reliquit patriam, quam cum defendit;
그의 영혼이 원래 머물던 하늘로 돌아갔음을 나는 확신하네. 그것은 그가 거대한 군대를 이끌었기 때문이 아니라(미치광이 캄비세스 역시 군대를 가졌고 그 광기를 이용해 성공했으니 말이네), 그의 탁월한 절제와 경건함 때문이네. 나는 그가 조국을 지켰을 때보다 조국을 떠났을 때 그의 덕이 그에게서 더욱 감탄할 만한 것이었다고 판단하네.
aut Scipio Romae esse debebat aut Roma in libertate. "
스키피오가 로마에 있어야 하거나, 로마가 자유로워야 하거나 둘 중 하나여야 했기 때문이네.
§86.2Nihil," inquit, "volo derogare legibus, nihil institutis.
그는 말했네. “나는 법에서도, 제도에서도 그 어떤 것도 빼앗기를 원치 않네.
Aequum inter omnes cives ius sit.
모든 시민 사이에 권리는 평등해야 하네.
Utere sine me beneficio meo, patria.
조국이여, 나 없이 나의 은혜를 누리게나.
Causa tibi libertatis fui, ero et argumentum;
나는 자네에게 자유의 원인이었고, 그 증거가 될 것이네.
exeo, si plus quam tibi expedit, crevi. "
만약 내가 자네에게 유익한 것 이상으로 성장했다면, 나는 떠나겠네.” 스스로 원하여 망명길에 오르고 국가의 짐을 덜어준 이 정신의 위대함을 내가 어찌 찬양하지 않을 수 있겠는가?
§86.3Quidni ego admirer hanc magnitudinem animi, qua in exilium voluntarium secessit et civitatem exoneravit? Eo perducta res erat, ut aut libertas Scipioni aut Scipio libertati faceret iniuriam.
사태는 자유가 스키피오에게 불의를 행하거나, 스키피오가 자유에 불의를 행하는 지경에 이르렀네.
Neutrum fas erat.
어느 쪽도 천리에 맞지 않았네.
Itaque locum dedit legibus et se Liternum recepit tam suum exilium rei publicae inputaturus quam Hannibalis.
그리하여 그는 법에 길을 내어주고, 한니발의 망명만큼이나 자신의 망명도 국가의 책임으로 돌리려 하며 스스로를 리테르눔으로 퇴장시켰네.
§86.4Vidi villam extructam lapide quadrato, murum circumdatur, silvae, turres quoque in propugnaculum villae utrimque subrectas, cisternam aedificiis ac viridibus subditam, quae sufficere in usum vel exercitus posset, balneolum angustum, tenebricosum ex consuetudine antiqua;
나는 마름돌로 지어진 별장과 숲을 둘러싼 성벽, 그리고 별장의 방어물로서 양쪽에 솟아 있는 탑들, 건물과 녹지 아래에 설치되어 군대마저 사용하기에 충분한 저수조, 그리고 옛 관습에 따른 좁고 어두컴컴한 작은 욕실을 보았네.
non videbatur maioribus nostris caldum nisi obscurum.
우리 선조들에게는 어둡지 않으면 목욕탕이 따뜻하다고 여겨지지 않았던 모양이네.
Magna ergo me voluptas subiit contemplantem mores Scipionis ac nostros.
그리하여 큰 즐거움이, 스키피오의 도덕과 우리의 그것을 비교해 보는 내게 밀려왔네.
§86.5In hoc angulo ille Carthaginis horror, cui Roma debet, quod tantum semel capta est, abluebat corpus laboribus rusticis fessum.
이 구석진 곳에서, 로마가 단 한 번만 함락되었던 은혜를 입고 있는 저 카르타고의 공포(스키피오)가 농사일로 지친 몸을 씻어내곤 했네.
Exercebat enim opere se terramque, ut mos fuit priscis, ipse subigebat.
왜냐하면 그는 노동으로 자신을 단련했고, 옛 사람들의 관습대로 직접 땅을 일구었기 때문이네.
Sub hoc ille tecto tam sordido stetit, hoc illum pavimentum tam vile sustinuit.
이토록 누추한 지붕 아래에 그가 서 있었고, 이토록 값싼 바닥이 그를 버티고 있었네.
§86.6At nunc quis est, qui sic lavari sustineat? Pauper sibi videtur ac sordidus, nisi parietes magnis et pretiosis orbibus refugerunt, nisi Alexandrina marmora Numidicis crustis distincta sunt, nisi illis undique operosa et in picturae modum variata circumlitio praetexitur, nisi vitro absconditur camera, nisi Thasius lapis, quondam rarum in aliquo spectaculum templo, piscinas nostras circumdedit, in quas multa sudatione corpora exinanita demittimus, nisi aquam argentea epitonia fuderunt.
하지만 지금은 이처럼 목욕하는 것을 견뎌낼 수 있는 자가 누구이겠는가? 벽이 크고 값비싼 원반 모양의 석판으로 깊이감을 주지 않거나, 알렉산드리아산 대리석에 누미디아산 박판이 박혀 있지 않거나, 그것들 주위에 그림처럼 다채롭고 정교한 테두리 장식이 둘러쳐져 있지 않거나, 천장이 유리로 덮여 있지 않거나, 한때는 어느 신전에서조차 보기 드문 구경거리였던 타소스산 돌이 우리가 많은 땀을 흘려 소진된 몸을 담그는 수조를 둘러싸고 있지 않거나, 은으로 된 수도꼭지가 물을 쏟아내지 않는다면, 사람은 스스로를 가난하고 지저분하다고 여기네.
§86.7Et adhuc plebeias fistulas loquor;
게다가 나는 아직 평민의 배관에 대해 말하고 있는 것이네.
quid, cum ad balnea libertinorum pervenero? Quantum statuarum, quantum columnarum est nihil sustinentium, sed in ornamentum positarum inpensae causa! Quantum aquarum per gradus cum fragore labentium! Eo deliciarum pervenimus, ut nisi gemmas calcare nolimus.
해방노예들의 목욕탕에 이르면 어떠하겠는가? 아무것도 지탱하지 않고 오직 사치를 위한 장식으로만 세워진 조각상들과 기둥들이 비용을 들이기 위해 얼마나 많이 있는가! 엄청난 소리를 내며 계단을 흘러내리는 물은 또 얼마나 많은가! 우리는 보석을 밟는 것이 아니라면 걷고 싶지 않아 할 정도의 사치에 이르렀네.
§86.8In hoc balneo Scipionis minimae sunt rimae magis quam fenestrae muro lapideo exsectae, ut sine iniuria munimenti lumen admitterent;
이 스키피오의 목욕탕에는 방어력을 손상하지 않고 빛을 들이기 위해 돌벽에 뚫어놓은, 창문이라기보다는 극히 작은 틈새가 있을 뿐이네.
at nunc blattaria vocant balnea, si qua non ita aptata sunt, ut totius diei solem fenestris amplissimis recipiant, nisi et lavantur simul et colorantur, nisi ex solio agros ac maria prospiciunt.
하지만 지금은 만약 아주 넓은 창문들을 통해 온종일의 햇빛을 받도록 설비되어 있지 않거나, 목욕을 하면서 동시에 살을 태울 수 없거나, 욕조에서 밭과 바다를 바라볼 수 없다면, 그런 목욕탕을 ‘바퀴벌레가 끓는 어두운 곳’이라 부르네.
Itaque quae concursum et admirationem habuerant, cum dedicarentur, devitantur et in antiquorum numerum reiciuntur, cum aliquid novi luxuria commenta est, quo ipsa se obrueret.
그리하여 낙성될 때에는 군중이 몰려들고 찬탄을 받았던 것들이, 사치가 스스로를 짓누르기 위해 새로운 무언가를 고안해 내기만 하면 기피되고 옛것들의 범주로 물리쳐지네.
§86.9At olim et pauca erant balnea nec ullo cultu exornata.
하지만 옛날에는 목욕탕 수도 적었고 어떤 장식으로도 꾸며지지 않았네.
Cur enim exornaretur res quadrantaria et in usum, non in oblectamentum reperta? Non suffundebatur aqua nec recens semper velut ex calido fonte currebat, nec referre credebant, in quam perlucida sordes deponerent.
왜냐하면 1콰드란스짜리이자 오락이 아닌 실용을 위해 발명된 물건이 왜 꾸며져야 하겠는가? 물은 밑에서 부어지지도 않았고, 온천에서 나오는 것처럼 언제나 신선하게 흐르지도 않았으며, 사람들은 자신들의 때를 벗겨내는 물이 얼마나 투명한지를 신경 써야 한다고 믿지 않았네.
§86.10Sed, di boni, quam iuvat illa balinea intrare obscura et gregali tectorio inducta, quae scires Catonem tibi aedilem aut Fabium Maximum aut ex Corneliis aliquem manu sua temperasse? Nam hoc quoque nobilissimi aediles fungebantur officio intrandi ea loca, quae populum receptabant, exigendique munditias et utilem ac salubrem temperaturam, non hanc, quae nuper inventa est similis incendio, adeo quidem, ut convictum in aliquo scelere servum vivum lavari oporteat.
하지만, 선하신 신들이시여, 저 어둡고 평범한 플라스터가 발라진 목욕탕에 들어가는 것이 얼마나 즐거운 일인가! 그곳은 안찰관으로서의 카토나 파비우스 맥시무스, 혹은 코르넬리우스 가문의 누군가가 자신의 손으로 조절했음을 알 수 있는 곳이네. 왜냐하면 극히 고귀한 안찰관들도 민중을 받아들이는 장소에 들어가 청결함과 유익하고 건강에 좋은 온도를 요구하는 이 의무를 수행했기 때문이네. 최근에 발명된, 불이 난 것과 같은 이 온도가 아니라 말이네. 참으로 그 온도는 어떤 범죄로 유죄 판결을 받은 노예를 산 채로 삶기에 적합할 정도라네.
Nihil mihi videtur iam interesse, ardeat balineum an calcat.
이제는 목욕탕이 불타고 있는 것인지 따뜻한 것인지 아무런 차이가 없는 것처럼 내게 보이네.