§83.1Singulos dies tibi meos et quidem totos indicari iubes;
자네는 내 하루하루를, 그것도 온전히 내게 알리라고 요구하는군.
bene de me iudicas, si nihil esse in illis putas, quod abscondam.
만약 그 하루 중에 내가 감추어야 할 것이 아무것도 없다고 생각한다면, 자네는 나를 좋게 평가해 주는 것이네.
Sic certe vivendum est, tamquam in conspectu vivamus;
참으로 우리는 마치 만인의 시선 속에서 살아가고 있는 것처럼 살아야 하네.
sic cogitandum, tamquam aliquis in pectus intimum introspicere possit;
마치 누군가가 우리의 가슴속 깊은 곳을 들여다볼 수 있는 것처럼 생각해야 하네.
et potest.
그리고 실제로 볼 수 있지.
Quid enim prodest ab homine aliquid esse secretum? Nihil deo clusum est.
인간에게 무언가가 비밀로 유지된다고 해서 무슨 유익이 있겠는가? 신에게는 아무것도 닫혀 있지 않네.
Interest animis nostris et cogitationibus mediis intervenit—sic intervenit, dico, tamquam aliquando discedat.
신은 우리 마음속에 현존하시고 우리의 생각 한가운데에 개입하시네. 개입하신다고 말하지만, 마치 그분이 때로는 떠나시기라도 하는 것처럼 그렇다는 것은 아니네.
§83.2Faciam ergo, quod iubes, et quid agam et quo ordine, libenter tibi scribam.
그러므로 나는 자네가 명령한 대로 할 것이며, 내가 무엇을 어떤 순서로 행하는지 기꺼이 자네에게 써 보내겠네.
Observabo me protinus et, quod est utilissimum, diem meum recognoscam.
나는 즉시 나 자신을 관찰할 것이고, 가장 유익한 일로서 내 하루를 되돌아보겠네.
Hoc nos pessimos facit, quod nemo vitam suam respicit.
우리를 가장 형편없게 만드는 것은, 아무도 자신의 삶을 되돌아보지 않는다는 사실이네.
Quid facturi simus cogitamus.
우리는 앞으로 무엇을 할 것인지만 생각하네.
Atqui consilium futuri ex praeterito venit.
하지만 미래에 대한 계획은 과거로부터 오는 법이네.
§83.3Hodiernus dies solidas est;
오늘 하루는 온전하네.
nemo ex illo quicquam mihi eripuit.
아무도 그 하루에서 내게서 어떤 것도 빼앗아 가지 못했네.
Totus inter stratum lectionemque divisus est.
온종일 누워 있는 것과 독서 사이에서 나뉘어 쓰였네.
Minimum exercitationi corporis datum, et hoc nomine ago gratias senectuti: non magno mihi constat;
육체 운동에는 최소한만 주어졌는데, 이 일로 나는 노년에 감사하고 있네. 비용이 많이 들지 않기 때문이네.
cum me movi, lassus sum.
몸을 움직이기만 해도 지치니 말이네.
Hic autem est exercitationis etiam fortissimis finis.
하지만 이것이야말로 가장 강건한 자들에게도 운동의 한계라네.
§83.4Progymnastas meos quaeris? Unus mihi sufficit Pharius puer, ut scis, amabilis, sed mutabitur.
내 연습 파트너들이 누구인지 묻는가? 내게는 한 명이면 충분하네. 자네도 알다시피 사랑스러운 소년 파리우스라네. 하지만 곧 바뀔 걸세.
Iam aliquem teneriorem quaero.
나는 이미 더 어린 누군가를 찾고 있네.
Hic quidem ait nos eandem crisin habere, quia utrique dentes cadunt.
이 아이는 우리 둘 다 이가 빠지기 때문에 같은 전환기를 겪고 있다고 말하네.
Sed iam vix illum adsequor currentem et intra paucissimos dies non potero;
하지만 이제 그가 달릴 때 나는 겨우 따라잡는 편이며, 아주 며칠만 지나면 불가능해질 것이네.
vide, quid exercitatio cotidiana proficiat.
매일의 운동이 얼마나 성과를 내는지 보게나.
Cito magnum intervallum fit inter duos in diversum euntes.
반대 방향으로 가는 두 사람 사이에는 금방 큰 간격이 생긴다네.
Eodem tempore ille adscendit, ego descendo, nec ignoras, quanto ex his velocius alterum fiat.
동시에 그는 올라가고 나는 내려가고 있으며, 이 둘 중 후자가 얼마나 더 빨리 진행되는지 자네도 잘 알고 있겠지.
Mentitus sum;
내가 거짓말을 했군.
iam enim aetas nostra non descendit, sed cadit.
이제 우리 나이는 내려가는 게 아니라 추락하고 있으니 말이네.
§83.5Quomodo tamen hodiernum certamen nobis cesserit quaeris? Quod raro cursoribus evenit, hieran fecimus.
그건 그렇고 오늘 시합이 우리에게 어떤 결과를 낳았는지 묻는가? 주자들에게는 드물게 일어나는 일인데, 우리는 무승부를 기록했네.
Ab hac fatigatione magis quam exercitatione in frigidam descendi;
운동이라기보다는 이 피로 끝에 나는 냉수탕으로 내려갔네.
hoc apud me vocatur parum calda.
내 집에서 이것은 "덜 따뜻한 물"이라고 불리네.
Ille tantus psychrolutes, qui kalendis Ianuariis euripum salutabam, qui anno novo quemadmodum legere, scribere, dicere aliquid, sic auspicabar in Virginem desilire, primum ad Tiberim transtuli castra, deinde ad hoc solium, quod, cum fortissimus sum et omnia bona fide fiunt, sol temperat.
1월 1일에 운하에 인사를 건네고, 새해에는 무언가를 읽고 쓰고 말하기를 시작하듯 비르고 수로로 뛰어들곤 했던 저 극성스러운 냉수욕 예찬론자가, 처음에는 테베레강으로 진영을 옮겼고, 그다음에는 이 욕조로 옮겨왔네. 이곳은 내가 가장 기운이 넘치고 만사가 아주 성실하게 돌아갈 때라도 태양이 데워주는 정도라네.
Non multum mihi ad balneum superest.
내가 온수욕에 도달하기까지 이제 얼마 남지 않았네.
§83.6Panis deinde siccus et sine mensa prandium, post quod non sunt lavandae manus.
그다음에는 마른 빵과 식탁 없는 점심을 먹는데, 그 후에는 손을 씻을 필요도 없다네.
Dormio minimum.
나는 아주 조금만 자네.
Consuetudinem meam nosti: brevissimo somno utor et quasi interiungo.
자네도 내 습관을 알다시피, 나는 아주 짧은 잠을 자며 말하자면 한복판에 쉼표를 찍는 정도라네.
Satis est mihi vigilare desisse.
내게는 깨어 있기를 멈춘 것만으로도 충분하네.
Aliquando dormisse me scio, aliquando suspicor.
때로는 내가 잤다는 것을 알지만, 때로는 잤는지 의심스럽기도 하네.
§83.7Ecce circensium obstrepit clamor.
보게나, 원형경기장의 함성이 요란하게 울리는군.
Subita aliqua et universa voce feriuntur aures meae.
어떤 갑작스럽고도 일제히 터져 나오는 소리가 내 귀를 때리네.
Nec cogitationem meam excutiunt, ne interrumpunt quidem.
하지만 그것들은 내 사색을 흔들어 깨우지도 못하고, 심지어 중단시키지도 못하네.
Fremitum patientissime fero.
나는 그 아우성을 아주 잘 참고 있네.
Multae voces et in unum confusae pro fluctu mihi sunt aut vento silvam verberante et ceteris sine intellectu sonantibus.
하나로 뒤섞인 수많은 목소리는 내게 파도 소리나 숲을 때리는 바람 소리, 그리고 뜻을 알 수 없는 다른 소음들과 같네.
§83.8Quid ergo est nunc, cui animum adiecerim? Dicam.
그렇다면 내가 지금 정신을 쏟고 있는 것은 무엇인가? 말해 주겠네.
Superest ex hesterno mihi cogitatio: quid sibi voluerint prudentissimi viri, qui rerum maximarum probationes levissimas et perplexas fecerunt, quae ut sint verae, tamen mendacio similes sunt.
어제부터 이어지는 생각이 내게 남아 있네. 가장 지혜로운 자들이 어째서 가장 중대한 일들의 증명을 그토록 가볍고 복잡하게 만들었는지에 대한 사색일세. 그 증명들은 비록 참일지라도 거짓과 닮아 있으니 말이네.
§83.9Vult nos ab ebrietate deterrere Zenon, vir maximus, huius sectae fortissimae ac sanctissimae conditor.
이 가장 강력하고 성스러운 학파의 창시자이자 가장 위대한 인물인 제논은 우리가 술에 취하는 것을 만류하고자 하네.
Audi ergo, quemadmodum colligat virum bonum non futurum ebrium: "ebrio secretum sermonem nemo committit;
그러니 그가 어떻게 선한 사람은 술에 취하지 않을 것이라고 결론짓는지 들어보게나. "취한 자에게 비밀스러운 대화를 맡기는 사람은 아무도 없다.
viro autem bono committit;
그러나 선한 사람에게는 그것을 맡긴다.
ergo vir bonus ebrius non erit. "Quemadmodum opposita interrogatione simili derideatur, adtende.
그러므로 선한 사람은 취하지 않을 것이다." 유사하고 반대되는 질문으로 그가 어떻게 비웃음을 사는지 주목해 보게나.
Satis est enim unam ponere ex multis: "dormienti nemo secretum sermonem committit;
많은 것 중에서 하나를 제시하는 것만으로도 충분하네. "잠든 자에게 비밀스러운 대화를 맡기는 사람은 아무도 없다.
viro autem bono committit;
그러나 선한 사람에게는 그것을 맡긴다.
vir bonus ergo non dormit. " §83.10Quo uno modo potest, Posidonius Zenonis nostri causam agit, sed ne sic quidem, ut existimo, agi potest.
그러므로 선한 사람은 잠들지 않는다." 유일하게 가능한 방식으로 포세이도니우스가 우리 제논을 변호하고 있지만, 내가 보기에는 이런 방식으로조차 변호가 성립할 수는 없네.
Ait enim ebrium duobus modis dici: altero, cum aliquis vino gravis est et inpos sui;
그는 '취한 자'가 두 가지 방식으로 일컬어진다고 말하기 때문이네.
altero, si solet ebrius fieri et huic obnoxius vitio est.
하나는 누군가가 술에 취해 몸이 무겁고 자신을 가누지 못할 때이고, 다른 하나는 평소 취하는 습관이 있고 이 악덕에 종속되어 있는 경우라네.
Hunc a Zenone dici, qui soleat fieri ebrius, non qui sit.
제논이 말하는 것은 이 후자, 즉 취하는 습관이 있는 사람이지, 지금 취해 있는 사람이 아니라는 것이지.