§71.18Academici veteres beatum quidem esse etiam inter hos cruciatus fatentur, sed non ad perfectum nec ad plenum.
고대 아카데미아 학파는 이 고문들 속에서조차 사람이 행복하다는 것을 인정하기는 하지만, 그것이 완벽하거나 온전한 것은 아니라고 하네.
Quod nullo modo potest recipi; nisi beatus est, in summo bono non est.
이는 결코 받아들여질 수 없으니, 행복하지 않다면 최고선 속에 있는 것이 아니기 때문이네.
Quod summum bonum est, supra se gradum non habet, si modo illi virtus inest, si illam adversa non minuunt, si manet etiam comminuto corpore incolumis;
최고선인 것은, 그 속에 덕이 깃들어 있고, 역경이 그것을 감소시키지 않으며, 육체가 산산조각 나더라도 무사히 남아 있기만 하다면, 제 위에 더 높은 단계가 없네.
manet autem.
그리고 실제로 그것은 남아 있네.
Virtutem enim intellego animosam et excelsam, quam incitat quicquid infestat.
왜냐하면 내가 이해하는 덕이란 용기 있고 고결한 것이며, 그것을 방해하는 모든 것이 오히려 그것을 자극하기 때문이네.
§71.19Hunc animum, quem saepe induunt generosae indolis iuvenes, quos alicuius honestae rei pulchritudo percussit, ut omnia fortuita contemnant, profecto sapientia nobis infundet et tradet.
고결한 천성을 지닌 젊은이들이 종종 걸치는 이 정신, 즉 어떤 고결한 일의 아름다움에 충격을 받아 모든 우연한 일들을 경멸하게 되는 이 정신을, 지혜는 참으로 우리에게 불어넣고 전해 줄 것이네.
Persuadebit unum bonum esse, quod honestum;
지혜는 고결한 것만이 유일한 선이라는 점을 확신시킬 것이네.
hoc nec remitti nec intendi posse, non magis quam regulam, qua rectum probari solet, flectes.
이것은 곧은 것을 판정할 때 흔히 쓰이는 자를 구부릴 수 없는 것과 마찬가지로, 늦출 수도 없고 더 팽팽하게 할 수도 없네.
Quicquid ex illa mutaveris, iniuria est recti.
그 자에서 무언가를 변화시킨다면, 그것은 곧음에 대한 침해라네.
§71.20Idem ergo de virtute dicemus: et haec recta est, flexuram non recipit.
그러므로 덕에 대해서도 우리는 똑같이 말하겠네. 덕 역시 곧으며 굽어짐을 허용하지 않네.
Rigida re quid amplius intendi potest? Haec de omnibus rebus iudicat, de hac nulla.
굳은 것에서 더 무엇을 팽팽하게 할 수 있겠는가? 덕은 모든 것을 판단하지만, 덕을 판단하는 것은 아무것도 없네.
Si rectior ipsa non potest fieri, ne quae ab illa fiunt quidem alia aliis rectiora sunt.
만약 덕 자체가 더 곧아질 수 없다면, 그것에 의해 행해지는 일들 역시 어느 하나가 다른 것보다 더 곧을 수는 없네.
Huic enim necesse est respondeant; ita paria sunt.
왜냐하면 그것들은 이 덕에 부합해야만 하기 때문이며, 따라서 동등하다네.
§71.21"Quid ergo?" inquis, "iacere in convivio et torqueri paria sunt?" Hoc mirum videtur tibi? Illud licet magis admireris;
"그렇다면" 그대는 말하겠지, "연회에 누워 있는 것과 고문당하는 것이 동등하다는 말인가?" 이것이 그대에게는 이상하게 보이는가? 오히려 이것에 더 놀라게나.
iacere in convivio malum, in eculeo bonum est, si illud turpiter, hoc honeste fit.
연회에 누워 있는 것이 악이고, 형틀 위에 있는 것이 선일 수 있으니, 만약 전자가 비열하게 행해지고 후자가 고결하게 행해진다면 말이네.
Bona ista aut mala non efficit materia, sed virtus.
저런 것들을 선이나 악으로 만드는 것은 소재가 아니라 덕이라네.
Haec ubicumque apparuit, omnia eiusdem mensurae ac pretii sunt.
덕이 어디에 나타나든, 모든 것은 같은 척도와 가치를 지니네.
§71.22In oculos nunc mihi manus intentat ille, qui omnium animum aestimat ex suo, quod dicam paria bona esse honeste iudicantes et honeste pericli tantis, quod dicam paria bona esse eius, qui triumphat, et eius, qui ante currum vehitur invictus animo.
이제 자신의 마음에 따라 모든 이의 마음을 평가하는 자가 내 눈앞에 손을 들이대며 항변하는구려. 내가 고결하게 판단하는 이들과 고결하게 위험을 겪는 이들의 선이 동등하다고 말하기 때문이며, 개선식을 거행하는 자와 굴하지 않는 영혼을 지닌 채 전차 앞에서 끌려가는 자의 선이 동등하다고 말하기 때문이네.
Non putant enim fieri, quicquid facere non possunt; ex infirmitate sua de virtute ferunt sententiam.
왜냐하면 그들은 자신들이 할 수 없는 일은 무엇이든 일어날 수 없다고 생각하며, 자신들의 나약함에 근거하여 덕에 대해 판결을 내리기 때문이네.
§71.23Quid miraris, si uri, vulnerari, occidi, alligari iuvat, aliquando etiam libet? Luxurioso frugalitas poena est, pigro supplicii loco labor est, delicatus miseretur industrii, desidioso studere torqueri est.
불에 타고, 상처 입고, 죽임을 당하고, 결박당하는 것이 즐겁고 때로는 원하기까지 하는 일이라 해서 어찌 놀라는가? 사치스러운 자에게는 절약이 벌이요, 게으른 자에게는 노동이 고문과 같으며, 유약한 자는 근면한 자를 가련하게 여기고, 나태한 자에게는 공부하는 것이 고문당하는 것이라네.
Eodem modo haec, ad quae omnes inbecilli sumus, dura atque intoleranda credimus, obliti, quam multis tormentum sit vino carere aut prima luce excitari.
마찬가지로 우리 모두가 나약함 때문에 대하기 힘들어하는 이러한 일들을, 우리는 가혹하고 견디기 힘든 것으로 믿고 있으니, 포도주가 없는 것이나 새벽녘에 깨어나는 것이 얼마나 많은 이들에게 고문인지를 잊은 채 말이네.
Non ista difficilia sunt natura, sed nos fluvidi et enerves.
저런 일들이 본성상 어려운 것이 아니라, 우리가 유약하고 기운이 없는 것이라네.
§71.24Magno, animo de rebus magnis iudicandum est;
위대한 일은 위대한 마음으로 판단해야 하네.
alioqui videbitur illarum vitium esse, quod nostrum est.
그렇지 않으면 우리의 잘못인 것이 그 일들의 결함처럼 보일 것이네.
Sic quaedam rectissime, cum in aquam demissa sunt, speciem curvi praefractique visentibus reddunt.
마치 지극히 곧은 어떤 것들이 물에 잠겼을 때 보는 이들에게 굽고 꺾인 모습을 돌려주는 것처럼 말이네.
Non tantum quid videas, sed quemadmodum, refert;
그대가 무엇을 보느냐뿐만 아니라 어떻게 보느냐가 중요하네.
animus noster ad vera perspicienda caligat.
우리의 마음은 진실을 꿰뚫어 보기에 침침하다네.
§71.25Da mihi adulescentem incorruptum et ingenio vegetum;
나에게 타락하지 않고 지성이 활기찬 젊은이를 데려와 보게나.
dicet fortunatiorem sibi videri, qui omnia rerum adversarum onera rigida cervice sustollat, qui supra fortunam existat.
그는 역경의 모든 무게를 꼿꼿한 목으로 지탱하며 운명 위에 올라서 있는 자가 자신에게 더 행복해 보인다고 말할 것이네.
Non mirum est in tranquillitate non concuti;
평온함 속에서 흔들리지 않는 것은 놀라운 일이 아니네.
illud mirare, ibi extolli aliquem ubi omnes deprimuntur, ibi stare ubi omnes iacent.
모든 이들이 억눌려 있는 곳에서 어떤 이가 드높여지고, 모든 이들이 누워 있는 곳에서 서 있는 것, 그것을 놀라워하게나.
§71.26Quid est in tormentis, quid est in aliis, quae adversa appellamus, mali? Hoc, ut opinor, succidere mentem et incurvari et succumbere.
고문 속에, 혹은 우리가 역경이라 부르는 다른 일들 속에 무슨 악이 있는가? 내 생각에는, 마음이 꺾이고 굽어지며 굴복하는 것, 바로 이것이라네.
Quorum nihil sapienti viro potest evenire; stat rectus sub quolibet pondere.
이런 일들 중 어느 것도 현명한 이에게는 일어날 수 없으니, 그는 어떤 무게 아래에서도 똑바로 서 있기 때문이네.
Nulla illum res minorem facit; nihil illi eorum, quae ferenda sunt, displicet.
어떤 것도 그를 작아지게 만들지 못하며, 감내해야 할 일들 중 어느 것도 그를 불쾌하게 하지 않네.
Nam quicquid cadere in hominem potest, in se cecidisse non queritur.
왜냐하면 인간에게 일어날 수 있는 일이라면 그것이 자신에게 일어났다 해서 불평하지 않기 때문이네.
Vires suas novit.
그는 자신의 힘을 알고 있네.
Scit se esse oneri ferendo.
자신이 그 무게를 감당할 수 있음을 알고 있네.
§71.27Non educo sapientem ex hominum numero nec dolores ab illo sicut ab aliqua rupe nullum sensum admittente summoveo.
나는 현자를 인간의 부류에서 제외하지도 않으며, 아무런 감각도 받아들이지 않는 어떤 바위에서처럼 그에게서 고통을 물리치지도 않네.
Memini ex duabus illum partibus esse compositum;
나는 그가 두 부분으로 구성되어 있음을 기억하네.
altera est inrationalis, haec mordetur, uritur, dolet;
한 부분은 비이성적인 부분으로, 물어뜯기고, 불타고, 아파하네.
altera rationalis, haec inconcussas opiniones habet, in trepida est et indomita.
다른 부분은 이성적인 부분으로, 흔들리지 않는 신념을 지니고 있으며 두려움이 없고 굴복하지 않네.
In hac positum est summum illud hominis bonum.
¦p.v2.p.90 이 이성적인 부분에 인간의 저 최고선이 놓여 있네.
Antequam impleatur, incerta mentis volutatio est; cum vero perfectum est, inmota illa stabilitas est.
그것이 채워지기 전에는 마음의 불안정한 흔들림이 있으나, 완성되고 나면 그것은 흔들림 없는 안정이라네.