§71.9Sed Cn. Pompeius amittet exercitum, sed illud pulcherrimum rei publicae praetextum, optimates, et prima acies Pompeianarum partium, senatus ferens arma, uno proelio profligabuntur et tam magni ruina imperii in totum dissiliet orbem;
하지만 그네우스 폼페이우스는 군대를 잃을 것이요, 국가의 저 가장 아름다운 허울인 최량파와 폼페이우스 세력의 선봉이자 무기를 든 원로원이 단 한 번의 전투로 격퇴될 것이며, 이토록 위대한 제국의 붕괴는 전 세계로 흩어질 것이라네.
aliqua pars eius in Aegypto, aliqua in Africa, aliqua in Hispania cadet.
그 일부는 이집트에서, 일부는 아프리카에서, 일부는 히스파니아에서 쓰러질 것이네.
Ne hoc quidem miserae rei publicae continget, semel ruere.
이 가련한 국가에는 단 한 번에 무너진다는 일조차 일어나지 않을 것이네.
" §71.10Omnia licet fiant;
이 모든 일이 일어날 테면 일어나라지.
Iubam in regno suo non locorum notitia adiuvet, non popularium pro rege suo virtus obstinatissima, Vticensium quoque fides malis fracta deficiat et Scipionem in Africa nominis sui fortuna destituat.
유바가 자신의 왕국에서 지형의 숙지로도 도움을 얻지 못하고, 백성들이 자국의 왕을 위해 바치는 지극히 완강한 용기도 헛수고가 되며, 우티카 시민들의 신의 역시 재난에 부서져 무너지고, 아프리카에서 스키피오를 그 이름에 따르던 행운이 저버린다 할지라도 말이네.
Olim provisum est, ne quid Cato detrimenti caperet.
카토가 아무런 해를 입지 않도록 하는 것은 이미 오래전에 마련되어 있느니라.
§71.11"Victus est tamen. "Et hoc numera inter repulsas Catonis;
"하지만 그는 패배하지 않았는가." 이것 또한 카토가 겪은 낙선들 중 하나로 셈해 두게나.
tam magno animo feret aliquid sibi ad victoriam quam ad praeturam obstitisse.
그는 자신의 승리를 무언가가 가로막았다는 사실을, 법무관 직위를 가로막았던 것과 다름없이 위대한 영혼으로 감내할 것이네.
Quo die repulsus est, lusit, qua nocte periturus fuit, legit.
그는 낙선한 날에 놀이를 즐겼고, 죽음을 맞이하게 될 밤에 책을 읽었네.
Eodem loco habuit praetura et vita excidere; omnia, quae acciderent, ferenda esse persuaserat sibi.
그는 법무관 직위를 잃는 것과 목숨을 잃는 것을 동등하게 여겼으니, 자신에게 일어나는 모든 일은 감내해야 하는 것임을 스스로 확신하고 있었기 때문이라네.
§71.12Quidni ille mutationem rei publicae forti et aequo pateretur animo? Quid enim mutationis periculo exceptum? Non terra, non caelum, non totus hic rerum omnium contextus, quamvis deo agente ducatur.
그가 어찌 국가의 변고를 굳세고 평온한 마음으로 감내하지 않겠는가? 변화의 위험에서 제외된 것이 무엇이란 말인가? 땅도, 하늘도, 이 모든 만물의 삼라만상 전체도, 비록 신의 인도 아래 움직이고 있다 하더라도 예외는 아니라네.
Non semper tenebit hunc ordinem, sed illum ex hoc cursu aliquis dies deiciet.
그것이 항상 이 질서를 유지하지는 않을 것이며, 언젠가는 어떤 날이 그것을 이 궤도에서 끌어내릴 것이네.
§71.13Certis eunt cuncta temporibus; nasci debent, crescere, extingui.
모든 것은 정해진 때에 흘러가니, 태어나고 성장하고 소멸해야 하네.
Quaecumque supra nos vides currere, et haec, quibus inmixti atque inpositi sumus veluti solidissimis carpentur ac desinent.
우리 머리 위를 달리는 것이 보이는 저 모든 것들과, 우리가 그 속에 섞여 있고 그 위에 얹혀 있어 마치 가장 견고한 듯이 여겨지는 이 모든 것들도 닳아 없어지고 끝을 맺을 것이네.
Nulli non senectus sua est; inaequalibus ista spatiis eodem natura dimittit.
제각기의 노쇠함을 겪지 않는 것은 아무것도 없으니, 자연은 불균등한 시간 간격을 두고 그것들을 결국 같은 곳으로 보내 버린다네.
Quicquid est, non erit, nec peribit, sed resolvetur.
존재하는 모든 것은 앞으로 존재하지 않게 되겠지만, 사라져 없어지는 것이 아니라 해체되는 것이라네.
§71.14Nobis solvi perire est, proxima enim intuemur;
우리에게 해체란 소멸을 의미하는데, 이는 우리가 눈앞의 가까운 것만을 바라보기 때문이라네.
ad ulteriora non prospicit mens hebes et quae se corpori addixerit;
둔감한 정신, 그리고 육체에 스스로를 내맡긴 정신은 더 먼 장래를 내다보지 못하네.
alioqui fortius finem sui suorumque pateretur, si speraret, ut omnia illa, sic vitam mortemque per vices ire et composita dissolvi, dissoluta componi, in hoc opere aeternam artem cuncta temperantis dei verti.
그렇지 않다면, 저 모든 것들과 마찬가지로 삶과 죽음 또한 번갈아 순환하고, 결합된 것은 해체되며 해체된 것은 결합되고, 이 일 속에 만물을 조화시키는 신의 영원한 기술이 작동하고 있다는 사실을 확신한다면, 자신과 가족의 종말을 더욱 굳세게 감내할 터인데 말이네.
§71.15Itaque ut M. Cato, cum aevum animo percucurrerit, dicet: "omne humanum genus, quodque est quodque erit, morte damnatum est.
그러므로 마르쿠스 카토는 자신의 마음속으로 온 세월을 훑어보았을 때 이렇게 말할 것이네. "현재 있는 자나 장차 있을 자를 막론하고 모든 인류는 죽음이라는 선고를 받았노라.
Omnes, quae usquam rerum potiuntur urbes quaeque alienorum imperiorum magna sunt decora, ubi fuerint, aliquando quaeretur et vario exitii genere tollentur;
세상 어디에선가 패권을 쥐고 있는 모든 도시들과, 다른 제국들의 위대한 영광인 도시들도 언젠가는 그것들이 어디에 있었는지 묻게 될 날이 올 것이며, 다양한 파멸의 형태로 사라지게 되리라.
alias destruent bella, alias desidia paxque ad inertiam versa consumet et magnis opibus exitiosa res, luxus.
어떤 것은 전쟁이 파괴할 것이요, 어떤 것은 나태와 무기력으로 변한 평화가 소모시킬 것이며, 막대한 부에 치명적인 사치가 그것을 탕진하게 만들리라.
Omnes hos fertiles campos repentina maris inundatio abscondet aut in subitam cavernam considentis soli lapsus abducet.
이 모든 비옥한 평야를 갑작스러운 바다의 범람이 덮어 감추거나, 지반의 침하로 인한 갑작스러운 공동이 그것들을 쓸어가 버리리라.
Quid est ergo quare indigner aut doleam, exiguo momento publica fata praecedo?" §71.16Magnus animus deo pareat et quicquid lex universi iubet, sine cunctatione patiatur;
그렇다면 내가 대중의 운명에 아주 짧은 순간만큼 앞선다고 해서, 어찌 분개하거나 슬퍼할 이유가 있겠는가?" 위대한 영혼은 신에게 순종하고 우주의 법이 명하는 모든 것을 주저 없이 감내할 것이네.
aut in meliorem emittitur vitam lucidius tranquilliusque inter divina mansurus aut certe sine ullo futurus incommodo sui naturae remiscebitur et revertetur in totum.
그 영혼은 신성한 존재들 사이에서 더 밝고 평온하게 머물기 위해 더 나은 삶으로 나아가거나, 혹은 자신에게 아무런 불행도 주지 않은 채 제 본성에 다시 섞여 전체로 돌아가게 될 것이네.
Non est ergo M. Catonis maius bonum honesta vita quam mors honesta, quoniam non intenditur virtus.
그러므로 마르쿠스 카토에게 고결한 삶이 고결한 죽음보다 더 큰 선은 아니니, 덕은 늘어나는 것이 아니기 때문이라네.
Idem esse dicebat Socrates veritatem et virtutem.
소크라테스는 진리와 덕이 같은 것이라고 말하곤 했네.
Quomodo illa non crescit, sic ne virtus quidem; habet numeros suos, plena est.
진리가 더 자라나지 않듯 덕 역시 그러하니, 덕은 자신만의 완성을 지니고 있으며 그 자체로 가득 차 있네.
§71.17Non est itaque quod mireris paria esse bona, et quae ex proposito sumenda sunt et quae si ita res tulit.
그러므로 의도에 따라 선택되어야 할 선이나, 상황이 그렇게 만들어 선택하게 된 선이나 모두 동등하다는 사실에 그대가 놀랄 필요는 없다네.
Nam si hanc inaequalitatem receperis, ut fortiter torqueri in minoribus bonis mulieres, numerabis etiam in malis, et infelicem Socraten dices in carcere, infelicem Catonem vulnera sua animosius quam fecerat retractantem, calamitosissimum omnium Regulum fidei poenas etiam hostibus servatae pendentem.
만약 그대가 이 불평등을 받아들여, 굳세게 고문을 감내하는 것을 더 작은 선들 속에 위치시킨다면(마치 여성처럼 여길지라도), 그대는 그것을 악들 중 하나로도 셈하게 될 것이며, 감옥 속의 소크라테스를 불행하다 하고, 자신이 처음에 입었던 상처를 보다 용기 있게 다시 찢어낸 카토를 불행하다 할 것이며, 적들에게조차 지켜낸 신의의 대가를 치르고 있는 레굴루스를 모든 이들 중 가장 비참하다고 말하게 될 것이네.
Atqui nemo hoc dicere, ne ex mollissimis quidem, ausus est.
하지만 가장 나약한 자들조차도 차마 이렇게 말하지는 못했다네.
Negant enim illum esse beatum, sed tamen negant miserum.
그들은 레굴루스가 행복하다는 것은 부정할지언정, 그가 비참하다는 것 또한 부정하기 때문이네.