§66.1Claranum,condiscipulum meum, vidi post multos annos.
나는 많은 해가 지난 후 나의 동창인 클라라누스를 만났네.
Non, puto, exspectas, ut adiciam senem, sed mehercules viridem animo ac vigentem et cum corpusculo suo conluctantem.
내 생각에 자네는 내가 '노인'이라는 말을 보태기를 기대하지는 않겠지만, 헤라클레스의 이름을 걸고 맹세컨대, 정신적으로는 여전히 푸르고 활기차며 자신의 가련한 몸과 분투하고 있는 사람을 나는 보았네.
Inique enim se natura gessit et talem animum male conlocavit;
자연은 불공평하게 처신하여 그러한 정신을 나쁜 곳에 배치했네.
aut fortasse voluit hoc ipsum nobis ostendere, posse ingenium fortissimum ac beatissimum sub qualibet cute latere.
아니면 어쩌면 그 어떤 가죽 밑에도 가장 강인하고 가장 복받은 천성이 숨어 있을 수 있다는 바로 이 점을 우리에게 보여주고 싶었던 것일지도 모르네.
Vincit tamen omnia inpedimenta et ad cetera contemnenda a contemptu sui venit.
그러나 그는 모든 장애를 극복하고, 자신의 몸에 대한 경멸로부터 다른 모든 것들을 경멸하는 데에 이르렀네.
§66.2Errare mihi visus est, qui dixit
"
gratior et pulchro veniens e corpore virtus.
"아름다운 몸에서 나오는 덕이 더 기껍다"라고 말한 사람은 내가 보기에 잘못 생각한 것 같네.
"
Non enim ullo honestamento eget;
덕은 그 어떤 장식도 필요로 하지 않기 때문이네.
ipsa magnum sui decus est et corpus suum consecrat.
덕 자체가 스스로의 위대한 영광이며 자신의 몸을 신성하게 만든다네.
Aliter certe Claranum nostrum coepi intueri;
확실히 나는 우리 클라라누스를 다른 눈으로 바라보기 시작했네.
formosus mihi videtur et tam rectus corpore quam est animo.
그는 나에게 아름답게 보이며, 정신이 곧은 만큼 몸도 곧은 것처럼 보이네.
§66.3Potest ex casa vir magnus exire, potest et ex deformi humilique corpusculo formosus animus ac magnus.
오두막에서 위대한 사람이 나올 수 있고, 추하고 비천한 몸뚱이에서 아름답고 위대한 정신이 나올 수도 있네.
Quosdam itaque mihi videtur in hoc tales natura generare, ut adprobet virtutem omni loco nasci.
그러므로 자연은 덕이 모든 곳에서 태어날 수 있음을 입증하기 위해, 어떤 이들을 이처럼 태어나게 하는 것 같네.
Si posset per se nudos edere animos, fecisset;
만약 자연이 스스로 발가벗겨진 정신들을 내놓을 수 있었다면 그렇게 했을 것이네.
nunc, quod amplius est, facit; quosdam enim edit corporibus inpeditos, sed nihilominus perrumpentes obstantia.
하지만 지금 자연은 그보다 더한 일을 하고 있으니, 어떤 이들을 몸에 의해 방해받는 상태로 내놓으면서도, 그럼에도 가로막는 것들을 뚫고 나가게 하기 때문이네.
§66.4Claranus mihi videtur in exemplar editus, ut scire possemus non deformitate corporis foedari animum, sed pulchritudine animi corpus ornari.
클라라누스는 몸의 추함 때문에 정신이 더러워지는 것이 아니라, 정신의 아름다움 덕분에 몸이 장식된다는 것을 우리가 알 수 있도록 본보기로 태어난 것처럼 나에게 보이네.
Quamvis autem paucissimos una fecerimus dies, tamen multi nobis sermones fuerunt, quos subinde egeram et ad te permittam.
비록 우리가 함께 보낸 날은 아주 며칠에 불과하지만, 우리에게는 많은 대화가 있었고, 나는 그것들을 수시로 정리해 두었으니 자네에게 보내 주겠네.
§66.5Hoc primo die quaesitum est: quomodo possint paria bona esse, si triplex eorum condicio est.
이 첫날에 다음과 같은 질문이 제기되었네. 만약 선의 조건이 세 가지라면, 어떻게 그것들이 동등한 선일 수 있는가?
Quaedam, ut nostris videtur, prima bona sunt, tamquam gaudium, pax, salus patriae;
우리 학파의 생각에 따르면, 어떤 것들은 '첫째가는 선'이니, 예컨대 기쁨, 평화, 조국의 안녕 같은 것들이네.
quaedam secunda, in materia infelici expressa, tamquam tormentorum patientia et in morbo gravi temperantia.
어떤 것들은 '둘째가는 선'으로, 불행한 처지에서 표현되는 것이니, 예컨대 고문의 인내나 중병 중의 절제 같은 것들이네.
Illa bona derecto optabimus nobis, haec, si necesse erit.
저 선들은 우리가 직접 자신에게 바라겠지만, 이 선들은 필요하다면 그렇게 바랄 것이네.
Sunt adhuc tertia, tamquam modestus incessus et conpositus ac probus voltus et conveniens prudenti viro gestus.
아직 '셋째가는 선'이 있으니, 예컨대 겸손한 걸음걸이, 차분하고 단정한 용모, 현명한 사람에게 어울리는 몸짓 같은 것이라네.
§66.6Quomodo ista inter se paria esse possunt, cum alia optanda sint, alia aversanda? Si volumus ista distinguere, ad primum bonum revertamur et consideremus id quale sit: animus intuens vera, peritus fugiendorum ac petendorum, non ex opinione, sed ex natura pretia rebus inponens, toti se inserens mundo et in omnes eius actus contemplationem suam mittens, cogitationibus actionibusque intentus, ex aequo magnus ac vehemens, asperis blandisque pariter invictus, neutri se fortunae summittens, supra omnia quae contingunt acciduntque eminens, pulcherrimus, ordinatissimus cum decore tum viribus, sanus ac siccus, inperturbatus, intrepidus, quem nulla vis frangat, quem nec adtollant fortuita nec deprimant;
어떤 것들은 바랄 만한 것이고 어떤 것들은 피해야 하는 것인데, 어떻게 이것들이 서로 동등할 수 있는가? 만약 우리가 이것들을 구별하고자 한다면, 첫 번째 선으로 돌아가 그것이 어떤 것인지 고찰해 보세. 즉, 진리를 응시하고, 피해야 할 것과 추구해야 할 것에 숙달되어 있으며, 평판이 아니라 자연에 따라 사물에 가치를 부여하고, 온 세상 속에 자신을 끼워 넣으며 세상의 모든 작용 속에 자신의 관조를 보내고, 생각과 행동에 전념하며, 동등하게 위대하고 강력하고, 고난과 감언이설 모두에 굴하지 않고, 그 어떤 운명에도 자신을 굴복시키지 않으며, 일어나고 발생하는 모든 일 위에 우뚝 솟아 있고, 가장 아름다우며, 품격과 힘 모두에서 가장 질서 정연하고, 건강하며 맑은 정신을 유지하고, 동요하지 않으며 두려움이 없고, 그 어떤 힘도 꺾을 수 없으며, 우연한 일들이 고양시키지도 낙담시키지도 않는 정신.
talis animus virtus est.
그러한 정신이 바로 덕일세.
§66.7Haec eius est facies, si sub unum veniat aspectum et semel tota se ostendat.
이것이 만약 덕이 한눈에 보이고 단번에 그 전체를 보여준다면 나타날 모습일세.
Ceterum multae eius species sunt.
하지만 덕의 형태는 다양하네.
Pro vitae varietate et pro actionibus explicantur; nec minor fit aut maior ipsa.
그것들은 삶의 다양성과 행동에 따라 펼쳐지며, 덕 자체가 더 작아지거나 더 커지지는 않네.
Decrescere enim summum bonum non potest nec virtuti ire retro licet;
최고선은 감소할 수 없고 덕이 뒤로 물러서는 것도 허용되지 않기 때문이네.
sed in alias atque alias qualitates convertitur ad rerum, quas actura est, habitum figurata.
오히려 덕은 자신이 행하고자 하는 일들의 상태에 맞추어 형상화되어, 이런저런 성질들로 변화하네.
§66.8Quidquid attigit, in similitudinem sui adducit et tinguit;
덕은 접하는 것은 무엇이든 자신과 닮은 꼴로 이끌어 들이고 물들이네.
actiones, amicitias, interdum domos totas, quas intravit disposuitque, condecorat.
행동, 우정, 때로는 자신이 들어가 정리한 집 전체를 아름답게 장식하네.
Quidquid tractavit, id amabile, conspicuum, mirabile facit.
덕이 다룬 것은 무엇이든 사랑스럽고 두드러지며 감탄스럽게 만드네.
Itaque vis eius et magnitudo ultra non potest surgere, quando incrementum maximo non est.
그러므로 덕의 힘과 크기는 더 이상 올라갈 수 없으니, 가장 큰 것에는 증가가 있을 수 없기 때문이네.
Nihil invenies rectius recto, non magis quam verius vero, quam temperato temperatius.
자네는 곧은 것보다 더 곧은 것을 찾을 수 없을 것이네. 참된 것보다 더 참된 것, 혹은 절제된 것보다 더 절제된 것을 찾을 수 없는 것과 마찬가지로 말이네.