§63.1Moleste fero decessisse Flaccum, amicum tuum, plus tamen aequo dolere te nolo.
자네의 친구 플라쿠스가 세상을 떠났다는 소식에 참으로 마음이 아프네만, 자네가 필요 이상으로 슬퍼하지는 않기를 바라네.
Illud, ut non doleas, vix audebo exigere;
자네가 전혀 슬퍼하지 않을 것을 요구할 용기는 내게 거의 없네.
et esse melius scio.
그리고 그것이 더 낫다는 것은 알고 있네만.
Sed cui ista firmitas animi continget nisi iam multum supra fortunam elato? Illum quoque ista res vellicabit, sed tantum vellicabit Nobis autem ignosci potest prolapsis ad lacrimas, si non nimiae decucurrerunt, si ipsi illas repressimus.
하지만 이미 운명의 여신보다 훨씬 높은 곳으로 고양된 사람 외에, 대체 누구에게 그런 마음의 굳건함이 주어지겠는가? 그러한 사람조차도 이번 일은 마음을 찌르겠지만, 단지 찌르는 것에 그칠 뿐일 걸세. 하지만 눈물을 흘리고 만 우리들이라 할지라도, 그 눈물이 너무 과하게 흘러내리지 않았고 우리 스스로 그것을 억제했다면 용서받을 수 있네.
Nec sicci sint oculi amisso amico nec fluant.
친구를 잃었을 때 눈이 말라 있어서도 안 되지만 눈물이 흘러넘쳐서도 안 되네.
Lacrimandum est, non plorandum.
눈물을 흘려야지, 대성통곡을 해서는 안 되네.
§63.2Duram tibi legem videor ponere, cum poetarum Graecorum maximus ius flendi dederit in unum dumtaxat diem, cum dixerit etiam Niobam de cibo cogitasse? Quaeris, unde sint lamentationes, unde inmodici fletus? Per lacrimas argumenta desiderii quaerimus et dolorem non sequimur, sed ostendimus.
그리스의 가장 위대한 시인이 울 수 있는 권리를 단 하루 동안만 허용했고, 그 니오베마저도 음식을 생각했다고 말했거늘, 내가 자네에게 가혹한 법칙을 부과하는 것처럼 보이는가? 자네는 통곡이 어디서 오며 과도한 눈물이 어디서 오는지 묻는가? 우리는 눈물을 통해 그리움의 증거를 찾으려 하고 있으며, 슬픔에 따르는 것이 아니라 슬픔을 과시하고 있는 것이라네.
Nemo tristis sibi est.
자기 자신을 위해 슬퍼하는 사람은 아무도 없네.
O infelicem stultitiam! Est aliqua et doloris ambitio.
오, 불행한 어리석음이여! 슬픔에도 어떤 허영심이 존재한다네.
§63.3"Quid ergo?" inquis, "Obliviscar amici?" Brevem illi apud te memoriam promittis, si cum dolore mansura est;
"그럼 어쩌란 말입니까?" 하고 자네는 말하겠지. "친구를 잊으란 말입니까?" 만약 그 기억이 슬픔과 함께 있을 때만 유지되는 것이라면, 자네가 마음속으로 그에게 약속하는 기억은 짧은 것이 되고 마네.
iam istam frontem ad risum quaelibet fortuita res transferet.
곧 어떤 우연한 일이라도 자네의 그 찡그린 얼굴을 웃음으로 바꾸어 놓을 것이기 때문이네.
Non differo in longius tempus, quo desiderium omne mulcetur, quo etiam acerrimi luctus residunt.
나는 모든 그리움이 누그러지고 가장 격렬한 애통함마저 가라앉는 먼 훗날의 시간으로 이야기를 미루는 것이 아니네.
Cum primum te observare desieris, imago ista tristitiae discedet;
자네가 스스로를 감시하기를 그만두자마자, 그 슬픔의 외양은 사라질 걸세.
nunc ipse custodis dolorem tuum.
지금 자네는 스스로 자기 슬픔을 감시하며 지키고 있는 것이네.
Sed custodienti quoque elabitur eoque citius, quo est acrior, desinit.
하지만 지키고 있는 사람에게서도 슬픔은 빠져나가며, 격렬할수록 더 빨리 그치는 법이네.
§63.4Id agamus, ut iucunda nobis amissorum fiat recordatio.
우리는 잃어버린 이들에 대한 기억이 우리에게 즐거운 것이 되도록 노력하세.
Nemo libenter ad id redit, quod non sine tormento cogitaturus est.
고통 없이는 생각할 수 없는 일로 기꺼이 되돌아가려는 사람은 아무도 없기 때문이네.
Sic et illud fieri necesse est, ut cum aliquo nobis morsu amissorum, quos amavimus, nomen occurrat.
이와 같이 우리가 사랑했던 죽은 이들의 이름이 떠오를 때 어떤 찌르는 듯한 아픔을 동반하는 것도 필연적인 일이네.
Sed hic quoque morsus habet suam voluptatem.
하지만 이 아픔 또한 그 자체의 즐거움을 지니고 있네.
§63.5Nam, ut dicere solebat Attalus noster, "sic amicorum defunctorum memoria iucunda est, quomodo poma quaedam sunt suaviter aspera, quomodo in vino nimis veteri ipsa nos amaritudo delectat;
우리의 아탈루스 선생께서 늘 말씀하시기를, "세상을 떠난 친구들의 기억이 즐거운 것은, 어떤 과일들이 기분 좋게 떫은 맛을 내는 것과 같고, 아주 오래된 와인에서 그 쓴맛 자체가 우리를 즐겁게 하는 것과 같네.
cum vero intervenit spatium, omne, quod angebat, extinguitur et pura ad nos voluptas venit. " §63.6Si illi credimus, "Amicos incolumes cogitare melle ac placenta frui est; eorum, qui fuerunt, retractatio non sine acerbitate quadam iuvat.
하지만 시간이 흐르면 우리를 괴롭히던 것은 모두 사라지고 순수한 즐거움만이 우리에게 찾아온다네." 그의 말을 믿는다면, "살아 있는 친구들을 생각하는 것은 꿀과 과자를 즐기는 것과 같고, 이미 가 버린 이들을 다시 떠올리는 것은 어떤 쌉싸름함을 동반하면서도 우리를 기쁘게 하네.
Quis autem negaverit haec aeria quoque et habentia austeritatis aliquid stomachum excitare?"
하지만 이런 신맛이 나고 떫은맛이 있는 것들 또한 위장을 자극한다는 사실을 누가 부인하겠는가?" 나는 그렇게 생각하지 않네.
§63.7Ego non idem sentio, mihi amicorum defunctorum cogitatio dulcis ac blanda est.
내게는 세상을 떠난 친구들을 생각하는 것이 달콤하고 부드럽네.
Habui enim illos tamquam amissurus, amisi tamquam habeam.
왜냐하면 나는 그들을 언젠가 잃을 것처럼 소유했고, 그들을 잃은 지금도 소유하고 있는 것처럼 대하기 때문이네.
Fac ergo, mi Lucili, quod aequitatem tuam decet, desine beneficium fortunae male interpretari;
그러니 나의 루킬리우스여, 자네의 공평함에 어울리는 일을 하게나. 운명의 여신이 베푼 혜택을 나쁘게 해석하는 일을 그만두게.
abstulit, sed dedit.
그녀는 빼앗아 갔지만, 주기도 했네.
§63.8Ideo amicis avide fruamur, quia quamdiu contingere hoc possit, incertum est.
그러므로 우리는 친구들을 탐욕스럽게 즐기세. 이것이 얼마나 오랫동안 가능할지 불확실하기 때문이네.
Cogitemus, quam saepe illos reliquerimus in aliquam peregrinationem longinquam exituri, quam saepe eodem morantes loco non viderimus;
우리가 먼 이국으로 여행을 떠나기 위해 얼마나 자주 그들을 남겨두고 떠났는지, 또한 같은 장소에 머물면서도 얼마나 자주 만나지 않았는지를 생각해보세.
intellegemus plus nos temporis in vivis perdidisse.
그렇다면 그들이 살아 있는 동안 우리가 더 많은 시간을 허비했음을 깨닫게 될 것이네.