§47.1Libenter ex is, qui a te veniunt, cognovi familiariter te cum servis tuis vivere.
자네에게서 오는 사람들을 통해 자네가 자네의 노예들과 친밀하게 지낸다는 소식을 듣고 나는 기뻤네.
Hoc prudentiam tuam, hoc eruditionem decet.
이는 자네의 현명함에, 자네의 교양에 어울리는 일이네.
"Servi sunt. "Immo homines.
“그들은 노예다.” 아니, 인간이라네.
"Servi sunt. "Immo contubernales.
“그들은 노예다.” 아니, 동거인이라네.
"Servi sunt. "Immo humiles amici.
“그들은 노예다.” 아니, 비천한 친구라네.
"Servi sunt.
“그들은 노예다.” 아니, 같은 노예라네.
'' Immo conservi, si cogitaveris tantundem in utrosque licere fortunae.
만약 자네가 운명에게 양자 모두에 대해 똑같은 권한이 허용되어 있다는 점을 생각한다면 말이네.
§47.2Itaque rideo istos, qui turpe existimant cum servo suo cenare.
그러므로 나는 자신의 노예와 함께 식사하는 것을 부끄럽게 여기는 저들을 비웃네.
Quare, nisi quia superbissima consuetudo cenanti domino stantium servorum turbam circumdedit? Est ille plus quam capit, et ingenti aviditate onerat distentum ventrem ac desuetum iam ventris officio, ut maiore opera omnia egerat quam ingessit;
그 까닭이 무엇이겠는가? 오만하기 짝이 없는 관습이 식사하는 주인 주변에 시립해 있는 노예들의 무리를 둘러싸게 했기 때문이 아니고 무엇이겠는가? 주인은 자신의 위장이 수용할 수 있는 것보다 더 많이 먹고, 거대한 탐욕으로 부풀어 올라 이제는 위장 본연의 기능을 잃어버린 위장에 부담을 주어, 자신이 들이삼킨 것보다 더 큰 노고를 치르며 모든 것을 배설하네.
at infelicibus servis movere labra ne in hoc quidem, ut loquantur, licet.
그러나 불행한 노예들에게는 말하기 위해서라는 바로 이 목적을 위해서조차 입술을 움직이는 것조차 허용되지 않네.
§47.3Virga murmur omne conpescitur, et ne fortuita quidem verberibus excepta sunt, tussis, sternumenta, singultus.
가벼운 속삭임조차 회초리로 억누르고, 기침, 재채기, 딸꾹질 같은 우발적인 소리조차 매질을 면치 못하네.
Magno malo ulla voce interpellatum silentium luitur.
어떤 소리로든 침묵이 깨지면 큰 대가를 치러야 하네.
Nocte tota ieiuni mutique perstant.
그들은 밤새도록 굶주리고 침묵한 채 서 있어야 하네.
§47.4Sic fit, ut isti de domino loquantur, quibus coram domino loqui non licet.
그리하여 주인 앞에서 말하는 것이 허용되지 않는 이들이 주인에 대해 이야기하게 되네.
At illi, quibus non tantum coram dominis, sed cum ipsis erat sermo, quorum os non consuebatur, parati erant pro domino porrigere cervicem, periculum inminens in caput suum avertere;
하지만 주인 앞뿐만 아니라 주인과 함께 대화를 나누었고 그 입이 꿰매어지지 않았던 이들은, 주인을 위해 기꺼이 목을 내밀고 닥쳐오는 위험을 자신의 머리 위로 돌릴 준비가 되어 있었네.
in conviviis loquebantur, sed in tormentis tacebant.
그들은 연회에서는 말했지만, 고문 속에서는 침묵했네.
§47.5Deinde eiusdem arrogantiae proverbium iactatur, totidem hostes esse quot servos.
나아가 똑같은 오만함에서 비롯된 “노예의 수만큼 적이 있다”는 속담이 떠돌고 있네.
Non habemus illos hostes, sed facimus.
우리는 그들을 적으로 두고 있는 것이 아니라, 우리가 그들을 적으로 만들고 있는 것이네.
Alia interim crudelia, inhumana praetereo, quod ne tamquam hominibus quidem, sed tamquam iumentis abutimur.
그동안 나는 그들을 인간으로서조차 대하지 않고, 마치 가축인 것처럼 남용하는 다른 잔인하고 비인도적인 처사들을 생략하겠네.
Cum ad cenandum discubuimus, alius sputa detergit, alius reliquias temulentorum toro subditus colligit.
우리가 식사를 위해 자리에 누우면, 한 사람은 침을 닦고, 다른 사람은 침상 아래에서 취객들이 남긴 찌꺼기를 모으네.
§47.6Alius pretiosas aves scindit;
또 다른 사람은 값비싼 새고기를 저미네.
per pectus et clunes certis ductibus circumferens eruditam manum frusta excutit, infelix, qui huic uni rei vivit, ut altilia decenter secet, nisi quod miserior est, qui hoc voluptatis causa docet quam qui necessitatis discit.
가슴과 볼기 부위를 따라 확실한 궤적으로 숙련된 손을 움직여 고기 조각을 떼어내는데, 비육된 조류를 품위 있게 자르는 오직 이 한 가지 일만을 위해 살아가는 불행한 자여! 다만 이를 쾌락을 위해 가르치는 자가 생계의 필요 때문에 배우는 자보다 더 비참하지만 말이네.
§47.7Alius vini minister in muliebrem modum ornatus cum aetate luctatur;
또 다른 사람, 여성처럼 치장한 시종은 나이와 투쟁하네.
non potest effugere pueritiam, retrahitur, iamque militari habitu glaber retritis pilis aut penitus evulsis tota nocte pervigilat, quam inter ebrietatem domini ac libidinem dividit et in cubiculo vir, in convivio puer est.
소년기를 벗어나지 못하고 끌려 내려오며, 이미 군대에 갈 나이임에도 제모를 당해 털이 문질러져 깎이거나 완전히 뽑힌 채 밤새도록 깨어 지키며, 그 밤을 주인의 만취와 정욕 사이에 나누어 쓰니, 침실에서는 남자이나 연회에서는 소년이라네.
§47.8Alius, cui convivarum censura permissa est, perstat infelix et exspectat, quos adulatio et intemperantia aut gulae aut linguae revocet in crastinum.
식객들을 선별하는 권한을 부여받은 또 다른 불행한 자는 서서 기다리며, 아첨과 위장 또는 혀의 무절제로 인해 내일 누가 다시 불려 올지를 살피네.
Adice obsonatores, quibus dominici palati notitia subtilis est, qui sciunt, cuius illum rei sapor excitet, cuius delectet aspectus, cuius novitate nauseabundus erigi possit, quid iam ipsa satietate fastidiat, quid illo die esuriat.
여기에 주인의 미각을 정밀하게 파악하여 어떤 맛이 주인을 자극하고, 어떤 모양이 즐겁게 하며, 어떤 참신함으로 구역질 나는 주인의 식욕을 돋울 수 있는지, 이미 배가 불러 무엇을 싫어하는지, 그날 무엇을 먹고 싶어 하는지를 아는 식료 조달관들을 더해보게나.
Cum his cenare non sustinet et maiestatis suae deminutionem putat ad eandem mensam cum servo suo accedere.
이들과 함께 식사하는 것을 주인은 견디지 못하고, 자신의 노예와 같은 식탁에 나아가는 것을 자신의 위엄을 깎아내리는 일이라 여기네.
Di melius!
신들이시여, 더 나은 처분을!
§47.9Quot ex istis dominos habet! Stare ante limen Callisti dominum suum vidi et eum, qui illi inpegerat titulum, qui inter reicula mancipia produxerat, aliis intrantibus excludi.
이들 중 얼마나 많은 이들이 주인을 거느리고 있는가! 나는 칼리스투스의 문 앞에 그의 옛 주인이 서 있는 것을 보았네. 그에게 몸값 표를 붙이고 쓸모없는 노예들 사이에 세워두었던 그 주인이, 다른 이들이 들어갈 때 문전박대당하는 것을 말이네.
Rettulit illi gratiam servus ille in primam decuriam coniectus, in qua vocem praeco experitur;
첫 번째 부류에 던져졌던 그 노예는 주인에게 은혜를 갚았네.
et ipse illum invicem apologavit, et ipse non iudicavit domo sua dignum.
그 자신이 이번에는 주인을 거부했고, 그 자신이 주인을 자기 집에 들일 가치가 없다고 판단한 것이네.
Dominus Callistum vendidit; sed domino quam multa Callistus!
주인은 칼리스투스를 팔았지만, 칼리스투스는 주인에게 참으로 많은 일을 행했네!
§47.10Vis tu cogitare istum, quem servum tuum vocas, ex isdem seminibus ortum eodem frui caelo, aeque spirare, aeque vivere, aeque mori! tam tu illum videre ingenuum potes quam ille te servum.
자네가 자네의 노예라 부르는 저 사람 역시 똑같은 씨앗에서 태어나 똑같은 하늘을 누리고, 동등하게 숨 쉬고, 동등하게 살며, 동등하게 죽는다는 점을 생각해보지 않겠는가! 자네가 그를 자유인으로 볼 수 있는 만큼, 그 역시 자네를 노예로 볼 수 있네.
Mariana clade multos splendidissime natos, senatorium per militiam auspicantes gradum, fortuna depressit, alium ex illis pastorem, alium custodem casae fecit;
마리우스의 재앙으로 인해, 군역을 통해 원로원 의원 계급으로 나아가려던 아주 고귀한 태생의 많은 이들을 운명이 끌어내려, 그들 중 한 사람은 목자로, 다른 한 사람은 오두막의 지키미로 만들었네.
contemne nunc eius fortunae hominem, in quam transire, dum contemnis, potes.
자네가 경멸하는 동안 자네 자신도 처할 수 있는 바로 그 운명의 인간을 이제 경멸해보게나.