§33.1Desideras his quoque epistulis sicut prioribus adscribi aliquas voces nostrorum procerum.
자네는 지난번 편지들과 마찬가지로 이번 편지들에도 우리 지도자들의 어떤 격언들을 덧붙여 주기를 바라고 있네.
Non fuerunt circa flosculos occupati;
그들은 수식어구에 마음을 빼앗기지 않았네.
totus contextus illorum virilis est.
그들의 문맥은 온통 힘차다네.
Inaequalitatem scias esse, ubi quae eminent, notabilia sunt.
두드러진 것들이 눈에 띄는 곳에는 불균등함이 존재한다는 것을 알아두게나.
Non est admirationi una arbor, ubi in eandem altitudinem tota silva surrexit.
온 숲이 같은 높이로 솟아오른 곳에서는 나무 한 그루가 경탄의 대상이 되지 못하네.
§33.2Eiusmodi vocibus referta sunt carmina, refertae historiae.
그런 종류의 격언들은 시에도 가득하고 역사에도 가득하네.
Itaque nolo illas Epicuri existimes esse;
그러므로 나는 자네가 그것들을 에피쿠로스의 것이라고 생각하지 않기를 바라네.
publicae sunt et maxime nostrae.
그것들은 공공의 것이며, 특히 우리의 것이네.
Sed in illo magis adnotantur, quia rarae interim interveniunt, quia inexpectatae, quia mirum est fortiter aliquid dici ab homine mollitiam professo.
하지만 에피쿠로스에게서 그것들이 더 주목을 받는데, 왜냐하면 그것들이 간혹 끼어들고, 예상치 못하게 나타나며, 나약함을 공언한 자의 입에서 힘찬 말이 나온다는 것이 놀랍기 때문이네.
Ita enim plerique iudicant.
실제로 대부분의 사람들이 그렇게 판단하네.
Apud me Epicurus est et fortis, licet manuleatus sit.
내가 보기에 에피쿠로스는 비록 긴 소매 옷을 입었을지라도 용감하네.
Fortitudo et industria et ad bellum prompta mens tam in Persas quam in alte cinctos cadit.
용기와 근면, 그리고 전쟁에 대비한 정신은 페르시아인들에게나 옷자락을 높이 추스른 이들에게나 똑같이 적용되네.
§33.3Non est ergo quod exigas excerpta et repetita;
그러므로 자네가 발췌본과 반복을 요구할 이유는 없네.
continuum est apud nostros quicquid apud alios excerpitur.
다른 이들에게서는 발췌되는 것이 우리에게서는 연속적인 전체라네.
Non habemus itaque ista ocliferia nec emptorem decipimus nihil inventurum, cum intraverit, praeter illa, quae in fronte suspensa sunt.
따라서 우리는 눈길을 끄는 쇼윈도의 상품들을 가지고 있지 않으며, 구매자가 들어왔을 때 문 앞에 걸려 있던 것 외에는 아무것도 찾지 못하게 함으로써 그를 속이지도 않네.
Ipsis permittimus, unde velint sumere exemplaria.
우리는 그들이 원하는 곳에서 표본을 취하도록 스스로에게 허락하네.
§33.4Puta nos velle singulares sententias ex turba separare;
우리가 대중 속에서 개별적인 격언들을 따로 떼어내고 싶어 한다고 가정해 보세.
cui illas adsignabimus? Zenoni an Cleanthi an Chrysippo an Panaetio an Posidonio? Non sumus sub rege;
그것들을 누구에게 돌려야 하겠는가? 제논인가, 클레안테스인가, 크리시포스인가, 파나이티오스인가, 아니면 포세이도니오스인가? 우리는 왕 아래에 있지 않네.
sibi quisque se vindicat.
저마다 자기 자신에 대한 권리를 주장하네.
Apud istos quicquid Hermarchus dixit, quicquid Metrodorus, ad unum refertur.
저들의 무리 중에서는 헤르마르코스가 말한 것이든, 메트로도로스가 말한 것이든 모두 한 사람에게 돌아가네.
Omnia quae quisquam in illo contubernio locutus est, unius ductu et auspiciis dicta sunt.
그 동반 관계에서 누군가 말한 모든 것은 한 사람의 지도와 비호 아래 말해진 것이네.
Non possumus, inquam, licet temptemus, educere aliquid ex tanta rerum aequalium multitudine.
내 말은, 우리가 시도하려 해도 그토록 균등한 많은 것들 속에서 무엇인가를 끄집어낼 수 없다는 것이네.
Pauperis est numerare pecus.
가축의 수를 세는 것은 가난한 자의 일이네.
Quocumque miseris oculum, id tibi occurret, quod eminere posset, nisi inter paria legeretur.
¦p.v1.p.236 눈길을 어디로 돌리든, 만일 동등한 것들 사이에서 읽히는 것이 아니라면 두드러질 수 있었을 만한 것이 자네 눈에 띌 것이네.
§33.5Quare depone istam spem, posse te summatim degustare ingenia maximorum virorum;
그러므로 가장 위대한 인물들의 재능을 요약해서 맛볼 수 있다는 그 기대를 버리게나.
tota tibi inspicienda sunt, tota tractanda.
전체를 관찰하고 전체를 다루어야 하네.
Res geritur et per lineamenta sua ingenii opus nectitur, ex quo nihil subduci sine ruina potest.
일은 추진되며 재능의 작품은 그 윤곽에 따라 엮여 있으니, 그로부터 파멸 없이는 아무것도 빼낼 수 없네.
Nec recuso, quo minus singula membra, dummodo in ipso homine, consideres.
그렇다고 자네가 개별 지체들을 관찰하는 것을 내가 거부하는 것은 아니네, 단 그것이 인간 그 자체 안에서 이루어진다면 말이네.
Non est formonsa, cuius crus laudatur aut brachium, sed illa, cuius universa facies admirationem partibus singulis abstulit.
다리나 팔이 칭찬받는 여인이 아름다운 것이 아니라, 전체의 모습이 개별 부분들에 대한 찬탄을 지워버리는 여인이 아름다운 것이네.
§33.6Si tamen exegeris, non tam mendice tecum agam, sed plena manu fiet;
하지만 자네가 정 요구한다면, 나는 자네에게 인색하게 굴지 않고 풍성하게 손을 채워 줄 것이네.
ingens eorum turba est passim iacentium, sumenda erunt, non colligenda.
사방에 널려 있는 그것들의 무리가 엄청나니, 모을 필요 없이 그저 집어 들기만 하면 되네.
Non enim excidunt, sed fluunt.
그것들은 떨어지는 것이 아니라 흘러넘치기 때문이네.
Perpetua et inter se contexta sunt.
그것들은 연속적이고 서로 엮여 있네.
Nec dubito, quin multum conferant rudibus adhuc et extrinsecus auscultantibus;
그리고 그것들이 아직 미숙하고 밖에서 귀동냥하는 이들에게 크게 기여하리라는 점을 나는 의심치 않네.
facilius enim singula insidunt circumscripta et carminis modo inclusa.
구획되어 시의 형태로 갇힌 개별 격언들이 마음속에 더 쉽게 정착하기 때문이네.
§33.7Ideo pueris et sententias ediscendas damus et has quas Graeci chrias vocant, quia conplecti illas puerilis animus potest, qui plus adhuc non capit.
그렇기에 우리는 아이들에게 암기할 격언들과 그리스인들이 크리아라고 부르는 실용적 격언들을 주는데, 아직 더 많은 것을 수용하지 못하는 어린아이의 마음도 그것들은 이해할 수 있기 때문이네.
Certi profectus viro captare flosculos turpe est et fulcire se notissimis ac paucissimis vocibus et memoria stare;
확실한 진보를 이룬 성인 남자가 아름다운 문구들을 사냥하러 다니고, 가장 널리 알려지고 지극히 적은 말들로 자신을 지탱하며, 기억에 의존해 서 있는 것은 부끄러운 일이네.
sibi iam innitatur.
그는 이제 자기 자신에게 의지해야 하네.
Dicat ista, non teneat.
그것들을 마음속에 담아두기만 하지 말고 말해야 하네.
Turpe est enim seni aut prospicienti senectutem ex commentario sapere.
노인이나 노년을 앞두고 있는 이가 ¦p.v1.p.238 노트에 의존해 지혜로워지려 하는 것은 참으로 부끄러운 일이네.
"Hoc Zenon dixit";
"이것은 제논이 말한 것이다", 그렇다면 자네는 무엇을 말하겠는가?
tu quid? "Hoc Cleanthes";
"이것은 클레안테스가", 그렇다면 자네는?
tu quid? Quousque sub alio moveris? Impera et dic, quod memoriae tradatur.
언제까지 다른 이의 지배 아래 움직이겠는가? 명령을 내리고 기억에 전해질 만한 말을 하게나.
§33.8Aliquid et de tuo profer.
자네 자신의 것에서도 무언가를 내놓게나.
Omnes itaque istos, numquam auctores, semper interpretes sub aliena umbra latentes, nihil existimo habere generosi, numquam ausos aliquando facere, quod diu didicerant.
그러므로 결코 창시자가 아니며 늘 해석자에 불과하고 타인의 그늘 아래 숨어 있는 저 모든 이들은, 고결한 구석이 전혀 없으며, 오랫동안 배워왔던 것을 언젠가 실행해 볼 용기를 단 한 번도 내지 못한 자들이라고 나는 생각하네.
Memoriam in alienis exercuerunt.
그들은 남의 재산에 대고 기억력을 훈련했네.
Aliud autem est meminisse, aliud scire.
하지만 기억하는 것과 아는 것은 다른 일이네.
Meminisse est rem commissam memoriae custodire.
기억하는 것은 기억에 맡겨진 것을 보관하는 것이네.
At contra scire est et sua facere quaeque nec ad exemplar pendere et totiens respicere ad magistrum.
반면에 아는 것은 각각의 것을 자신의 것으로 만들고, 본보기나 틀에 매달리지 않으며, 사사건건 스승을 돌아보지 않는 것이네.
" §33.9Hoc dixit Zenon, hoc Cleanthes! "Aliquid inter te intersit et librum.
"제논이 이렇게 말했고, 클레안테스가 이렇게 말했다!" 자네와 책 사이에 어떤 차이가 있게나.
Quousque disces? Iam et praecipe.
언제까지 배울 것인가? 이제 가르치기도 하게나.
"Quid est quare et audiam, quod legere possum?" "Multum," inquit, "viva vox facit.
"내가 읽을 수 있는 것을 굳이 귀로도 들어야 하는 이유가 무엇인가?" "살아있는 목소리는 큰 효과가 있다네"라고 누군가는 말하네.
"Non quidem haec, quae alienis verbis commodatur et actuari vice fungitur.
물론 타인의 말에 대여되어 낭독자의 역할을 수행하는 그런 목소리는 제외하고 말이네.
§33.10Adice nunc quod isti, qui numquam tutelae suae fiunt, primum in ea re secuntur priores, in qua nemo non a priore descivit; deinde in ea re secuntur, quae adhuc quaeritur.
여기에 덧붙여, 결코 자기 스스로의 보호자가 되지 못하는 저들은 첫째로, 모두가 선구자로부터 벗어났던 바로 그 문제에서 선구자들을 따르고 있고, 둘째로, 여전히 연구 중인 문제에서 그들을 따르고 있네.
Numquam autem invenietur si contenti fuerimus inventis.
하지만 우리가 ¦p.v1.p.240 이미 발견된 것들에 만족한다면 아무것도 새로이 발견되지 않을 것이네.
Praeterea qui alium sequitur, nihil invenit, immo nec quaerit.
게다가 다른 사람을 따르는 자는 아무것도 발견하지 못하고, 아니 찾으려고 하지도 않네.
§33.11Quid ergo? Non ibo per priorum vestigia? Ego vero utar via vetere, sed si propiorem planioremque invenero, hanc muniam.
그렇다면 어떻게 하겠는가? 나는 선구자들의 발자취를 따라가지 않을 것인가? 나는 참으로 옛길을 이용하겠지만, 더 가깝고 평탄한 길을 발견한다면 이 길을 닦을 것이네.
Qui ante nos ista moverunt, non domini nostri, sed duces sunt.
우리보다 먼저 그런 일들을 시작한 이들은 우리의 주인이 아니라 인도자라네.
Patet omnibus veritas, nondum est occupata.
진리는 모두에게 열려 있으며, 아직 점령되지 않았네.
Multum ex illa etiam futuris relictum est.
진리의 많은 부분은 장차 올 이들을 위해서도 남겨져 있다네.
VALE.
잘 있게.