§15.1Mos antiquis fuit usque ad meam servatus aetatem, primis epistulae verbis adicere: "Si vales bene est, ego valeo.
우리가 살고 있는 시대까지 보존되어 온 고대인들의 습관이 있네. 그것은 편지의 첫머리에 "자네가 건강하다면 좋겠네. 나도 건강하네"라는 말을 덧붙이는 것이었네.
"Recte nos dicimus: "Si philosopharis, bene est.
우리는 올바르게 "자네가 철학을 하고 있다면, ¦p.v1.p.96 좋겠네"라고 말하네.
"Valere autem hoc demum est.
진정으로 건강하다는 것은 바로 이것뿐이기 때문일세.
Sine hoc aeger est animus.
이것 없이는 영혼은 병든 것이라네.
Corpus quoque, etiam si magnas habet vires, non aliter quam furiosi aut phrenetici validum est.
육체 역시 제아무리 큰 힘을 가졌을지라도, 미친 사람이나 정신 착란자의 힘과 다름없이 강건할 뿐이네.
§15.2Ergo hanc praecipue valitudinem cura, deinde et illam secundam, quae non magno tibi constabit, si volueris bene valere.
그러므로 자네는 무엇보다도 이 (영혼의) 건강을 보살피고, 그다음으로 자네가 진정으로 건강하기를 원한다면 큰 비용이 들지 않을 저 두 번째 (육체의) 건강도 보살피게나.
Stulta est enim, mi Lucili, et minime conveniens litterato viro occupatio exercendi lacertos et dilatandi cervicem ac latera firmandi;
나의 루킬리우스여, 양팔을 단련하고 목을 굵게 하며 옆구리를 튼튼하게 하는 일에 몰두하는 것은 어리석고 교양 있는 사람에게는 전혀 어울리지 않는 일일세.
cum tibi feliciter sagina cesserit et tori creverint, nec vires umquam opimi bovis nec pondus aequabis.
비록 자네에게 가두어 기르기(영양 섭취와 훈련)가 잘 들어맞아 근육이 자라났을지라도, 살찐 황소의 힘이나 무게에는 결코 미치지 못할 것이네.
Adice nunc, quod maiore corporis sarcina animus eliditur et minus agilis est.
게다가 육체의 무거운 짐이 커질수록 영혼은 짓눌리고 덜 민첩해진다는 사실을 덧붙여두겠네.
Itaque quantum potes, circumscribe corpus tuum et animo locum laxa.
그러므로 할 수 있는 한 자네의 육체를 축소하고 영혼을 위해 자리를 넓혀주게나.
§15.3Multa secuntur incommoda huic deditos curae;
이 육체 단련에 몰두하는 자들에게는 많은 불편함이 따른다네.
primum exercitationes, quarum labor spiritum exhaurit et inhabilem intentioni ac studiis acrioribus reddit.
첫째는 운동인데, 그 노고는 생기를 소진시키고 주의 집중과 더 예리한 공부에 부적합하게 만든다네.
Deinde copia ciborum subtilitas inpeditur.
둘째는 과도한 음식으로 인해 정신의 명민함이 방해를 받네.
Accedunt pessimae notae mancipia in magisterium recepta, homines inter oleum et vinum occupati, quibus ad votum dies actus est, si bene desudaverunt, si in locum eius, quod effluxit, multum potionis altius ieiunio iturae regesserunt.
여기에 운동 지도자로 영입된 최악의 부류의 노예들이 더해지는데, 이들은 기름과 와인 사이에서 소일하는 자들로서, 땀을 푹 흘리고 흘러나간 수분 대신에 공복 덕분에 더 깊이 들어갈 많은 양의 음료를 채워 넣었다면 그 하루가 소원대로 보내진 것으로 여긴다네.
Bibere et sudare vita cardiaci est.
마시고 땀 흘리는 것은 위장병 환자의 삶이라네.
§15.4Sunt exercitationes et faciles et breves, quae corpus et sine mora lassent et tempori pareant, cuius praecipua ratio habenda est: cursus et cum aliquo pondere manus motae et saltus vel ille, qui corpus in altum levat, vel ille, qui in longum mittit, vel ille, ut ita dicam, saliaris aut, ut contumeliosius dicam, fullonius;
쉽고도 짧은 운동들이 있네. 그것들은 지체 없이 육체를 피로하게 만들며, 가장 중요하게 고려되어야 할 시간을 아껴준다네. 즉 달리기와 어떤 ¦p.v1.p.98 무게를 쥐고 손을 움직이는 것, 그리고 도약일세. 몸을 높이 들어 올리는 도약이든, 멀리 뛰는 도약이든, 소위 살리 성직자들의 춤과 같은 도약이든, 혹은 더 모욕적으로 말하자면 축융공의 도약이든 말일세.
quoius libet ex his elige usum rudem, facilem.
이것들 중 어떤 것이든 가공되지 않고 쉬운 방식을 선택하여 행하게나.
§15.5Quicquid facies, cito redi a corpore ad animum.
무엇을 하든, 신속하게 육체에서 영혼으로 돌아오게나.
Illum noctibus ac diebus exerce;
밤낮으로 영혼을 단련하게나.
labore modico alitur ille.
영혼은 적당한 노고에 의해 자라난다네.
Hanc exercitationem non frigus, non aestus inpediet, ne senectus quidem.
이 단련은 추위도 더위도, 심지어 노년조차 방해할 수 없네.
Id bonum cura, quod vetustate fit melius.
세월이 흐를수록 더 좋아지는 그 선을 보살피게나.
§15.6Neque ego te iubeo semper inminere libro aut pugillaribus;
내가 자네에게 항상 책이나 밀판(노트)에 매달려 있으라고 명령하는 것은 아니네.
dandum est aliquod intervallum animo, ita tamen ut non resolvatur, sed remittatur.
영혼에도 어느 정도의 휴식이 주어져야 하네. 다만 영혼이 완전히 풀어지는 것이 아니라 느슨하게 이완되는 정도로 말일세.
Gestatio et corpus concutit et studio non officit;
탈것을 타는 것은 육체를 흔들어주는 동시에 공부를 방해하지 않는다네.
possis legere, possis dictare, possis loqui, possis audire, quorum nihil ne ambulatio quidem vetat fieri.
읽을 수도 있고, 받아적게 할 수도 있고, 말할 수도 있고, 들을 수도 있으며, 이것들 중 그 어떤 것도 산책조차 금지하지 않는다네.
§15.7Nec tu intentionem vocis contempseris, quam veto te per gradus et certos modos extollere, deinde deprimere.
또한 목소리를 단련하는 것을 경멸해서는 안 되네. 그러나 나는 자네가 단계를 밟거나 특정한 음조에 따라 목소리를 높였다가 낮추는 것을 금하네.
Quid si velis deinde quemadmodum ambules discere? Admitte istos, quos nova artificia docuit fames;
그다음에는 걷는 법까지 배우고 싶단 말인가? 굶주림이 새로운 기술을 가르쳐 준 저러한 자들을 맞아들이게나.
erit qui gradus tuos temperet et buccas edentis observet et in tantum procedat, in quantum audaciam eius patientia et credulitate produxeris.
자네의 걸음걸이를 조절하고 먹을 때의 뺨의 움직임을 관찰하는 자가 나타날 것이며, 자네가 인내심과 속기 쉬운 태도로 그의 대담함을 키워준 만큼 그는 더 나아갈 것이네.
Quid ergo? A clamore protinus et a summa contentione vox tua incipiet? Usque eo naturale est paulatim incitari, ut litigantes quoque a sermone incipiunt, ad vociferationem transeunt.
그렇다면 무엇인가? 자네의 목소리는 곧바로 외침과 최대의 긴장 상태에서 시작한단 말인가? 점차 고조되는 것이 지극히 자연스럽기에 소송을 제기하는 자들조차 대화에서 시작하여 큰 소리로 이행한다네.
Nemo statim §15.8Quiritium fidem inplorat.
그 누구도 처음부터 ¦p.v1.p.100 로마 시민들의 지원을 울부짖어 구하지는 않네.
Ergo utcumque tibi impetus animi suaserit, modo vehementius fac convicium, modo lentius, prout vox quoque te hortabitur, in id latus.
그러므로 자네의 마음의 충동이 권하는 대로, 목소리 또한 자네를 그 방향으로 재촉하는 바에 따라 때로는 더 격렬하게 비난하고 때로는 더 천천히 하게나.
Modesta, cum recipies illam revocarisque, descendat, non decidat;
목소리를 거두어들이고 되불러올 때는 그것이 얌전하게 가라앉아야지 뚝 끊어져 떨어져서는 안 되네.
media oris via abeat nec indocto et rustico more desaeviat.
목의 중간 통로를 거쳐 빠져나가야 하며, 무식하고 상스러운 방식으로 사납게 날뛰어서는 안 되네.
Non enim id agimus, ut exerceatur vox, sed ut exerceat.
우리가 목표로 하는 것은 목소리가 단련되는 것이 아니라 목소리가 몸을 단련시키는 것이기 때문일세.
§15.9Detraxi tibi non pusillum negotii;
나는 자네로부터 적지 않은 번거로움을 덜어주었네.
una mercedula et unum Graecum ad haec beneficia accedet.
이 은혜에 하나의 작은 보상과 하나의 그리스어 격언이 덧붙여질 것이네.
Ecce insigne praeceptum: "Stulta vita ingrata est et trepida; tota in futurum fertur. ""Quis hoc," inquis, "dicit?" Idem qui supra.
보라, 이 뛰어난 가르침을. "어리석은 삶은 은혜를 모르고 불안해하며, 온전히 미래를 향해서만 나아간다." "이것을 누가 말하는가?" 자네는 묻네. 위와 같은 사람일세.
Quam tu nunc vitam dici existimas stultam? Babae et Isionis? Non ita est;
자네는 지금 어떤 삶이 어리석다고 불린다고 생각하는가? 바바와 이시온의 삶인가? 그렇지 않네.
nostra dicitur, quos caeca cupiditas in nocitura, certe numquam satiatura praecipitat, quibus si quid satis esse posset, fuisset, qui non cogitamus, quam iucundum sit nihil poscere, quam magnificum sit plenum esse nec ex fortuna pendere.
맹목적인 욕망이 해가 될 것들, 확실히 결코 채워지지 않을 것들 속으로 우리를 밀어 넣는 우리의 삶을 뜻하네. 만약 우리에게 무언가가 충분할 수 있었다면 진작에 충분했을 터인데, 아무것도 요구하지 않는 것이 얼마나 즐거운 일인지, 충만하여 운명에 의존하지 않는 것이 얼마나 웅장한 일인지를 생각하지 않는 우리의 삶 말일세.
§15.10Subinde itaque, Lucili, quam multa sis consecutus recordare.
그러니 루킬리우스여, 자네가 얼마나 많은 것을 얻었는지 수시로 회상해 보게나.
Cum aspexeris, quot te antecedant, cogita, quot sequantur.
얼마나 많은 이들이 자네보다 앞서가고 있는지를 바라볼 때, 얼마나 많은 이들이 뒤따르고 있는지를 생각하게나.
Si vis gratus esse adversus deos et adversus vitam tuam, cogita, quam multos antecesseris.
신들과 자네의 삶에 대해 감사하고 싶다면, 자네가 얼마나 많은 사람을 앞질렀는지를 생각하게나.
Quid tibi cum ceteris? Te ipse antecessisti.
타인들이 자네와 무슨 상관이란 말인가? 자네는 자네 자신을 앞질렀다네.
§15.11Finem constitue, quem transire ne velis quidem, si possis;
한계를 정하게나. 비록 넘을 수 있다 할지라도 넘고 싶어 하지도 않을 그런 한계를 말일세.
discedant aliquando ista insidiosa bona et sperantibus meliora quam adsecutis.
얻은 자들보다 그것을 바라는 자들에게 더 좋게 보이는 저 기만적인 좋은 것들은 이제 그만 물러가라 하게나.
Si quid in illis esset solidi, aliquando et inplerent; nunc hauriendum sitim concitant.
그것들 안에 실질적인 무언가가 있다면 언젠가는 채워주었을 터인데, 지금은 마실수록 갈증을 불러일으킬 뿐이라네.
Mittantur speciosi apparatus.
화려한 장식들은 치워버리게나.
Et quod futuri temporis incerta sors volvit, quare potius a fortuna inpetrem, ut det, quam a me, ne petam? Quare autem petam? Oblitus fragilitatis humanae congeram? In quid laborem? Ecce hic dies ultimus est.
그리고 미래의 불확실한 운명이 굴리는 것에 대해, 어찌하여 나는 운명으로부터 그것을 달라고 얻어내기보다 나 자신으로부터 그것을 요구하지 않도록 구하려 하지 않는가? 하지만 왜 내가 요구해야 하는가? 인간의 취약함을 잊고 쌓아 올릴 것인가? 무엇을 위해 수고하는가? 보게나, 오늘이 마지막 날이라네.
Ut non sit; prope ab ultimo est VALE.
설령 그렇지 않을지라도 마지막 날에 가깝다네. 잘 있게나.