§121.1Litigabis, ego video, cum tibi hodiernam quaestiunculam, in qua satis diu haesimus, exposuero.
우리가 꽤 오랫동안 매달려 있던 오늘의 사소한 문제를 자네에게 설명해 줄 때, 자네가 이의를 제기할 것임을 나는 알고 있네.
Iterum enim exclamabis: "hoc quid ad mores? "Sed exclama, dum tibi primum alios opponam, cum quibus litiges, Posidonium et Archidemum;
자네는 다시 소리칠 것이기 때문이네. “이것이 품행과 무슨 상관이란 말인가?”라고. 하지만 외치고 싶다면 외치게나, 내가 먼저 자네가 논쟁할 다른 이들, 즉 포세이도니오스와 아르키데모스를 자네 앞에 대치시키는 동안에는 말이네.
hi iudicium accipient.
이들이 재판을 받아들여 줄 걸세.
Deinde dicam: non quicquid morale est, mores bonos facit.
그러고 나서 나는 이렇게 말하겠네. 윤리적인 모든 것이 좋은 품행을 만드는 것은 아니라고 말이네.
§121.2Aliud ad hominem alendum pertinet, aliud ad exercendum, aliud ad vestiendum, aliud ad docendum, aliud ad delectandum.
어떤 것은 인간을 기르는 것에 속하고, 어떤 것은 단련하는 것에, 어떤 것은 옷 입히는 것에, 어떤 것은 가르치는 것에, 어떤 것은 즐겁게 하는 것에 속하네.
Omnia tamen ad hominem pertinent, etiam si non omnia meliorem eum faciunt.
하지만 그 모두가 인간에게 속하는 것이네, 그것이 비록 모두 다 인간을 더 나아지게 하지는 못한다 할지라도 말이네.
Mores aha aliter attingunt: quaedam illos corrigunt et ordinant, quaedam naturam eorum et originem scrutantur.
다양한 것들이 저마다의 방식으로 품행에 닿아 있네. 어떤 것들은 품행을 바로잡고 질서를 세우며, 어떤 것들은 품행의 본성과 기원을 탐구하네.
§121.3Cum quaero, quare hominem natura produxerit, quare praetulerit animalibus ceteris, longe me iudicas mores reliquisse? Falsum est.
왜 자연이 인간을 탄생시켰는지, 왜 다른 동물들보다 인간을 우대했는지를 내가 탐구할 때, 자네는 내가 품행의 탐구를 저만치 뒤로 제쳐두었다고 생각하는가? 그것은 잘못된 생각일세.
Quomodo enim scies, qui habendi sint, nisi quid homini sit optimum, inveneris, nisi naturam eius inspexeris? Tunc demum intelleges, quid faciendum tibi, quid vitandum sit, cum didiceris, quid naturae tuae debeas.
인간에게 무엇이 최선인지를 찾아내지 못하고, 그의 본성을 들여다보지 않는다면, 어떠한 품행을 지녀야 하는지를 어떻게 알 수 있겠는가? 자네가 자네의 본성에 무엇을 빚지고 있는지 배우게 될 때, 그때에야 비로소 자네가 무엇을 해야 하고 무엇을 피해야 하는지 깨닫게 될 걸세.
§121.4"Ego," inquis, "volo discere, quomodo minus cupiam, minus timeam.
“나는” 하고 자네는 말하네. “어떻게 욕망을 줄이고 두려움을 줄일 수 있는지 배우고 싶네.
Superstitionem mihi excute.
내게서 미신을 털어내 주게나.
Doce leve esse vanumque hoc, quod felicitas dicitur, unam illi syllabam facillime accedere. "Desiderio tuo satis faciam, et virtutes exhortabor et vitia converberabo.
행복이라 불리는 이것이 가볍고 허무한 것임을, 그리고 여기에 한 음절이 아주 쉽게 덧붙여질 수 있음을 가르쳐 주게.” 내 자네의 소망을 충족시켜 주겠네, 미덕을 권장하고 악덕을 매질하겠네.
Licet aliquis nimium inmoderatumque in hac parte me iudicet, non desistam persequi nequitiam et adfectus efferatissimos inhibere et voluptates ituras in dolorem compescere et votis opstrepere.
비록 누군가가 이 부분에서 나를 지나치고 무절제하다고 판단할지라도, 나는 사악함을 추구하여 처단하고, 가장 사나운 감정들을 억제하며, 고통으로 변해갈 쾌락을 억누르고, 사람들의 소원에 맞서 소리치는 것을 멈추지 않을 걸세.
Quidni? Cum maxima malorum optaverimus, et ex gratulatione natum sit quidquid adloquimur.
어찌 그렇지 않겠는가? 우리는 가장 큰 악들을 바라 왔고, 우리가 언급하는 대상이 무엇이든 그것은 축하에서 태어난 것이니 말이네.
§121.5Interim permitte mihi ea, quae paulo remotiora videntur, excutere.
그동안에는 조금 멀리 떨어져 있는 것처럼 보이는 일들을 내가 조사하도록 허락해 주게나.
Quaerebamus, an esset omnibus animalibus constitutionis suae sensus? Esse autem ex eo maxime apparet, quod membra apte et expedite movent non aliter quam in hoc erudita.
우리는 모든 동물에게 자신의 구성에 대한 감각이 존재하는지 묻고 있었네. 그러나 그것이 존재한다는 것은, 그들이 자신의 지체를 마치 이를 위해 훈련받은 것과 다름없이 알맞고 신속하게 움직인다는 사실에서 가장 잘 드러나네.
Nulli non partium suarum agilitas est.
자신의 부위들의 민첩함을 가지지 않은 자는 아무도 없네.
Artifex instrumenta sua tractat ex facili, rector navis scite gubernaculum flectit, pictor colores, quos ad reddendam similitudinem multos variosque ante se posuit, celerrime denotat et inter ceram opusque facili vultu ac manu commeat;
장인은 자신의 도구를 수월하게 다루고, 선장은 노련하게 키를 조종하며, 화가는 실물과 닮게 그리려고 제 앞에 놓아둔 많고 다양한 색채들을 아주 신속하게 식별하고 왁스판과 작품 사이를 편안한 표정과 손놀림으로 오가네.
sic animal in omnem usum sui mobilest.
이처럼 동물은 자신을 사용하는 모든 일에 기민하게 움직인다네.
§121.6Mirari solemus saltandi peritos, quod in omnem significationem rerum et adfectuum parata illorum est manus, et verborum velocitatem gestus adsequitur.
우리는 춤의 명수들을 보며 감탄하곤 하네. 그들의 손은 사물과 감정의 온갖 표현에 대비되어 있고, 몸짓이 말의 속도를 따라잡기 때문이네.
Quod illis ars praestat, his natura.
저들에게 기술이 제공해 주는 것을, 이들에게는 자연이 제공해 주네.
Nemo aegre molitur artus suos, nemo in usu sui haesitat.
아무도 제 팔다리를 힘들게 놀리지 않고, 자신을 사용하는 데 주저하지 않네.
Hoc edita protinus faciunt.
태어난 것들은 즉시 이를 행하네.
Cum hac scientia prodeunt; instituta nascuntur.
이 앎을 지니고 세상에 나오며, 훈련된 상태로 태어나는 것이네.
§121.7"Ideo," inquit, "partes suas animalia apte movent, quia si aliter moverint, dolorem sensura sunt.
“그러므로” 하고 그는 말하네. “동물들은 자신의 부위들을 알맞게 움직이는 것이니, 만약 다르게 움직인다면 고통을 느낄 것이기 때문일세.
Ita, ut vos dicitis, coguntur, metusque illa in rectum, non voluntas movet.
이처럼 자네들이 말하는 대로 그들은 강제되고 있으며, 의지가 아니라 두려움이 그들을 올바른 방향으로 움직이는 것이네”라고 말이네.
"Quod est falsum.
그것은 잘못된 생각일세.
Tarda enim sunt, quae necessitate inpelluntur, agilitas sponte motis est.
필연에 의해 떠밀리는 것들은 느린 법이며, 민첩함은 자발적으로 움직이는 자들의 몫이기 때문이네.
Adeo autem non adigit illa ad hoc doloris timor, ut in naturalem motum etiam dolore prohibente nitantur.
더욱이 고통에 대한 두려움이 그들을 이것으로 몰아가고 있지 않다는 것은, 설령 고통이 가로막을지라도 그들이 자연스러운 움직임을 향해 애쓴다는 사실에서도 드러나네.
§121.8Sic infans, qui stare meditatur et ferre se adsuescit, simul temptare vires suas coepit, cadit et cum fletu totiens resurgit, donec se per dolorem ad id, quod natura poscit, exercuit.
이처럼 서는 연습을 하고 자신을 지탱하는 데 익숙해지려는 아기는, 제 힘을 시험해 보기 시작하자마자 넘어지고, 울면서 몇 번이고 다시 일어나 마침내 고통을 통해 자연이 요구하는 바에 이르도록 자신을 단련하네.
Animalia quaedam tergi durioris inversa tam diu se torquent ac pedes exerunt et obliquant, donec ad locum reponantur.
등껍질이 더 단단한 어떤 동물들은 뒤집히면, 원래의 제자리로 되돌아갈 때까지 아주 오랫동안 몸을 비틀고 발을 뻗치고 비스듬히 움직이네.
Nullum tormentum sentit supina testudo, inquieta est tamen desiderio naturalis status nec ante desinit quatere se, quam in pedes constitit.
뒤집힌 거북이는 아무런 고통도 느끼지 않지만, 본래의 자연스러운 상태를 갈망하며 안절부절못하고, 네 발로 설 때까지는 몸을 흔드는 짓을 멈추지 않네.