§120.8Haec et eiusmodi facta imaginem nobis ostendere virtutis.
이러한 행동들과 그와 유사한 행위들이 우리에게 미덕의 형상을 보여주었네.
Adiciam, quod mirum fortasse videatur: mala interdum speciem honesti optulere et optimum, ex contrario enituit.
어쩌면 기이하게 보일지도 모르는 점을 덧붙이겠네. 때로는 악이 고상한 것의 외관을 제시하기도 하며, 그와는 반대로 가장 선한 것이 그 대립물로부터 빛나기도 하네.
Sunt enim, ut scis, virtutibus vitia confinia, et perditis quoque ac turpibus recti similitudo est;
자네도 알다시피, 미덕에는 결점이 이웃해 있고, 타락하고 비천한 것들에도 올바른 것과의 유사성이 존재하기 때문이네.
sic mentitur prodigus liberalem, cum plurimum intersit, utrum quis dare sciat an servare nesciat.
이와 같이 방탕한 자는 아량 있는 사람의 시늉을 하지만, 누군가가 베풀 줄 아는 것과 모아둘 줄 모르는 것 사이에는 대단히 큰 차이가 있네.
Multi, inquam, sunt, Lucili, qui non donant, sed proiciunt;
루킬리우스여, 내가 말하건대, 자신의 재산을 베푸는 것이 아니라 던져버리는 자들이 많이 있네.
non voco ego liberalem pecuniae suae iratum.
나는 자신의 돈에 화가 나 있는 자를 아량 있는 자라 부르지 않네.
Imitatur neglegentia facilitatem, temeritas fortitudinem.
태만은 온화함을 모방하고, 무모는 용맹함을 모방하네.
§120.9Haec nos similitudo coegit attendere et distinguere specie quidem vicina, re autem plurimum inter se dissidentia, ac dum observamus eos, quos insignes egregium opus fecerat, adnotare, quis rem aliquam generoso animo fecisset et magno impetu, sed semel.
이러한 유사성은 우리로 하여금 외관은 가깝지만 실제로는 서로 크게 다른 것들에 주목하고 이를 구별하게 만들었으며, 뛰어난 행위로 저명해진 이들을 관찰하는 동안, 누가 고결한 마음과 커다란 열정으로, 그러나 단 한 번만 어떤 일을 행했는지를 주목하게 하였네.
Hunc vidimus in bello fortem, in foro timidum, animose paupertatem ferentem, humiliter infamiam;
우리는 이 인물이 전쟁터에서는 용감하지만 광장에서는 소심하고, 빈곤을 당당하게 견디면서도 불명예에는 비굴하게 구는 것을 보았네.
factum laudavimus, contempsimus virum.
우리는 그 행위를 찬양했으나, 그 인물을 경멸했네.
§120.10Alium vidimus adversus amicos benignum, adversus inimicos temperatum, et publica et privata sancte ac religiose administrantem, non deesse ei in iis quae toleranda erant, patientiam, in iis quae agenda, prudentiam, vidimus, ubi tribuendum esset, plena manu dantem, ubi laborandum, pertinacem et obnixum et lassitudinem corporis animo sublevantem.
우리는 또 다른 이가 친구들에게는 친절하고, 적들에게는 절제하며, 공적인 일과 사적인 일을 모두 청렴하고 경건하게 처리하는 것을 보았네. 견뎌내야 할 일에는 인내가, 행해야 할 일에는 신중함이 그에게 결여되지 않았음을 보았네. 베풀어야 할 때는 아낌없이 손을 펴서 주고, 고투해야 할 때는 끈기 있고 불굴의 태도를 보이며 육체의 피로를 정신으로 완화하는 것을 보았네.
Praeterea idem erat semper et in omni actu par sibi, iam non consilio bonus, sed more eo perductus, ut non tantum recte facere posset, sed nisi recte facere non posset.
나아가 그는 언제나 동일하였고 모든 행동에서 자신과 일치하였네. 이제 그는 숙고에 의해 선한 것이 아니라, 습관에 의해 인도되어 단지 올바르게 행할 수 있을 뿐만 아니라, 올바르게 행하지 않고서는 배길 수 없는 지경에 이르렀네.
Intelleximus in illo perfectam esse virtutem.
우리는 그 안에서 완벽한 미덕이 존재함을 이해했네.
§120.11Hanc in partes divisimus;
우리는 이 미덕을 여러 부분으로 나누었네.
oportebat cupiditates refrenari, metus comprimi, facienda provideri, reddenda distribui;
욕망은 억제되어야 하고, 공포는 억눌러야 하며, 행해야 할 일은 예견되어야 하고, 돌려주어야 할 것은 분배되어야 했네.
conprehendimus temperantiam, fortitudinem, prudentiam, iustitiam et suum cuique dedimus officium.
우리는 절제, 용맹, 신중, 정의를 터득하고 각각에 고유한 의무를 부여했네.
Ex quo ergo virtutem intelleximus? Ostendit illam nobis ordo eius et decor et constantia et omnium inter se actionum concordia et magnitudo super omnia efferens sese.
그렇다면 우리는 무엇으로부터 미덕을 이해했는가? 미덕의 질서와 품위와 항상성, 모든 행동들의 상호 조화, 그리고 만물 위에 스스로를 높이는 위대함이 우리에게 그것을 보여주었네.
Hinc intellecta est illa beata vita secundo defluens cursu, arbitrii sui tota.
이로부터, 순탄한 흐름을 따라 흘러내리며 온전히 자기 뜻대로 움직이는 저 행복한 삶이 이해되었네.
§120.12Quomodo ergo hoc ipsum nobis apparuit? Dicam.
그렇다면 이것 자체가 어떻게 우리에게 나타났는가? 내가 말하겠네.
Numquam vir ille perfectus adeptusque virtutem fortunae maledixit, numquam accidentia tristis excepit, civem esse se universi et militem credens labores velut imperatos subiit.
미덕을 획득한 저 완벽한 인간은 결코 운명을 저주하지 않았고, 닥쳐오는 일들을 슬프게 받아들이지 않았으며, 자신이 우주의 시민이자 군인이라고 믿으며 부과된 명령인 양 노고를 겪어냈네.
Quicquid inciderat, non tamquam malum aspernatus est et in se casu delatum, sed quasi delegatum sibi.
무슨 일이 일어났든 간에, 그것을 악으로 여기거나 우연히 자신에게 떨어진 것으로 물리치지 않고, 오히려 자신에게 위임된 임무처럼 여겼네.
Hoc qualecumque est, inquit, meum est;
“이것이 어떤 것이든 간에 나의 것이네.
asperum est, durum est, in hoc ipso navemus operam.
험난하고 가혹하지만 바로 이 일에서 온 힘을 다하세.” 하고 그는 말하네.
§120.13Necessario itaque magnus apparuit qui numquam malis ingemuit, numquam de fato suo questus est;
그리하여 필연적으로, 악에 대해 결코 신음하지 않고 자신의 운명에 대해 결코 불평하지 않은 자는 위대하게 보였네.
fecit multis intellectum sui et non aliter quam in tenebris lumen effulsit advertitque in.
그는 많은 이들에게 자신을 이해시켰고, 어둠 속에서 빛나는 등불과 다름없이 빛을 발하며 모든 이의 마음을 자신에게로 향하게 했네.
se omnium animos, cum esset placidus et lenis, humanis divinisque rebus pariter aequus.
그는 평온하고 온화하였으며, 인간의 일에도 신의 일에도 똑같이 의연했기 때문이네.
§120.14Habebat perfectum animum et ad summam sui adductum, supra quam nihil est nisi mens dei, ex quo pars et in hoc pectus mortale defluxit.
그는 완벽하고 자신의 극치에 다다른 정신을 지니고 있었네. 그 위에는 신의 지성이 있을 뿐이며, 그 지성으로부터 일부가 이 죽을 수밖에 없는 가슴속으로 흘러내렸네.
Quod numquam magis divinum est, quam ubi mortalitatem suam cogitat et scit in hoc natum hominem, ut vita defungeretur, nec domum esse hoc corpus, sed hospitium, et quidem breve hospitium, quod relinquendum est, ubi" te gravem esse hospiti videas.
이 가슴은 자신의 죽을 운명을 생각하고, 인간은 삶을 마치기 위해 태어났으며, 이 육체는 집이 아니라 객주이며 참으로 떠나야만 하는 짧은 객주에 불과하여, 자신이 주인에게 짐이 됨을 느낄 때는 마땅히 떠나야 함을 알 때만큼 더 신성해지는 법이 없네.
§120.15Maximum, inquam, mi Lucili, argumentum est animi ab altiore sede venientis, si haec, in quibus versatur, humilia iudicat et angusta, si exire non metuit.
내 사랑하는 루킬리우스여, 정신이 더 높은 처소로부터 왔다는 가장 큰 증거는, 그것이 자신이 처한 이 일들을 비천하고 비좁은 것으로 판단하고 떠나기를 두려워하지 않는 경우라네.
Scit enim, quo exiturus sit, qui unde venerit meminit.
자신이 어디서 왔는지를 기억하는 자는 자신이 어디로 갈 것인지를 알기 때문이네.
Non videmus quam multa nos incommoda exagitent, quam male nobis conveniat hoc corpus?
우리는 얼마나 많은 불편함이 우리를 괴롭히고 있으며, 이 육체가 우리에게 얼마나 맞지 않는지 보고 있지 않은가?