§120.1Epistula tua per plures quaestiunculas vagata est, sed in una constitit et hanc expediri desiderat, quomodo ad nos boni honestique notitia pervenerit.
자네의 편지는 여러 세세한 질문들을 배회하다가 하나의 질문에 멈추어 섰고, 이것이 해결되기를 바라고 있네. 즉, 선함과 고상함에 대한 관념이 어떻게 우리에게 도달했는가 하는 점이네.
Haec duo apud alios diversa sunt, apud nos tantum divisa.
이 두 가지는 다른 이들에게는 서로 다른 것이나, 우리에게는 단지 구분되어 있을 뿐이네.
§120.2Quid sit hoc dicam.
이것이 무엇인지 내 말해주겠네.
Bonum putant esse aliqui id, quod utile est;
어떤 이들은 유익한 것을 선한 것이라고 생각하네.
itaque hoc et divitiis et equo et vino et calceo nomen inponunt;
그래서 그들은 부와 말, 포도주와 신발에까지 이 이름을 붙이네.
tanta fit apud illos boni vilitas et adeo in sordida usque descendit.
그들 사이에서는 선의 가치 하락이 이토록 극심하며, 그토록 비천한 것에까지 내려앉아 있네.
Honestum putant, cui ratio recti officii constat, tamquam pie curatam patris senectutem, adiutam amici paupertatem, fortem expeditionem, prudentem moderatamque sententiam.
그들은 올바른 의무의 이치(理)가 확립되어 있는 것을 고상한 것이라 생각하네. 예컨대 경건하게 보살핀 아버지의 노후, 도움을 준 친구의 빈곤, 용감한 출정, 신중하고 절도 있는 의견 같은 것들이네.
Nos ista duo quidem facimus, sed ex uno.
우리는 참으로 저 두 가지를 구분하지만, 하나의 근원으로부터 그렇게 하네.
§120.3Nihil est bonum, nisi quod honestum est.
고상한 것이 아니라면 어떤 것도 선하지 않네.
Quod honestum, est utique bonum.
고상한 것은 분명 선한 것이네.
Supervacuum iudico adicere, quid inter ista discriminis sit, cum saepe dixerim.
이 둘 사이에 어떤 차이가 있는지를 덧붙이는 것은 내가 이미 자주 말했으므로 불필요하다고 판단하네.
Hoc unum dicam, nihil bonum nobis videri, quo quis et male uti potest.
이 한 가지만을 말하겠네. 누군가가 악하게 사용할 수도 있는 것은 우리에게 어떤 것도 선으로 보이지 않는다는 점이네.
Vides autem divitiis, nobilitate, viribus quam multi male utantur.
그런데 자네는 부와 명문가의 태생, 체력을 얼마나 많은 이들이 악하게 사용하는지 보고 있지 않은가.
Nunc ergo ad id revertor, de quo desideras dici, quomodo ad nos prima boni honestique notitia pervenerit.
이제 나는 자네가 논의되기를 바라는 곳, 즉 선과 고상함에 대한 최초의 관념이 어떻게 우리에게 도달했는지로 돌아가겠네.
§120.4Hoc nos natura docere non potuit;
이것을 자연은 우리에게 가르쳐 줄 수 없었네.
semina nobis scientiae dedit, scientiam non dedit.
자연은 우리에게 지식의 씨앗을 주었을 뿐, 지식 자체를 주지는 않았네.
Quidam aiunt nos in notitiam incidisse, quod est incredibile, virtutis alicui speciem casu occucurrisse.
어떤 이들은 우리가 그 관념에 우연히 부딪혔다고 말하는데, 미덕의 형상이 누군가에게 우연히 마주쳤다는 것은 믿기 힘든 일이네.
Nobis videtur observatio collegisse et rerum saepe factarum inter se conlatio, per analogian nostri intellectum et honestum et bonum iudicant.
우리가 보기에, 관찰과 자주 행해진 일들의 상호 비교가 그것을 모았으며, 유비(類比)를 통해 우리의 지성들이 고상한 것과 선한 것을 판가름하네.
Hoc verbum cum Latini grammatici civitate donaverint, ego damnandum non puto, puto in civitatem suam redigendum.
라틴어 문법학자들이 이 단어에 시민권을 부여했으니, 나는 그것이 배척당해야 한다고 생각하지 않으며, 오히려 자기 시민권으로 복귀시켜야 한다고 생각하네.
Utar ergo illo non tantum tamquam recepto, sed tamquam usitato.
그러므로 나는 그것을 수용된 단어로서뿐만 아니라 상용되는 단어로서도 사용하겠네.
§120.5Quae sit haec analogia, dicam.
이 유비가 어떤 것인지 내 말해주겠네.
Noveramus corporis sanitatem;
우리는 육체의 건강을 알고 있었네.
ex hac cogitavimus esse aliquam et animi.
이것으로부터 우리는 마음의 건강도 무언가 존재할 것이라 생각했네.
Noveramus vires corporis;
우리는 육체의 힘을 알고 있었네.
ex his collegimus esse et animi robur.
이것들로부터 우리는 마음의 강인함도 존재한다는 것을 추론했네.
Aliqua benigna facta, aliqua humana, aliqua fortia nos obstupefecerant; haec coepimus tamquam perfecta mirari.
어떤 친절한 행위, 어떤 인도적인 행위, 어떤 용맹한 행위가 우리를 경탄하게 하였고, 우리는 이것들을 마치 완벽한 것인 양 찬양하기 시작했네.
Suberant illis multa vitia, quae species conspicui alicuius facti fulgorque celabat;
그 뒤편에는 많은 결점들이 숨어 있었으나, 어떤 눈부신 행위의 겉모습과 광채가 그것을 가려 주었네.
haec dissimulavimus.
우리는 이것들을 못 본 체했네.
Natura iubet augere laudanda, nemo non gloriam ultra verum tulit;
자연은 찬양받을 일을 과장하도록 명하고 있으며, 진실을 너머 영광을 넓히지 않은 이는 아무도 없네.
ex his ergo speciem ingentis boni traximus.
그러므로 이것들로부터 우리는 거대한 선의 형상을 이끌어 내었네.
§120.6Fabricius Pyrrhi regis aurum reppulit maiusque regno iudicavit regias opes posse contemnere.
파브리키우스는 피루스 왕의 황금을 물리쳤고, 왕의 부를 경멸할 수 있는 것이 왕국을 지배하는 것보다 더 위대하다고 판단했네.
Idem medico Pyrrhi promittente venenum se regi daturum monuit Pyrrhum, caveret insidias.
똑같은 그가, 피루스의 의사가 왕에게 독을 줄 것을 약속했을 때 피루스에게 음모를 조심하라고 경고했네.
Eiusdem animi fuit auro non vinci, veneno non vincere.
황금에 굴하지 않는 것과 독으로 이기려 하지 않는 것은 동일한 정신에 속한 일이었네.
Admirati sumus ingentem virum, quem non regis, non contra regem promissa flexissent, boni exempli tenacem, quod difficillimum est, in bello innocentem, qui aliquod esse crederet etiam in hostes nefas, qui in summa paupertate, quam sibi decus fecerat, non aliter refugit divitias quam venenum.
우리는 이 위대한 인물을 찬양했네. 왕의 약속도, 왕에 대항하는 약속도 그의 마음을 꺾지 못했고, 가장 어려운 일인 좋은 모범을 굳게 지켰으며, 전쟁 중에도 결백했고, 적들에게조차 어떤 불의가 존재한다고 믿었으며, 자신이 품위로 삼았던 극도의 빈곤 속에서 독을 피하듯 부를 피했네.
"Vive," inquit, "beneficio meo, Pyrrhe, et gaude quod adhuc dolebas, Fabricium non posse corrumpi.
“피루스여, 내 은혜로 살아가라.” 하고 그는 말했네.
" §120.7Horatius Cocles solus implevit pontis angustias adimique a tergo sibi reditum, dummodo iter hosti auferretur, iussit et tam diu prementibus restitit, donec revulsa ingenti ruina tigna sonuerunt.
“그리고 자네가 지금까지 아쉬워했던 일, 곧 파브리키우스를 매수할 수 없다는 사실을 기뻐하게나.” 호라티우스 코클레스는 홀로 다리의 좁은 길목을 메웠고, 적에게서 통로를 빼앗을 수만 있다면 자신의 등 뒤 퇴로가 차단되어도 좋다고 명령했으며, 밀려오는 적들에 대항하여 거대한 붕괴와 함께 대들보들이 소리를 내며 떨어져 나갈 때까지 버텼네.
Postquam respexit et extra periculum esse patriam periculo suo sensit, "veniat, si quis vult," inquit, "sic euntem sequi," iecitque se in praeceps et non minus sollicitus in illo rapido alveo fluminis ut armatus quam ut salvus exiret, retento armorum victricium decore tam tutus rediit, quam si ponte venisset.
그가 뒤를 돌아보고 자신의 위험으로써 조국이 위험에서 벗어났음을 알아차렸을 때, “원하는 자가 있다면, 이렇게 가는 자를 따르라” 하고 말하며 자신을 절벽 아래로 던졌네. 그리고 그 급한 강바닥에서 무사히 빠져나오는 것 못지않게 무장한 채로 나오는 것에도 신경을 써서, 승리의 무기들의 명예를 간직한 채 마치 다리로 건너온 것처럼 안전하게 돌아왔네.