§114.7Maxima laus illi tribuitur mansuetudinis, pepercit gladio, sanguine abstinuit nec ulla alia re, quid posset, quam licentia ostendit;
그에게는 온화함이라는 최고의 찬사가 주어지오. 그는 칼을 아꼈고 살생을 피했으며, 자신이 무엇을 할 수 있는지를 오직 방종을 통해서만 보여주었소.
hanc ipsam laudem suam corrupit istis orationis portentosissimae deliciis.
그러나 그는 극도로 기괴한 언어적 탐닉으로 자신에 대한 바로 이 찬사를 망쳐버렸소.
§114.8Apparet enim mollem fuisse, non mitem.
그가 유약한 것이었지 온화한 것이 아니었음이 분명하기 때문이오.
Hoc istae ambages compositionis, hoc verba transversa, hoc sensus miri, magni quidem saepe, sed enervati dum exeunt, cuivis manifestum facient.
문장의 이러한 우회적인 표현들, 뒤틀린 단어들, 기묘한 사상들――종종 위대하기는 하나 표현되어 나올 때는 뼈대가 빠져 버리는 사상들――이 이 사실을 누구에게나 명백히 밝혀줄 것이오.
Motum illi felicitate nimia caput.
그는 지나친 행운으로 머리가 돌아버린 것이오.
Quod vitium hominis esse interdum, interdum temporis solet.
이 결점은 때로는 개인의 것이고, 때로는 시대의 것이기 마련이오.
§114.9Ubi luxuriam late felicitas fudit, cultus primum corporum esse diligentior incipit.
행운이 사치를 널리 퍼뜨릴 때, 처음에는 신체를 가꾸는 일이 더 꼼꼼해지기 시작하오.
Deinde supellectili laboratur.
다음으로는 가구에 공을 들이게 되오.
Deinde in ipsas domos" inpenditur cura, ut in laxitatem ruris excurrant, ut parietes advectis trans maria marmoribus fulgeant, ut tecta varientur auro, ut lacunaribus pavimentorum respondeat nitor.
그다음에는 집 자체에 정성을 쏟아, 교외의 드넓은 공간으로 뻗어 나가도록 하고, 바다 건너 들여온 대리석으로 벽이 빛나게 하며, 천장을 금으로 꾸미고, 바닥의 광택이 격자천장의 그것과 조화를 이루도록 하오.
Deinde ad cenas lautitia transfertur, et illic commendatio ex novitate et soliti ordinis commutatione captatur, ut ea, quae includere solent cenam, prima ponantur, ut quae advenientibus dabantur, exeuntibus dentur.
그다음에는 사치가 만찬으로 옮겨 가고, 그곳에서는 참신함과 평소 순서의 변경을 통해 칭찬을 구하오. 그리하여 보통 만찬을 끝맺는 것들이 처음에 차려지고, 도착하는 이들에게 주어지던 것들이 떠나는 이들에게 주어지게 되오.
§114.10Cum adsuevit animus fastidire, quae ex more sunt, et illi pro sordidis solita sunt, etiam in oratione, quod novum est, quaerit et modo antiqua verba atque exsoleta revocat ac profert, modo fingit et ignota ac deflectit, modo, id quod nuper increbruit, pro cultu habetur audax translatio ac frequens.
정신이 관습적인 것들을 기피하는 데 익숙해지고 익숙한 것들을 누추한 것으로 여기게 될 때, 정신은 말에 있어서도 새로운 것을 추구하게 되오. 그리하여 어떤 때는 오래되어 버려진 단어들을 다시 불러내어 제시하고, 어떤 때는 미지의 단어들을 만들어내어 비틀며, 어떤 때는――이것은 최근에 널리 퍼진 일인데――대담하고 빈번한 은유를 세련된 것으로 여기오.
§114.11Sunt qui sensus praecidant et hoc gratiam sperent, si sententia pependerit et audienti suspicionem sui fecerit.
생각을 도중에 끊어버리고, 만약 문장이 공중에 매달려 듣는 이로 하여금 그것에 대해 의구심을 품게 만든다면, 그것으로 인기를 기대하는 이들이 있소.
Sunt qui illos detineant et porrigant.
생각을 붙잡아 길게 늘어뜨리는 이들이 있소.
Sunt qui non usque ad vitium accedant, necesse est enim hoc facere aliquid grande temptanti, sed qui ipsum vitium ament.
단순히 결점의 경계에 도달하는 것에 그치지 않고――위대한 것을 시도하는 이에게는 그렇게 하는 것이 불가피하기 때문이오――그 결점 자체를 사랑하는 이들이 있소.
Itaque ubicumque videris orationem corruptam placere, ibi mores quoque a recto descivisse non erit dubium.
그러므로 어디서든 타락한 연설이 환영받는 것을 보게 된다면, 그곳의 품행 역시 올바른 길에서 벗어나 책임이 없음에 의문의 여지가 없을 것이오.
Quomodo conviviorum luxuria, quomodo vestium aegrae civitatis indicia sunt, sic orationis licentia, si modo frequens est, ostendit animos quoque, a quibus verba exeunt, procidisse.
만찬의 사치나 의복의 사치가 병든 국가의 징표인 것처럼, 연설의 방종 역시 그것이 빈번하다면 말이 나오는 근원인 정신 또한 타락했음을 보여주오.
§114.12Mirari quidem non debes corrupta excipi non tantum a corona sordidiore, sed ab hac quoque turba cultiore, togis enim inter se isti, non iudiciis distant.
타락한 것들이 더 비천한 청중 무리뿐만 아니라 더 교양 있는 군중에게도 받아들여지는 것을 그대는 놀라워해서는 안 되오. 왜냐하면 이들은 토가로 서로 다를 뿐, 판단력으로 다른 것이 아니기 때문이오.
Hoc magis mirari potes, quod non tantum vitiosa, sed vitia laudentur.
그대는 결함이 있는 것뿐만 아니라 결함 그 자체가 찬양받는다는 이 사실을 더 놀라워할 수 있소.
Nam illud semper factum est: nullum sine venia placuit ingenium.
왜냐하면 다음 일은 언제나 일어났기 때문이오. 즉, 관용 없이는 어떤 재능도 사랑받지 못했다는 점 말이오.
Da mihi quemcumque vis, magni nominis virum;
그대가 원하는 누구든 명성이 높은 사내를 내게 제시해 보시오.
dicam, quid illi aetas sua ignoverit, quid in illo sciens dissimulaverit.
그의 시대가 그에게 무엇을 용서해 주었는지, 그의 어떤 점을 알면서도 묵인해 주었는지 내가 말하겠소.
Multos tibi dabo, quibus vitia non nocuerint, quosdam, quibus profuerint.
결점이 해가 되지 않았던 많은 사람을, 심지어 어떤 이들에게는 결점이 이득이 되었던 사람들을 내가 제시하겠소.
Dabo, inquam, maximae famae et inter admiranda propositos, quos si quis corrigit, delet;
가장 큰 명성을 떨치며 찬탄의 대상으로 추앙받는 이들을 제시하겠다는 말이오. 만약 누군가가 그들을 바로잡으려 한다면 그들을 파괴하는 셈이오.
sic enim vitia virtutibus inmissa sunt, ut illas secum fractura sint.
결점은 미덕과 너무나 밀접하게 섞여 있어서 미덕을 자신과 함께 무너뜨릴 것이기 때문이오.
§114.13Adice nunc, quod oratio certam regulam non habet;
이제 여기에 연설에는 일정한 규칙이 없다는 점을 덧붙이시오.
consuetudo illam civitatis, quae numquam in eodem diu stetit, versat.
결코 같은 상태에 오래 머무르지 않는 국가의 관습이 연설을 좌지우지하오.
Multi ex alieno saeculo petunt verba, duodecim tabulas loquuntur.
많은 이들이 다른 시대에서 단어를 구하며, 12표법을 말하오.
Gracchus illis et Crassus et Curio nimis culti et recentes sunt, ad Appium usque et Coruncanium redeunt.
그들에게 그라쿠스나 크라수스나 쿠리오는 지나치게 세련되고 최근의 인물이라, 아피우스와 코룬카니우스에까지 거슬러 올라가오.
Quidam contra, dum nihil nisi tritum et usitatum volunt, in sordes incidunt.
반대로 어떤 이들은 닳고 닳아 익숙한 것만을 원한 나머지 비천함에 빠지오.