§8.4.11interim proposito velut simili exemplo efficiendum est, ut sit maius id quod a nobis exaggerandum est: ut idem pro Cluentio, cum exposuisset, Milesiam quandam a secundis heredibus pro abortu pecuniam accepisse, quanto est, inquit, Oppianicus in eadem iniuria maiore supplicio dignus? siquidem ilia, cum suo corpori vim attulisset, se ipsa cruciavit;
한편, 이와 유사한 예를 제시함으로써 우리가 과장해야 할 대상이 더 크게 보이도록 만들어야 한다. 동일한 저자가 『클루엔티우스 변호』에서, 어떤 밀레토스 여인이 차순위 상속인들로부터 낙태를 해주는 대가로 돈을 받았음을 설명한 뒤에, "그렇다면 오피아니쿠스는 동일한 불법에 있어서 얼마나 더 중한 처벌을 받아 마땅하겠습니까?"라고 말한 바와 같다.
hic autem idem illud effecit per alieni corporis vim atque cruciatum.
왜냐하면 그녀는 자신의 신체에 폭력을 가했을 때 자기 자신을 고통스럽게 만들었을 뿐이지만, 이 자는 타인의 신체에 대한 폭력과 고통을 통해 그와 동일한 일을 행했기 때문이다.
§8.4.12nec putet quisquam hoc, quanquam est simile illi ex argumentis loco, quo maiora ex minoribus colliguntur, idem esse.
그리고 누구도 이것이, 더 작은 것에서 더 큰 것을 추론해내는 논거상의 저 유사한 대목과 완전히 동일한 것이라고 생각해서는 안 된다.
illic enim probatio petitur, hic amplificatio;
저기서는 증명이 추구되지만, 여기서는 과장이 추구되기 때문이다.
sicut in Oppianico non id agitur hac comparatione, ut ille male fecerit sed ut peius.
마치 오피아니쿠스의 사례에서 이 비교를 통해 도모되는 것이 그가 악행을 저질렀다는 사실 자체가 아니라 더 나쁜 짓을 저질렀다는 사실인 것처럼 말이다.
est tamen quanquam diversarum rerum quaedam vicinia.
하지만 서로 다른 사물들 사이에도 어떤 유사함이 존재한다.
repetam itaque hic quoque idem quo sum illic usus exemplum, sed non in eundem usum.
그러므로 나 역시 저기서 사용했던 것과 동일한 예시를 여기서도 반복하겠지만, 동일한 용도로 쓰는 것은 아니다.
§8.4.13nam hoc mihi ostendendum est, augendi gratia non tota modo totis, sed etiam partes partibus comparari: sicut hoc loco, an vero vir amplissimus P. Scipio, pontifex maximus, Ti.
왜냐하면 내가 보여주어야 할 것은, 과장을 위해 전체 대 전체뿐만 아니라 부분 대 부분도 비교된다는 사실이기 때문이다. 이 대목에서처럼 말이다. "참으로 지극히 존엄한 인물인 대제사장 P.
Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit: Catilinam orbem terrae caede atque incendio vastare cupientem nos consules perferemus? §8.4.14hic et Catilina Graccho et status rei publicae orbi terrarum et mediocris labefactatio caedi et incendiis et vastationi et privatus consulibus comparatur;
스키피오는 사인의 신분으로, 국가의 체제를 온건하게 흔들던 티베리우스 그라쿠스를 살해하였거늘, 우리 집정관들은 학살과 방화로 온 세상을 황폐하게 만들고자 갈망하는 카틸리나를 묵인해야 하겠습니까?" 여기서는 카틸리나가 그라쿠스에, 국가의 체제가 온 세상에, 온건한 흔듦이 학살과 방화와 황폐화에, 그리고 사인이 집정관들에 비교되고 있다.
quae si quis dilatare velit, plenos singula locos habent.
만일 누군가 이를 확장하고자 한다면, 개별 요소들이 풍부한 논거를 품고 있다.
§8.4.15quas dixi per ratiocinationem fieri amplificationes, viderimus an satis proprio verbo significaverim.
내가 추론을 통해 이루어진다고 말한 과장들에 대해, 충분히 적절한 단어로 나타내었는지 살펴보도록 하자.
nec sum in hoc sollicitus, dum res ipsa volentibus discere appareat.
배움을 갈망하는 이들에게 사물 자체가 명확히 보이는 한, 나는 이에 대해 염려하지 않는다.
hoc sum tamen secutus, quod haec amplificatio alibi posita est alibi valet;
그럼에도 내가 이 단어를 따른 것은, 이 과장이 한곳에 놓여 있으면서 다른 곳에서 효력을 발휘하기 때문이다.
ut aliud crescat aliud augetur, inde ad id, quod extolli volumus, ratione ducitur.
즉, 다른 것을 자라게 하기 위해 어떤 것이 증대되고, 거기서부터 우리가 높이고자 하는 것으로 추론을 통해 인도되는 것이다.
§8.4.16obiecturus Antonio Cicero merum et vomitum, tu, inquit, istis faucibus, istis lateribus, ista gladiatoria totius corporis firmitate.
키케로는 안토니우스에게 생술과 구토를 힐난하려 하면서, "당신은 그 목구멍과, 그 옆구리와, 검투사 같은 온몸의 강건함을 가지고도"라고 말한다.
quid fauces et latera ad ebrietatem? minime sunt otiosa;
목구멍과 옆구리가 만취와 무슨 상관이 있단 말인가? 결코 무익한 언급이 아니다.
nam respicientes ad haec possumus aestimare, quantum ille vini in Hippiae nuptiis exhauserit, quod ferre et concoquere non posset illa corporis gladiatoria firmitate.
왜냐하면 이것들을 돌아봄으로써 우리는 그가 히피아스의 결혼식에서 얼마나 많은 술을 들이켰는지를 짐작할 수 있기 때문이다. 검투사 같은 신체의 강건함을 가지고도 견디거나 소화해낼 수 없을 만큼의 양을 말이다.
ergo, si ex alio colligitur aliud, nec improprium nec inusitatum nomen est ratiocinationis, ut quod ex eadem causa inter status quoque habeamus.
그러므로 한 사물로부터 다른 사물이 추론된다면, '추론'이라는 명칭은 부적절하지도 낯설지도 않으며, 동일한 이유로 우리가 논쟁점들 속에서도 가지고 있는 명칭이다.
§8.4.17sic et ex insequentibus amplificatio ducitur, siquidem tanta vis fuit vini erumpentis, ut non casum adferret aut voluntatem sed necessitatem, ubi minime deceret, vomendi, et cibus non recens, ut accidere interim solet, redderetur, sed usque in posterum diem redundaret.
이와 같이 뒤따르는 일들로부터도 과장이 도출된다. 분출하는 술의 힘이 너무나 강력하여 가장 품위가 없어야 할 장소에서 우연이나 의도가 아니라 구토할 수밖에 없는 필연성을 초래하였고, 또한 간혹 일어날 수 있는 것처럼 방금 먹은 신선한 음식을 게워낸 것이 아니라 이튿날까지 위 속에 차 있던 것이 넘쳐흘렀기 때문이다.
§8.4.18idem hoc praestant, quae antecesserunt.
앞서 일어난 일들 역시 이와 동일한 작용을 한다.
nam cum Aeolus a lunone rogatus
"
cavum conversa cuspide montem
impulit in latus, ac venti velut agmine facto
ruunt,
"
apparet, quanta sit futura tempestas.
왜냐하면 아이올로스가 유노의 요청을 받고 "창끝을 돌려 속이 빈 산의 옆구리를 찌르자, 바람들이 마치 대열을 지어 군대처럼 돌진할" 때, 앞으로 닥쳐올 폭풍우가 얼마나 거대할지가 분명해지기 때문이다.
§8.4.19quid? cum res atrocissimas quasque in summam ipsi extulimus invidiam elevamus consulto, quo graviora videantur quae secutura sunt, ut a Cicerone factum est, cum illa diceret, levia sunt haec in hoc reo.
그러면 이것은 어떠한가? 우리 스스로 가장 흉악한 일들을 극도의 증오로 치켜세워 놓고서도, 뒤이어 올 일들이 더 무겁게 보이도록 하기 위해 의도적으로 그것들을 가볍게 낮추어 말할 때가 있으니, 키케로가 다음과 같이 말하며 행했던 바와 같다. "이 피고인에게 있어 이 일들은 가벼운 것입니다.
metum virgarum nauarchus nobilissimae ciuitatis pretio redemit: humanum est.
가장 고귀한 도시의 선장이 매질의 공포를 돈으로 모면했으니, 이는 인간적인 일입니다.
alias, ne securi feriretur, pecuniam dedi: usitatam est.
다른 이가 도끼로 참수되지 않기 위해 돈을 주었으니, 이는 흔히 있는 일입니다." 그는 추론을 사용한 것이 아닌가?
§8.4.20nonne usus est ratiocinatione, qua colligerent audientes, quantum illud esset quod inferebatur, cui comparata haec viderentur humana atque usitata? sic quoque solet ex alio aliud augeri: ut cum Hannibalis bellicis laudibus ampliatur virtus Scipionis, et fortitudinem Gallorum Germanorumque miramur, quo sit maior C. Caesaris gloria.
그것을 통해 청중은 뒤이어 제시되는 일이 얼마나 엄청난 것인지를 미루어 짐작하게 되니, 그 일에 비하면 이 일들은 인간적이고 흔한 일처럼 보이기 때문이다. 이처럼 하나의 사물로부터 다른 사물이 고조되는 일은 흔하다. 예컨대 한니발의 전쟁에서의 치적을 통해 스키피오의 용맹이 과장되고, 갈리아인들과 게르만인들의 놀라운 용맹에 우리가 감탄함으로써 가이우스 카이사르의 영광이 더욱 커지는 것처럼 말이다.