§8.4.1prima est igitur amplificandi vel minuendi species in ipso rei nomine: ut cum eum, qui sit caesus, occisum, eum, qui sit improbus, latronem, contraque eum, qui pulsavit, attigisse, qui vulneravit, laesisse dicimus.
그러므로 과장하거나 축소하는 첫 번째 종류는 사물 자체의 명칭 속에 있다. 예컨대 두들겨 맞은 자를 "살해당했다" 하고, 파렴치한 자를 "강도"라 부르며, 반대로 때린 자를 "접촉했다" 하고, 상처를 입힌 자를 "해를 끼쳤다"고 말하는 경우와 같다.
utriusque pariter exemplum est pro M. Caelio: si vidua libere, proterva petulanter, dives effuse, libidinosa meretricio more viveret, adulterum ego putarem, si qui hanc paulo liberius salutasset? §8.4.2nam et impudicam meretricem vocavit, et eum, cui longus cum illa fuerat usus, liberius salutasset.
양자의 똑같은 예가 『카일리우스 변호』에 있다. "만일 어떤 과부가 방종하게, 방자한 여자가 무례하게, 부유한 여자가 사치스럽게, 음탕한 여자가 창녀의 방식으로 살아간다면, 누군가 그녀에게 조금 더 다정하게 인사했다고 해서 내가 그를 간통한 자로 여겨야 하겠습니까?" 왜냐하면 그는 파렴치한 여자를 "창녀"라 불렀고, 그녀와 오랜 친분이 있었던 사람을 "조금 더 다정하게 인사했다"고 말했기 때문이다.
hoc genus increscit ac fit manifestius, si ampliora verba cum ipsis nominibus, pro quibus ea posituri sumus, conferantur: ut Cicero in Verrem, non enim furem sed ereptorem, non adulterum sed expugnatorem pudicitiae, non sacrilegum sed hostem sacrorum religionumque, non sicarium sed crudelissimum carnificem civium sociorumque in vestrum iudicium adduximus. §8.4.3illo enim modo ut sit multum, hoc etiam plus ut sit efficitur.
이 종류는 우리가 그것들 대신에 사용하고자 하는 본래의 명칭들과 더 강력한 단어들을 대조해 볼 때 더욱 커지고 분명해진다. 예컨대 키케로가 『베레스 탄핵』에서 다음과 같이 말한 바와 같다. "왜냐하면 우리가 당신들의 재판에 데려온 자는 도둑이 아니라 약탈자요, 간통한 자가 아니라 순결의 유린자요, 성물 절도범이 아니라 성스러운 것들과 종교의 원수요, 암살자가 아니라 시민들과 동맹국 사람들의 가장 잔혹한 처형자이기 때문입니다." 왜냐하면 앞의 방식으로는 그것이 큰 상태가 되도록 하지만, 이 방식으로는 그것이 훨씬 더 큰 상태가 되도록 만들기 때문이다.
quattuor tamen maxime generibus video constare amplificationem, incremento, comparatione, ratiocinatione, congerie.
그러나 나는 과장이 주로 네 가지 종류, 즉 점층, 비교, 추론, 누적으로 이루어진다고 본다.
incrementum est potentissimum, cum magna videntur etiam quae inferiora sunt.
점층은 가장 강력하니, 더 낮은 단계에 있는 것조차 크게 보이기 때문이다.
id aut uno gradu fit aut pluribus et pervenit non modo ad summum sed interim quodammodo supra summum.
그것은 한 단계로 이루어지기도 하고 여러 단계로 이루어지기도 하여, 절정에 도달할 뿐만 아니라 때로는 어떤 방식으로 절정을 넘어서기도 한다.
omnibus his sufficit vel unum Ciceronis exemplum:
이 모든 것에 대해 키케로의 단 하나의 예로도 충분하다.
§8.4.4facinus est vincire civem Romanum, scelus verberare, prope parricidium necare: quid dicam in crucem tollere? nam et, si tantum verberatus esset, uno gradu increverat, ponendo etiam id esse facinus, quod erat inferius;
"로마 시민을 결박하는 것은 악행이요, 채찍질하는 것은 범죄요, 죽이는 것은 거의 친족 살해와 같거늘, 십자가에 못 박는 것은 내가 무엇이라 말해야 하겠습니까?" 왜냐하면 만일 단지 채찍질만 당했더래도, 그보다 낮은 단계였던 결박하는 것조차 악행이라고 설정함으로써 이미 한 단계가 높아졌기 때문이다.
§8.4.5et, si tantum occisus esset, per plures gradus ascenderat;
그리고 만일 단지 살해당했을 뿐이라 해도, 그는 여러 단계를 거쳐 올라갔을 것이다.
cum vero dixerit, prope parricidium necare, supra quod nihil est, adiecit quid dicam in crucem tollere? ita, cum id, quod maximum est, occupasset, necesse erat in eo, quod ultra est, verba deficere.
그러나 그가 그 너머에는 아무것도 없는 "거의 친족 살해와 같은 죽임"이라고 말한 뒤에, "십자가에 못 박는 것은 내가 무엇이라 말해야 하겠습니까?"를 덧붙였다. 이처럼 가장 큰 것을 이미 선점했기 때문에, 그 너머에 있는 것에 대해서는 단어가 부족해질 수밖에 없었다.
§8.4.6fit et aliter supra summum adiectio, ut apud Vergilium de Lauso:
"
quo pulchrior alter
non fuit, excepto Laurentis corpore Turni. "
Summum est enim, quo pulchrior alter non fuit; huic deinde aliquid superpositum.
절정을 넘어서는 덧붙임은 다른 방식으로도 일어나니, 베르길리우스가 라우수스에 대해 말한 것과 같다. "그보다 더 아름다운 이가 달리 없었으니, 라우렌툼의 투르누스의 몸을 제외하고는." 왜냐하면 "그보다 더 아름다운 이가 달리 없었다"가 절정이며, 그다음 여기에 무언가가 더 얹어졌기 때문이다.
§8.4.7tertius quoque est modus, ad quem non per gradus itur et quod non est plus maximo, sed quo nihil maius est;
또한 세 번째 방식도 있는데, 여기로 갈 때는 단계를 밟지 않고, 가장 큰 것보다 더 크지는 않지만 그보다 더 큰 것은 없는 경우이다.
matrem tuam cecidisti.
"네가 네 어머니를 때렸다.
quid dicam amplius? matrem tuam cecidisti. nam et hoc augendi genus est tantum aliquid efficere, ut non possit augeri.
내가 더 무슨 말을 하겠느냐? 네가 네 어머니를 때렸다." 왜냐하면 이러한 과장의 종류 역시 어떤 일을 더 이상 과장될 수 없을 만큼 엄청나게 만드는 것이기 때문이다.
§8.4.8crescit orati minus aperte, sed nescio an hoc ipso efficacius, cum citra distinctionem in contextu et cursu semper aliquid priore maius insequitur: ut de vomitu in Antonium Cicero, in coetu vero populi Romani, negotium publicum gerens, magister equitum. singula incrementum habent.
연설은 덜 명백하게, 그러나 바로 그 때문에 어쩌면 더 효과적으로 고조되기도 하는데, 문맥과 흐름 속에서 뚜렷한 구분 없이 항상 앞서 간 것보다 더 큰 것이 뒤따를 때이다. 안토니우스의 구토에 대한 키케로의 다음과 같은 언급처럼 말이다. "그것도 로마 인민의 집회에서, 공무를 집행하는 중에, 기병대장으로서." 낱낱의 요소가 다 고조를 품고 있다.
per se deforme vel non in coetu vomere, in coetu etiam non populi, populi etiam non Romani vel si nullum negotium ageret, vel si non publicum vel si non magister equitum.
구토하는 것은 집회 중이 아닐지라도 그 자체로 흉한 일인데, 집회에서라면, 그것이 인민의 집회가 아닐지라도, 인민의 집회이되 로마 인민의 집회가 아닐지라도, 혹은 아무런 업무를 보고 있지 않았을지라도, 혹은 공무가 아니었을지라도, 혹은 기병대장이 아니었을지라도 그러하다.
§8.4.9sed alius divideret haec et circa singulos gradus moraretur; hic in sublime etiam cucurrit et ad summum non pervenit nisu, sed impetu.
그러나 다른 사람이라면 이것들을 나누어서 개별적인 단계마다 머물렀을 터이나, 그는 저 높은 곳으로 치달려가서 애를 써서가 아니라 단숨에 그 기세로 절정에 도달했다.
verum ut haec amplificatio in superiora tendit, ita, quae fit per comparationem, incrementum ex minoribus petit.
그러나 이 과장이 더 높은 곳을 향해 나아간다면, 비교를 통해 이루어지는 것은 더 작은 것으로부터 고조를 이끌어낸다.
augendo enim, quod est infra necesse est extollat id quod supra positum est: ut idem atque in eodem loco,
왜냐하면 아래에 있는 것을 과장함으로써, 위에 놓여 있는 것을 높이는 것이 필연적이기 때문이다. 동일한 저자가 동일한 대목에서 다음과 같이 말한 바와 같다.
§8.4.10si hoc tibi inter cenam et in illis immanibus poculis tuis accidisset, quis non turpe duceret? in coetu vero populi Romani—. Et in Catilinam: servi mehercules mei si me isto pacto metuerent, ut te metuunt omnes cives tui, domum meam relinquendam putarem.
"만일 이 일이 당신이 저녁 식사를 하던 중에, 저 거대한 술잔들 사이에서 일어났대도 누가 그것을 수치스럽게 여기지 않았겠습니까? 그런데 로마 인민의 집회에서라니——." 그리고 『카틸리나 탄핵』에서: "맹세컨대 내 노예들이 만일 당신의 모든 시민이 당신을 두려워하는 방식으로 나를 두려워했다면, 나는 내 집을 떠나야 마땅하다고 생각했을 것입니다."