Humanitext Reader

마르쿠스 파비우스 퀸틸리아누스 · 웅변가 교육 §6.4.1-6.4.10

대론의 성격과 중요성 및 변론가의 자질

366개 구절 중 184번째 · 라틴어

요약

대론(일문일답식 논쟁)의 성격과 중요성을 논하며, 기술 외적 증거가 중시되는 재판에서 대론이 결정적인 역할을 수행한다는 점과, 훌륭한 대론자가 되기 위해서는 사건에 대한 완벽한 숙지와 신속한 기지, 그리고 분노를 조절하는 절제력이 필수적임을 설명한다.

§6.4.1altercationis praecepta poterant videri tunc inchoanda, cum omnia, quae ad continuam orationem pertinent, peregissem, nam est usus eius ordine ultimus;
대론(altercatio)의 규칙은 내가 연속적인 연설에 관한 모든 일을 마쳤을 때 시작되어야 하는 것처럼 보였을지도 모른다. 왜냐하면 대론의 사용은 순서상 마지막이기 때문이다.
sed, cum sit posita in sola inventione neque habere dispositionem possit nec elocutionis ornamenta magnopere desideret aut circa memoriam et pronuntiationem laboret, prius quam secundam quinque partium, hanc quae tota ex prima pendet tractaturus non alieno loco videor;
그러나 대론은 오직 발상(inventio)에만 놓여 있어 배치(dispositio)를 가질 수 없고, 표현의 장식을 크게 요구하지도 않으며, 기억이나 발표에 관해 공을 들일 필요도 없기 때문에, 다섯 부분 중 두 번째 부분(배치)을 다루기 전에, 전적으로 첫 번째 부분에 의존하고 있는 이 대론을 다루고자 하는 내가 ¦p.v4-6 p.502 부적절한 자리에 있는 것으로 보이지는 않는다.
quam scriptores alii fortasse ideo reliquerunt, quia satis ceteris praeceptis in hanc quoque videbatur esse prospectum.
다른 저술가들이 아마도 다른 규칙들에 의해 이 대론에 대해서도 충분한 대비가 된 것처럼 보였다는 이유로 이를 생략했을 것이다.
§6.4.2constat enim ex intentione ac depulsione, de quibus satis traditum est;
왜냐하면 대론은 주장과 반박으로 구성되어 있으며, 이것들에 대해서는 이미 충분히 전수되었기 때문이다.
quia, quidquid in actione perpetua circa probationes utile est, idem in hac brevi atque concisa prosit necesse est.
연속적인 연설에서 논증과 관련하여 유용한 것은 무엇이든, 이 짧고 간결한 대론에서도 똑같이 유용해야만 한다.
neque alia dicuntur in altercatione, sed aliter, aut interrogando aut respondendo.
그리고 대론에서 다른 사안들이 말해지는 것이 아니라, 다른 방식으로, 즉 질문하거나 답변함으로써 말해진다.
cuius rei fere omnis observatio in illo testium loco excussa nobis est.
이 일에 관한 거의 모든 관찰은 저 증인들에 관한 장에서 우리에 의해 충분히 검토되었다.
§6.4.3tamen quia latius hoc opus aggressi sumus neque perfectus orator sine hac virtute dici potest, paululum impendamus huic quoque peculiaris operae, quae quidem in quibusdam causis ad victoriam vel plurimum valet.
그럼에도 불구하고 우리가 이 저작에 더 넓게 착수했고, 완벽한 연설가는 이 능력 없이는 일컬어질 수 없기 때문에, 이 대론에도 약간의 특별한 노력을 기울이기로 하자. 이는 참으로 어떤 소송들에서는 승리를 위해 가장 큰 힘을 발휘한다.
§6.4.4nam ut in qualitate generali, in qua rectene factum quid an contra sit quaeritur, perpetua dominatur oratio, et quaestionem finitionis actiones plerumque satis explicant et omnia paene, in quibus de facto constat aut coniectura artificiali ratione colligitur, ita in iis causis, quae sunt frequentissimae, quae vel solis extra artem probationibus vel mixtis continentur, asperrima in hac parte dimicatio est, nec alibi dixeris magis mucrone pugnari.
왜냐하면 어떤 일이 올바르게 행해졌는지 아니면 그 반대인지가 심리되는 '일반적 성질'에서 연속적인 연설이 지배적이며, 정의(definition)의 문제를 연속적인 연설이 보통 충분히 규명하고, 사실에 대해 명백하거나 추측이 기술적인 추론에 의해 이끌어내지는 거의 모든 일에서도 그러한 것과 마찬가지로, 가장 빈번하게 발생하는 소송들, 즉 기술 외적 증거들만으로 혹은 그것들이 혼합된 것에 의해 성립되는 소송들에서는 이 대론 부분에서의 전투가 가장 치열하며, 다른 어느 곳에서도 이보다 더 칼날의 끝으로 싸운다고 말할 수 없을 정도이기 때문이다.
§6.4.5nam et firmissima quaeque memoriae iudicis inculcanda sunt et praestandum quidquid in actione promisimus et refellenda mendacia.
왜냐하면 가장 강력한 논거들을 재판관의 기억에 주입해야 하고, 우리가 ¦p.v4-6 p.504 연설에서 약속한 바를 실행해야 하며, 거짓을 반박해야 하기 때문이다.
nusquam est denique qui cognoscit intentior.
요컨대, 심리하는 이가 이보다 더 집중하는 곳은 어디에도 없다.
nec immerito quidam quanquam in dicendo mediocres hac tamen altercandi praestantia meruerunt nomen patronorum.
그리고 연설에서는 평범함에도 불구하고 이 대론의 탁월함 덕분에 옹호자(patroni)라는 이름을 얻기에 합당했던 이들이 있는 것도 부당한 일은 아니다.
§6.4.6at quidam litigatoribus suis illum modo ambitiosum declamandi sudorem praestitisse contenti cum turba laudantium destituunt subsellia pugnamque illam decretoriam imperitis ac saepe pullatae turbae relinquunt.
그러나 어떤 이들은 자신의 소송 의뢰인들에게 저 허영에 찬 연설 연습의 땀방울을 제공한 것만으로 만족한 채, 찬양하는 군중과 함께 법정의 좌석을 떠나 버리고, 저 결정적인 전투를 미숙한 자들과 흔히 비천한 군중에게 맡겨 버린다.
§6.4.7itaque videas alios plerumque iudiciis privatis ad actiones advocari alios ad probationem.
그리하여 사소송에서는 어떤 이들이 주로 연설을 위해 불려 가고, 다른 이들은 입증을 위해 불려 가는 것을 흔히 보게 된다.
quae si dividenda sunt officia, hoc certe magis necessarium est, pudendumque dictu, si plus litigantibus prosunt minores.
만약 이 직무들을 나누어야 한다면, 이 후자(입증)가 확실히 더 필요한 것이며, 만약 격이 낮은 이들이 소송 당사자들에게 더 도움이 된다면 그것은 말하기 부끄러운 일이다.
in publicis certe iudiciis vox illa praeconis praeter patronos ipsum, qui egerit, citat.
확실히 공소송에서는 전령의 저 목소리가 옹호자들 외에도 실제로 소송을 수행한 당사자 본인을 소환한다.
§6.4.8opus est igitur inprimis ingenio veloci ac mobili, animo praesenti et acri.
그러므로 무엇보다도 신속하고 기민한 재능과, 침착하고 예리한 정신이 필요한다.
non enim cogitandum, sed dicendum statim est et prope sub conatu adversarii manus exigenda.
왜냐하면 숙고해야 하는 것이 아니라 즉시 말해야 하며, 거의 적의 공격 시도와 동시에 반격을 가해야 하기 때문이다.
quare cum in omni parte huiusce officii plurimum facit, totas non diligenter modo sed etiam familiariter nosse causas, tum in altercatione maxime necessarium est, omnium personarum, instrumentorum, temporum, locorum habere notitiam;
따라서 이 직무의 모든 부분에서 소송의 전말을 성실하게뿐만 아니라 친숙하게 숙지하는 것이 가장 큰 힘을 발휘하는 것과 마찬가지로, 대론에서는 모든 인물, 증거물, 시간, 장소에 관한 지식을 가지고 있는 것이 가장 필수적이다.
alioqui et tacendum erit saepe et aliis subiicientibus (plerumque autem studio loquendi fatue modo) accedendum;
¦p.v4-6 p.506 그렇지 않으면 자주 침묵해야만 할 것이고, 다른 이들이 귀띔해 주는 것(그러나 대개는 단지 말하고 싶은 열망에서 어리석게 귀띔해 주는 것에 불과하지만)에 동조해야 할 것이다.
quo nonnunquam accidit, ut nostra credulitate aliena stultitia erubescamus.
그 결과 때로는 우리의 경신으로 인해 타인의 어리석음 때문에 우리가 얼굴을 붉히게 되는 일이 발생한다.
§6.4.9neque tantum cum his ipsis monitoribus clam res erit;
그리고 이러한 조언자들 자체와의 일은 단지 은밀하게만 끝나지 않는다.
quidam faciunt aperte ut quoque rixentur.
어떤 이들은 공공연하게 말다툼을 벌이기까지 한다.
Videas enim plerosque ira percitos exclamantes, ut iudex audiat contrarium id esse, quod admoneatur, sciatque ille, qui pronuntiaturus est in causa,
왜냐하면 많은 이들이 분노에 사로잡혀 크게 소리치며, 조언받는 내용이 실은 정반대라는 것을 재판관이 듣게 하고, 소송에서 판결을 내리려 하는 이가 숨겨진 해악을 알게 하는 것을 흔히 보기 때문이다.
§6.4.10malum quod tacetur. quare bonus altercator vitio iracundiae careat;
그러므로 훌륭한 대론자는 분노라는 결점을 갖지 않아야 한다.
nullus enim rationi magis obstat adfectus et fert extra causam plerumque et deformia convicia facere ac mereri cogit et in ipsos nonnunquam iudices incitat.
왜냐하면 이성(ratio)에 이보다 더 장애가 되는 감정은 없으며, 대개 소송 밖으로 끌고 가고, 추잡한 욕설을 퍼붓고 이를 들을 수밖에 없게 만들며, 때로는 재판관 자신에게까지 대들게 만들기 때문이다.
melior moderatio ac nonnunquam etiam patientia.
절제와 때로는 인내심이 더 낫다.
neque enim refutanda tantum quae ex contrario dicuntur, sed contemnenda, elevanda, ridenda sunt;
왜냐하면 상대방이 말하는 것은 단지 반박되어야 할 뿐만 아니라 경멸되고, 무시되고, 비웃음을 사야 하기 때문이다.
nec usquam plus loci recipit urbanitas.
그리고 도시적 세련됨(urbanitas)이 이보다 더 넓은 자리를 차지하는 곳은 어디에도 없다.
hoc, dum ordo est et pudor;
이는 질서와 수치심이 유지되는 동안에 그러하다.
contra turbantes audendum et impudentiae fortiter resistendum.
질서를 어지럽히는 자들에 맞서서는 과감해야 하며, 뻔뻔함에 강력하게 저항해야 한다.

어휘·문법 주석

  1. 6.4.1poterant videri — 직설법 미완료 과거형이 과거에서의 개연성이나 '~처럼 보였을지도 모른다'라는 가능성의 뉘앙스를 나타내기 위해 사용되었다.
  2. 6.4.1secundam quinque partium — *secundam* 뒤에는 명사 *partem*이 생략되어 있다. *quinque partium*은 수사학의 다섯 부문들을 가리키며, *secundam*은 그중 두 번째 부문인 '배치'(dispositio)를 뜻한다.
  3. 6.4.4ut in qualitate generali ... ita in iis causis — 길고 복잡한 비교 구문. *ut*절(~와 마찬가지로) 안에 세 가지 병렬 요소(*in qualitate generali*, *quaestio finitionis*, *omnia paene*)가 들어가 있으며, 이것이 주절인 *ita* 이하로 이어진다.
  4. 6.4.10malum quod tacetur — 앞 절(§6.4.9)에 있는 *sciat*의 목적어로 기능하는 대격 명사구이다. 화가 난 변호사가 조언자의 어리석은 참견에 반발해 소리치다가, 원래는 침묵하여 숨겨두고 싶었던 '불리한 사실(해악)'을 오히려 재판관에게 누설하게 되는 상황을 가리킨다.

이 구절 인용하기

마르쿠스 파비우스 퀸틸리아누스, 웅변가 교육 §6.4.1-6.4.10. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi1002.phi001.humanitext-lat2:6.4.1-6.4.10

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.