§5.11.1tertium genus ex iis, quae extrinsecus adducuntur in causam, Graeci vacant παράδειγμα, quo nomine et generaliter usi sunt in omni similium adpositione et specialiter in iis, quae rerum gestarum auctoritate nituntur.
외부로부터 사건에 도입되는 사안들의 세 번째 부류를 그리스인들은 "파라데이그마"라 부르는데, 그들은 이 명칭을 광의로는 유사한 것들의 모든 병치에 사용했고, 협의로는 역사적 사실의 권위에 의지하는 것들에 사용했다.
nostri fere similitudinem vocari maluerunt, quod ab illis παραβολὴ dicitur, alterum exemplum, quanquam et hoc simile est et illud exemplum.
우리 저술가들은 대체로 그들에 의해 "파라볼레"라 불리는 것을 "유사"라 부르고, 다른 쪽을 "실례"라 부르기를 선호했다. 비혹 전자가 역시 유사이고 후자도 하나의 실례이기는 하지만 말이다.
§5.11.2nos, quo facilius propositum explicemus, utrumque παράδειγμα esse credamus, et ipsi appellemus exemplum.
우리는 제시된 논제를 더 쉽게 설명하기 위해 둘 다 "파라데이그마"라고 여기고, 우리 스스로는 이를 "실례"라고 부르기로 하자.
nec vereor, ne videar repugnare Ciceroni, quanquam collationem separat ab exemplo.
키케로가 "비교"를 "실례"와 구분하고 있음에도 불구하고, 나는 내가 그에게 반대하는 것처럼 보일 것을 두려워하지 않는다.
nam idem omnem argumentationem dividit in duas partes, inductionem et ratiocinationem, ut plerique Graecorum in παραδείγματα et ἐπιχειρήματα dixeruntque παράδειγμα ῥητορικὴν ἐπαγωγήν.
왜냐하면 같은 그가 모든 논증을 "유도"와 "추론"의 두 부분으로 나누고 있으며, 이는 대부분의 그리스인들이 "파라데이그마타"와 "에피케이레마타"로 나누고 "파라데이그마"를 "수사학적 유도"라고 부른 것과 같기 때문이다.
§5.11.3nam illa, qua plurimum est Socrates usus, hanc habuit viam, ut cum plura interrogasset, quae fateri adversario necesse esset, novissime id, de quo quaerebatur, inferret, ut simile concessis.
왜냐하면 소크라테스가 가장 많이 사용한 저 유도는 다음과 같은 경로를 취했기 때문이다. 즉, 상대방이 인정할 수밖에 없는 여러 가지를 질문한 후에, 마침내 질문의 대상인 사안을 이미 승인된 사안들과 유사한 것으로 도입하는 것이다.
Id est inductio.
이것이 유도이다.
hoc in oratione fieri non potest;
이것은 연속적인 연설에서는 행해질 수 없다.
sed, quod illic interrogatur, hic fere sumitur.
하지만 저기서 질문되는 것이 여기서는 대체로 전제로 수용된다.
§5.11.4sit igitur illa interrogatio talis: quod est pomum generosissimum? nonne quod optimum? concedetur.
그러므로 저 질문은 다음과 같은 것이라 하자. "가장 고귀한 과일은 무엇인가? 가장 좋은 것이 아닌가?" 승인될 것이다.
quid equus? qui generosissimus? nonne qui optimus? et plura in eundem modum.
"말은 어떠한가? 가장 고귀한 것은? 가장 좋은 것이 아닌가?" 그리고 같은 방식으로 더 많은 질문이 이어진다.
deinde, cuius rei gratia rogatum est, quid homo? nonne is generosissimus, qui optimus? fatendum erit.
그다음 질문이 던져진 본래의 목적에 대하여, "사람은 어떠한가? 가장 좋은 사람이 가장 고귀한 것이 아닌가?" 인정해야만 할 것이다.
§5.11.5hoc in testium interrogatione valet plurimum, in oratione perpetua dissimile est;
이것은 증인 신문에서 가장 강력하지만, 연속적인 연설에서는 다르다.
aut enim sibi ipse respondet orator aut quod illic interrogatur, hic fere sumitur.
왜냐하면 연설가 스스로가 자신에게 대답하거나, 저기서 질문되는 것이 여기서는 대체로 전제로 수용되기 때문이다.
quod pomum generosissimum? puto, quod optimum;
"어떤 과일이 가장 고귀한가? 내 생각에는 가장 좋은 것이다.
et equus? qui velocissimus: ita hominum, non qui claritate nascendi sed qui uirtute maxime excellet. omnia igitur ex hoc genere sumpta necesse est aut similia esse aut dissimilia aut contraria.
그럼 말은? 가장 빠른 것이다. 사람의 경우도 마찬가지로, 태생의 명문가임에 의해서가 아니라 덕성에 의해 가장 뛰어난 사람이다." 그러므로 이 부류에서 취해진 모든 사안은 유사하거나, 상이하거나, 혹은 반대되어야만 한다.
similitudo adsumitur interim et ad orationis ornatum; sed illa, cum res exiget, nunc ea, quae ad probationem pertinent, exsequar.
유사는 때로 연설의 장식을 위해서도 채택되지만, 그것은 사안이 요구할 때 다루기로 하고, 지금은 입증에 관련된 사안들을 완수하겠다.
§5.11.6potentissimum autem est inter ea quae sunt huius generis, quod proprie vocamus exemplum, id est rei gestae aut ut gestae utilis ad persuadendum id quod intenderis commemoratio.
그런데 이 부류에 속하는 것들 중에서 가장 강력한 것은 우리가 본래 의미에서 "실례"라 부르는 것, 즉 의도하는 바를 설득하는 데 유용한, 과거의 사실 또는 과거의 사실로 여겨지는 것의 언급이다.
intuendum igitur est, totum simile sit an ex parte, ut aut omnia ex eo sumamus aut quae utilia sunt.
그러므로 그것이 전체적으로 유사한지 아니면 부분적으로 유사한지 살펴보아야 하며, 이는 그로부터 모든 것을 취할 것인지 아니면 유용한 것만을 취할 것인지 결정하기 위함이다.
simile est, iure occisus est Saturninus sicut Gracchi. dissimile, §5.11.7Brutus occidit liberos proditionem molientes;
유사한 사례는 다음과 같다. "사투르니누스는 그라쿠스 형제처럼 정당하게 살해당했다." 상이한 사례는, "브루투스는 반역을 모의한 자식들을 죽였다.
Manlius virtutem filii morte multavit. contrarium, Marcellus ornamenta Syracusanis hostibus restituit;
이에 반해 만리우스는 아들의 무용을 사형으로 벌했다." 반대되는 사례는, "마르켈루스는 적인 시라쿠사 사람들에게 장식품들을 돌려주었다.
Verres eadem sociis abstulit. et probandorum et culpandorum ex iis confirmatio eosdem gradus habet.
이에 반해 베레스는 동맹국으로부터 똑같은 것들을 빼앗았다." 이들로부터 도출되는, 칭찬받을 만한 사안과 비난받을 만한 사안의 논증도 동일한 단계를 가진다.
§5.11.8etiam in iis, quae futura dicemus, utilis similium admonitio est, ut si quis dicens, Dionysium idcirco petere custodes salutis suae, ut eorum adiutus armis tyrannidem occupet, hoc referat exemplum, eadem ratione Pisistratum ad dominationem pervenisse.
우리가 장차 일어날 것이라 말하는 사안들에서도 유사한 사례들의 상기는 유용하다. 예컨대 어떤 사람이 디오뉴시오스가 자신의 안전을 위한 호위병들을 요구하는 것이 그들의 무력의 도움을 받아 참주정을 찬탈하기 위함이라고 말하면서, "페이시스트라토스가 동일한 방식으로 지배권을 차지했다"는 이 실례를 언급하는 경우이다.
§5.11.9sed ut sunt exempla interim tota similia ut hoc proximum, sic interim ex maioribus ad minora, ex minoribus ad maiora ducuntur.
그러나 실례가 바로 직전의 것처럼 때로는 온전히 유사하기도 하지만, 때로는 더 큰 것에서 더 작은 것으로, 또는 더 작은 것에서 더 큰 것으로 도출되기도 한다.
urbes violata propter matrimonia eversae sunt;
"결혼을 침해당했다는 이유로 도시들이 전복되었다.
quid fieri adultero par est? tibicines, cum ab urbe discessissent, publice revocati sunt;
그렇다면 간통한 자에게 어떤 처벌을 내리는 것이 마땅한가?" "피리 부는 이들이 도시를 떠났을 때 공적으로 소환되었다.
quanto magis principes civitatis viri et bene de republica meriti, cum invidiae cesserint, ab exilio reducendi? §5.11.10ad exhortationem vero praecipue valent imparia.
그렇다면 국가의 지도적 인물들이자 공화국에 큰 공헌을 한 이들이 시기를 사서 쫓겨났을 때, 그들을 망명지에서 불러오는 것은 얼마나 더 마땅한가?" 그러나 권고에는 불균등한 실례들이 특히 강력하다.
admirabilior in femina quam in viro virtus.
왜냐하면 덕성은 남성보다 여성에게서 더 경탄스럽기 때문이다.
quare, si ad fortiter faciendum accendatur aliquis, non tantum adferent momenti Horatius et Torquatus quantum illa mulier cuius manu Pyrrhus est interfectus, et ad moriendum non tam Cato et Scipio quam Lucretia;
그러므로 만약 어떤 이가 용감하게 행동하도록 고무된다면, 호라티우스와 토르콰투스는 저 피루스가 그 손에 죽임을 당한 여인만큼 큰 영향력을 주지 못할 것이며, 죽음을 마주함에 있어서는 소카토와 시피오보다는 루크레티아가 그러할 것이다.
quod ipsum est ex maioribus ad minora.
이것이 바로 더 큰 것에서 더 작은 것으로의 추론이다.
§5.11.11singula igitur horum generum ex Cicerone (nam unde potius?) exempla ponamus.
그러므로 이 부류들의 개별 사례들을 키케로로부터(그가 아니라면 누구에게서 더 낫겠는가?) 들어보자.
simile est hoc pro Murena, etenim mihi ipsi accidit, it cum duobus patriciis, altero improbissimo et audacissimo altero modestissimo atque optimo viro, peterem;
유사한 사례는 『무레나 변호』의 다음 대목이다. "사실 나 자신에게도 두 명의 파트리키, 즉 한 명은 매우 사악하고 대담하며 다른 한 명은 매우 온건하고 훌륭한 사람과 함께 출마하는 일이 일어났다.
superavi tamen dignitate Catilinam, gratia Galbam.
그러나 나는 위엄에서 카틸리나를 넘어섰고, 지지에서 갈바를 능가했다."