§4.3.1ordine ipso narrationem sequitur confirmatio.
순서 자체로 보면 서술 다음에는 입증이 따른다.
Probanda sunt enim quae propter hoc exposuimus.
왜냐하면 우리가 이 목적을 위해 진술했던 사안들은 증명되어야 하기 때문이다.
sed priusquam ingrediar hanc partem, pauca mihi de quorundam opinione dicenda sunt.
그러나 내가 이 부분에 들어가기 전에, 어떤 이들의 의견에 대해 몇 가지 언급해 두어야 하겠다.
plerisque moris est prolato rerum ordine protinus utique in aliquem laetum ac plausibilem locum quam maxime possint favorabiliter excurrere.
대다수의 사람들에게는 사태의 순서가 제시된 직후, 가능한 한 호의를 얻을 수 있도록 무조건 어떤 화려하고 박수갈채를 받을 만한 주제로 곧장 탈선하는 것이 습관처럼 되어 있다.
§4.3.2quod quidem natum ab ostentatione declamatoria iam in forum venit, postquam agere causas non ad utilitatem litigatorum, sed ad patronorum iactationem repertum est, ne, si pressae illi, qualis saepius desideratur, narrationis gracilitati coniuncta argumentorum pugnacitas fuerit, dilatis diutius dicendi voluptatibus oratio refrigescat In quo vitium illud est,
이러한 행태는 실상 수사학 연습의 과시욕에서 비롯되어 이제 법정으로 들어왔으니, 이는 소송 당사자의 실용이 아니라 변호인들의 자기과시를 위해 소송을 수행하는 방식이 고안된 이후의 일이다. 이는 만일 자주 요구되곤 하는 저 억제된 서술의 빈약한 간결함에 논증의 전투적인 예리함이 결합될 경우, 연설하는 즐거움이 더 오래 지연됨으로써 연설이 식어버리는 것을 막기 위함이다. 이 점에 있어서 다음과 같은 잘못이 있다.
§4.3.3quod sine discrimine causarum atque utilitatis hoc, tanquam semper expediat aut etiam necesse sit, faciunt, eoque sumptas ex iis partibus, quarum alius erat locus, sententias in hanc congerunt, ut plurima aut iterum dicenda sint aut, quia alieno loco dicta sunt, dici suo non possint.
그들이 사건과 실용의 구별 없이, 마치 그것이 항상 유익하거나 심지어 필수적이기라도 한 것처럼 이를 행하며, 그리하여 본래 다른 곳에 자리가 있었던 부분들에서 취해온 명구들을 이 대목에 무더기로 쌓아놓아, 결국 매우 많은 일들을 다시 말해야 하거나, 혹은 부적절한 자리에 말해졌다는 이유로 본래 제자리에서는 말해질 수 없게 만든다는 것이다.
ego autem confiteor,
그러나 나는 다음을 인정한다.
§4.3.4hoc exspatiandi genus non modo narrationi sed etiam quaestionibus vel universis vel interim singulis opportune posse subiungi, cum res postulat aut certe permittit, atque eo vel maxime illustrari ornarique orationem, sed si cohaeret et sequitur, non si per vim cuneatur et quae natura iuncta erant distrahit.
이와 같이 곁길로 빠지는 방식은 서술뿐만 아니라 전체적인, 혹은 때로는 개별적인 논점들에 대해서도, 사태가 요구하거나 적어도 허용할 때에는 적절히 덧붙여질 수 있으며, 그로 인해 연설이 극도로 고양되고 장식될 수 있다는 점을 말이다. 다만 그것이 긴밀히 밀착하여 자연스럽게 이어질 때에나 그러하지, 억지로 끼워 맞춰져 본래 자연스럽게 결합되어 있던 것들을 갈라놓는 식이어서는 안 된다.
§4.3.5nihil enim tam est consequens quam narrationi probatio, nisi excursus ille vel quasi finis narrationis vel quasi initium probationis est.
왜냐하면 저 탈선이 말하자면 서술의 끝이거나 혹은 입증의 시작인 경우를 제외하고는, 입증만큼 서술에 긴밀하게 이어지는 것은 아무것도 없기 때문이다.
erit ergo illi nonnunquam locus, ut, si expositio circa finem atrox fuerit, prosequamur eam velut erumpente protinus indignatione.
그러므로 때로는 그것을 위한 자리가 있을 것이니, 예컨대 사실의 진술이 그 끝 무렵에 참혹한 것이었다면, 곧바로 분노가 터져 나오듯 우리가 그것을 이어서 몰아붙이는 경우가 그러하다.
§4.3.6quod tamen ita fieri oportebit, si res dubitationem non habebit.
그러나 이 일은 사태에 의심의 여지가 없을 때에만 그렇게 행해져야 할 것이다.
alioqui prius est quod obiicias verum efficere quam magnum, quia criminum invidia pro reo est, priusquam probabitur;
그렇지 않다면 당신이 제기하는 혐의를 대단하게 만들기 전에 참되게 입증하는 것이 우선이다. 왜냐하면 혐의에 대한 증오는 그것이 입증되기 전에는 피고에게 유리하게 작용하기 때문이다.
difficillima est enim gravissimi cuiusque sceleris fides.
참으로 극악무도한 범죄일수록 그 신빙성을 얻기는 가장 어려운 법이다.
§4.3.7item fieri non inutiliter potest ut, si merita in adversarium aliqua exposueris, in ingratum inveharis, aut, si varietatem criminum narratione demonstraveris, quantum ob ea periculum intentetur, ostendas.
마찬가지로, 만일 당신이 상대방에게 베푼 어떤 은혜를 진술했다면 은혜를 모르는 자를 격렬히 비난하거나, 서술을 통해 혐의들의 다양함을 보여주었다면 그것들 때문에 얼마나 큰 위험이 닥쳐오고 있는지를 보여주는 것도 유익하게 행해질 수 있다.
§4.3.8verum haec breviter omnia.
그러나 이 모든 것은 간결해야 한다.
iudex enim ordine audito festinat ad probationem et quam primum certus esse sententiae cupit.
왜냐하면 재판관은 순서를 듣고 나면 입증으로 급히 나아가며, 가능한 한 빨리 판단을 확실히 하고 싶어 하기 때문이다.
praeterea cavendum est, ne ipsa expositio vanescat, aversis in aliud animis et inani mora fatigatis.
게다가 마음이 딴 데로 쏠리고 쓸데없는 지연으로 지쳐버려, 진술 자체가 흐지부지 사라지지 않도록 주의해야 한다.
§4.3.9sed ut non semper est necessaria post narrationem illa procursio, ita frequenter utilis ante quaestionem praeparatio, utique si prima specie minus erit favorabilis, si legem asperam ac poenarias actiones tuebimur.
그러나 서술 뒤에 저 돌격이 항상 필요한 것은 아니듯, 본격적인 논점 앞에 준비 단계를 두는 것은 자주 유용한데, 특히 첫인상이 덜 호의적이거나 우리가 가혹한 법률과 처벌적인 소송을 옹호해야 할 때 그러하다.
est hic locus velut sequentis exordii ad conciliandum probationibus nostris iudicem, mitigandum, concitandum.
이 자리는 말하자면 뒤따르는 도입부와 같아서, 우리의 입증을 위해 재판관을 포섭하고 누그러뜨리며 분발시키기 위한 것이다.
Quod liberius hic et vehementius fieri potest, quia iudici nota iam causa est.
그리고 이 일은 여기서 더 자유롭고 격렬하게 행해질 수 있으니, 재판관에게 이미 사안이 알려져 있기 때문이다.