§2.4.1hinc iam, quas primas in docendo partes rhetorum putem, tradere incipiam, dilata parumper illa quae sola vulgo vocatur arte rhetorica.
이제 여기서부터, 흔히 그것만으로 '수사학'이라 불리는 저 규칙들을 잠시 미루어 두고, 수사학 교사의 가르침에서 첫째가는 역할로 내가 무엇을 생각하는지 설명하기 시작하겠다.
ac mihi opportunus maxime videtur ingressus ab eo, cuius aliquid simile apud grammaticos puer didicerit.
그리고 나에게는, 소년이 문법교사 밑에서 무언가 그와 유사한 것을 배웠을 법한 주제로부터 시작하는 것이 가장 적절해 보인다.
§2.4.2et quia narrationum, excepta qua in causis utimur, tres accepimus species, fabulam, quae versatur in tragoediis atque carminibus, non a veritate modo sed etiam a forma veritatis remota; argumentum, quod falsum sed vero simile comoediae fingunt; historiam, in qua est gestae rei expositio; grammaticis autem poeticas dedimus: §2.4.3apud rhetorem initium sit historica, tanto robustior quanto verior.
그리고 소송에서 사용하는 서술을 제외하면, 서술에는 세 가지 종류, 즉 비극과 시가에 등장하며 진실에서뿐만 아니라 진실의 형태로부터도 멀리 떨어진 '설화', 희극이 만들어내는 거짓이지만 진실함직한 '줄거리', 그리고 일어난 사실의 진술이 있는 '역사'가 있다고 우리가 받아들이고 있고, 시적인 것들은 문법교사들에게 배정했으므로, 수사학 교사 밑에서의 시작은 역사적 서술이어야 하며, 그것은 참될수록 그만큼 더 힘이 있는 법이다.
sed narrandi quidem quae nobis optima ratio videatur, tum demonstrabimus, cum de iudiciali parte dicemus.
그러나 우리에게 어떤 서술 방식이 가장 좋게 보이는지에 대해서는, 사법 연설 분야에 대해 말할 때 증명해 보일 것이다.
interim admonere illud satis est, ut sit ea neque arida prorsus atque ieiuna, (nam quid opus erat tantum studiis laboris impendere, si res nudas atque inornatas indicare satis videretur?) neque rursus sinuosa et arcessitis descriptionibus, in quas plerique imitatione poeticae licentiae ducuntur, lasciviat.
우선은 그 서술이 완전히 건조하고 메마른 것이어서는 안 되며(왜냐하면 사실을 있는 그대로 꾸밈없이 나타내는 것만으로 충분하다고 보인다면, 배움에 이토록 많은 노력의 수고를 들일 필요가 어디 있겠는가?), 또한 반대로 많은 이들이 시적 허용의 모방으로 인해 빠져들게 되는, 구불구불하고 억지로 끌어다 붙인 묘사들로 방종해져서도 안 된다고 경고해 두는 것으로 충분하다.
§2.4.4vitium utrumque, peius tamen illud, quod ex inopia quam quod ex copia venit.
양쪽 모두 결점이지만, 풍부함에서 나오는 것보다 빈곤함에서 나오는 결점이 더 나쁘다.
nam in pueris oratio perfecta nec exigi nec sperari potest; melior autem indoles laeta generosique conatus et vel plura iusto concipiens interim spiritus.
왜냐하면 소년들에게서 완벽한 연설은 요구될 수도 기대될 수도 없기 때문이며, 오히려 유쾌하고 고귀한 시도이자 때로는 적정 수준 이상의 것을 구상하는 정신이 더 나은 천성인 것이다.
§2.4.5nec unquam me in his discentis annis offendat, si quid superfuerit.
이 배움의 시기에 설령 과도한 부분이 있다 하더라도 내 마음에 거슬리는 일은 결코 없을 것이다.
quin ipsis quoque doctoribus hoc esse curae velim, ut teneras adhuc mentes more nutricum mollius alant et satiari velut quodam iucundioris disciplinae lacte patiantur.
오히려 교사들 스스로도 이 점에 유의하여, 유모의 방식처럼 아직 부드러운 마음을 더 다정하게 기르고, 더 즐거운 배움의 젖과 같은 것으로 만족하도록 허용해 주기를 바란다.
§2.4.6erit illud plenius interim corpus, quod mox adulta aetas astringat.
그 몸은 당장은 더 풍만하겠지만, 곧 성년기가 그것을 수축시켜 단단하게 해줄 것이다.
hinc spes roboris.
여기서 강건함에 대한 희망이 생긴다.
maciem namque et infirmitatem in posterum minari solet protinus omnibus membris expressus infans.
왜냐하면 태어나자마자 모든 지체가 또렷하게 드러난 아기는 장차 여위고 나약해질 징조를 보이는 법이기 때문이다.
audeat haec aetas plura et inveniat et inventis gaudeat, sint licet illa non satis sicca interim ac severa.
이 나이에는 더 많은 것을 시도하고 창안해 내며, 비록 그것들이 당장은 충분히 정제되지 않고 엄격하지 못하더라도 창안해 낸 것을 기뻐하게 하라.
facile remedium est ubertati;
풍부함에 대한 처방은 쉬운 법이다.
§2.4.7sterilia nullo labore vincuntur.
불모한 것은 아무리 노력해도 극복되지 않는다.
ilia mihi in pueris natura minimum spei dederit, in qua ingenium iudicio praesumitur.
소년들에게서 판단력이 재능을 앞서 있는 성품은 나에게 가장 적은 희망을 줄 것이다.
materiam esse primum volo vel abundantiorem atque ultra quam oporteat fusam.
나는 글감이 처음에는 오히려 더 풍부하고 필요한 것 이상으로 넓게 퍼져 있기를 바란다.
multum inde decoquent anni, multum ratio limabit, aliquid velut usu ipso deteretur, sit modo unde excidi possit et quod exsculpi;
거기서 세월이 많은 것을 끓여 줄여줄 것이고 이성이 많은 것을 다듬어 줄 것이며, 어떤 것은 사용 자체로 닳아 없어지겠지만, 그저 거기서 깎아내고 새겨낼 밑바탕만 있다면 된다.
erit autem, si non ab initio tenuem nimium laminam duxerimus et quam caelatura altior rumpat.
그리고 만약 우리가 처음부터 너무 얇은 판을 늘여서 깊은 조각에 찢어지게 만들지만 않는다면, 밑바탕은 충분히 있을 것이다.
§2.4.8quod me de his aetatibus sentire minus mirabitur, qui apud Ciceronem legerit: volo enim se efferat in adolescente fecunditas.
소년들의 나이에 대해 내가 이렇게 생각하는 것을, 키케로의 글을 읽은 사람이라면 덜 이상하게 여길 것이다. 그가 이르기를, "나는 참으로 젊은이에게서 풍부함이 넘쳐나기를 바란다"고 했다.
quapropter in primis evitandus et in pueris praecipue magister aridus, non minus quam teneris adhuc plantis siccum et sine humore ullo solum.
그러므로 건조한 교사는 가장 먼저 피해야 하며, 소년들에게는 특히 그러하다. 이는 아직 연약한 식물에게 건조하고 아무 수분도 없는 흙을 피해야 하는 것과 조금도 다름이 없다.
§2.4.9inde fiunt humiles statim et velut terram spectantes, qui nihil supra cotidianum sermonem attollere audeant.
그리하여 그들 밑에서 소년들은 즉시 비굴해지고 마치 땅을 바라보는 것처럼 되어, 일상의 대화 위로 그 무엇도 끌어올리려 감히 시도하지 못한다.
macies illis pro sanitate et iudicii loco infirmitas est, et dum satis putant vitio carere, in id ipsum incidunt vitium, quod virtutibus carent.
그들에게는 메마름이 건강을 대신하고 판단력의 자리에는 나약함이 있으며, 결점이 없는 것만으로 충분하다고 생각하는 동안, 바로 '미덕이 없다'는 그 결점 자체에 빠지게 된다.
quare mihi ne maturitas quidem ipsa festinet, nec musta in lacu statim austera sint;
그러므로 나로서는 성숙함 그 자체조차 서두르지 않기를 바라며, 통 속의 햇포도주가 즉시 떫어지지 않기를 바란다.
sic et annos ferent et vetustate proficient.
그래야만 그것들이 세월을 견디고 묵을수록 나아질 것이다.
§2.4.10ne illud quidem quod admoneamus indignum est, ingenia puerorum nimia interim emendationis severitate deficere;
소년들의 재능이 때로는 과도하게 엄격한 교정으로 인해 꺾인다는 점 역시 우리가 경고해 두기에 부족함이 없다.
nam et desperant et dolent et novissime oderunt et, quod maxime nocet, dum omnia timent, nihil conantur.
왜냐하면 그들은 절망하고 슬퍼하며 결국에는 미워하게 되고, 가장 해로운 점으로서, 모든 것을 두려워한 나머지 아무것도 시도하지 않기 때문이다.