§11.3.1pronuntiatio a plerisque actio dicitur, sed prius nomen a voce, sequens a gestu videtur accipere.
낭송은 대부분의 사람들에 의해 실연이라 불리지만, 전자의 명칭은 목소리에서, 후자의 명칭은 몸짓에서 기인한 것으로 보인다.
namque actionem Cicero alias quasi sermonem alias eloquentiam quandam corporis dicit.
왜냐하면 키케로도 실연을 어떤 때는 일종의 담화라고 부르고, 어떤 때는 신체의 어떤 웅변이라고 부르기 때문이다.
idem tamen duas eius partes facit, quae sunt eaedem pronuntiationis, vocem atque motum.
하지만 그 역시 그것을 두 부분으로 나누는데, 이는 낭송의 부분들과 동일한 목소리와 움직임이다.
§11.3.2qua propter utraque appellatione indifferenter uti licet.
그러므로 두 명칭을 구별 없이 사용해도 무방하다.
habet autem res ipsa miram quandam in orationibus vim ac potestatem;
그러나 이 일 자체는 연설에서 어떤 놀라운 힘과 권능을 지니고 있다.
neque enim tam refert, qualia sint, quae intra nosmet ipsos composuimus, quam quo modo efferantur; nam ita quisque, ut audit, movetur.
왜냐하면 우리가 우리 스스로 안에서 구성한 내용이 어떠한가보다는 그것이 어떤 방식으로 전달되는가가 더 중요하기 때문이니, 참으로 누구나 듣는 대로 움직이기 때문이다.
quare neque probatio ulla, quae modo venit ab oratore, tam firma est, ut non perdat vires suas, nisi adiuvatur adseveratione dicentis.
그러므로 연설가로부터 방금 나온 그 어떤 증명도, 말하는 이의 단호한 강조에 의해 도움을 받지 않는다면 그 힘을 잃어버리지 않을 만큼 견고하지 못하다.
adfectus omnes languescant necesse est, nisi voce, vultu, totius prope habitu corporis inardescunt.
목소리와 표정, 그리고 거의 신체 전체의 자세를 통해 불타오르지 않는다면, 모든 감정은 시들어 버릴 수밖에 없다.
§11.3.3nam cum haec omnia fecerimus, felices tamen, si nostrum illum ignem iudex conceperit;
왜냐하면 우리가 이 모든 일을 행했을 때에도, 재판관이 우리의 저 불꽃을 받아들인다면 그래도 다행이기 때문이다.
nedum eum supini securique moveamus, ac non et ipse nostra oscitatione solvatur.
하물며 우리가 나태하고 방심한 상태에서 그를 감동시킬 수 있을 리 없으며, 그 자신마저 우리의 하품으로 인해 풀어지지 않기만 해도 다행인 것이다.
§11.3.4documento sunt vel scenici actores, qui et optimis poetarum tantum adiiciunt gratiae, ut nos infinito magis eadem illa audita quam lecta delectent;
그 증거는 무대 배우들에게서도 찾을 수 있는데, 이들은 가장 훌륭한 시인들의 작품에도 매우 많은 매력을 더해주어, 우리는 똑같은 작품을 읽을 때보다 들을 때 무한히 더 즐거워하게 된다.
et vilissimis etiam quibusdam impetrant aures, ut, quibus nullus est in bibliothecis locus, sit etiam frequens in theatris.
또한 이들은 극히 비천한 일부 작품들에도 청중의 귀를 얻어내어, 도서관에는 전혀 자리가 없는 작품들이 극장에서는 관객들로 붐비게 만들 정도이다.
§11.3.5quodsi in rebus, quas fictas esse scimus et inanes, tantum pronuntiatio potest, ut iram, lacrimas, sollicitudinem adferat, quanto plus valeat necesse est, ubi et credimus? equidem vel mediocre orationem commendatam viribus actionis adfirmarim plus habituram esse momenti quam optimam eadem illa destitutam.
그러나 만일 우리가 허구이며 부질없다고 알고 있는 일들 속에서도 낭송이 분노와 눈물, 근심을 가져올 만큼 큰 힘을 발휘한다면, 우리가 실제로 믿고 있는 일의 경우에는 그것이 얼마나 더 강력해야 하겠는가? 실로 나는 실연의 힘으로 추천을 받은 평범한 연설이, 바로 그 실연의 힘을 결여한 가장 훌륭한 연설보다 더 많은 영향력을 갖게 될 것이라고 단언하겠다.
§11.3.6siquidem et Demosthenes, quid esset in toto dicendi opere primum, interrogatus pronuntiationi palmam dedit eidemque secundum ac tertium locum, donec ab eo quaeri desineret, ut eam videri posset non praecipuam, sed solam iudicasse;
과연 데모스테네스도 말하기의 모든 작업 중에서 무엇이 첫째인지 질문을 받았을 때 낭송에 종려가지를 안겨주었고, 동일한 것에 둘째와 셋째 자리까지 주어 마침내 질문하기를 그치게 하였으니, 이로써 그가 그것을 으뜸가는 것뿐만 아니라 유일한 것으로 판단한 듯 보일 수 있을 정도였다.
§11.3.7ideoque ipse tam diligenter apud Andronicum hypocriten studuit, ut admirantibus eius orationem Rhodiis non immerito Aeschines dixisse videatur: quid si ipsum audissetis? et M. Cicero unam in dicendo actionem dominari putat.
그리하여 그 자신도 배우 안드로니쿠스 밑에서 매우 열심히 공부하였으므로, 로도스인들이 그의 연설에 감탄했을 때 아이스키네스가 '만일 그 본인의 목소리를 들었더라면 어땠겠는가?'라고 말한 것이 결코 무리가 아닌 것처럼 보인다. 그리고 M. 키케로도 연설에서 실연 하나만이 지배한다고 생각한다.
§11.3.8hac Cn. Lentulum plus opinionis consecutum quam eloquentia tradit, eadem C. Gracchum in deflenda fratris nece totius populi Romani lacrimas concitasse, Antonium et Crassum multum valuisse, plurimum vero Q. Hortensium.
이 실연으로 크나이우스 렌툴루스가 웅변술보다 더 많은 명성을 얻었다고 그는 전하며, 같은 실연으로 C. 그라쿠스가 형의 죽음을 애도할 때 로마 온 백성의 눈물을 자아냈고, 안토니우스와 크라수스도 큰 힘을 가졌으나 Q. 호르텐시우스가 진정 가장 컸다고 전한다.
cuius rei fides est, quod eius scripta tantum intra famam sunt, qua diu princeps oratorum, aliquando aemulus Ciceronis existimatus est, novissime, quoad vixit, secundus, ut appareat placuisse aliquid eo dicente, quod legentes non invenimus.
이 사실에 대한 증거는 그의 저작들이, 그가 오랫동안 연설가들의 으뜸으로 여겨지고 한때는 키케로의 라이벌로 생각되었으며 가장 최근에는 그가 살아있는 동안 이인자로 여겨졌던 저 명성 아래에 머물러 있다는 점이니, 이로써 그가 말할 때에는 독자들이 읽을 때 발견하지 못하는 무언가가 마음에 들었다는 점이 드러난다.
§11.3.9et hercule cum valeant multum verba per se, et vox propriam vim adiiciat rebus, et gestus motusque significet aliquid, profecto perfectum quiddam fieri, cum omnia coierunt, necesse est.
그리고 맹세코, 말 자체가 그 자체로 큰 힘을 가지며, 목소리가 사물에 고유한 힘을 더하고, 몸짓과 움직임이 무언가를 의미하는 이상, 참으로 이 모든 것이 합쳐졌을 때 어떤 완벽한 것이 만들어짐은 필연적이다.
§11.3.10sunt tamen qui rudem illam, et qualem impetus cuiusque animi tulit, actionem iudicent fortiorem et solam viris dignam, sed non alii fere quam qui etiam in dicendo curam et artem et nitorem, et quidquid studio paratur, ut adfectata et parum naturalia solent improbare, vel qui verborum atque ipsius etiam soni rusticitate, ut L. Cottam dicit Cicero fecisse, imitationem antiquitatis adfectant.
그러나 저 투박하고 각자의 마음의 충동이 이끄는 대로의 실연이 더 강하고 오직 장부에게만 어울린다고 판단하는 이들도 있다. 하지만 이들은 연설에서마저 배려와 기술과 세련됨, 그리고 노력으로 마련된 모든 것을 꾸며낸 것이자 자연스럽지 못한 것으로 대개 비난하는 자들과 거의 다름없거나, 혹은 어휘나 심지어 소리 자체의 투박함을 통하여, 키케로가 L. 코타가 행했다고 말하듯 고풍스러움의 모방을 가식적으로 부리는 자들이다.
§11.3.11verum illi persuasione sua fruantur, qui hominibus, ut sint oratores, satis putant nasci;
그러나 사람들이 연설가가 되기 위해서는 태어나는 것만으로 충분하다고 생각하는 이들은 자신들의 확신을 누리라지.
nostro labori dent veniam, qui nihil credimus esse perfectum, nisi ubi natura cura iuvetur.
자연이 정성을 통해 도움을 받는 때가 아니라면 아무것도 완벽하지 않다고 믿는 우리의 노고에는 양해를 구하노라.
in hoc igitur non contumaciter consentio primas partes esse naturae.
그러므로 이 점에 있어서 나는 첫째 자리는 자연의 몫이라는 것에 고집부리지 않고 동의한다.
§11.3.12nam certe bene pronuntiare non poterit, cui aut in scriptis memoria aut in iis, quae subito dicenda erunt, facilitas prompta defuerit, nec si inemendabilia oris incommoda obstabunt.
왜냐하면 기록된 것들에 대한 기억력이든, 혹은 즉흥적으로 말해야 할 것들에 대한 기민한 적응력이든 결여된 자는 참으로 훌륭히 낭송할 수 없을 것이며, 교정할 수 없는 구강의 장애가 가로막는 경우에도 그러할 것이기 때문이다.
corporis etiam potest esse aliqua tanta deformitas, ut nulla arte vincatur.
신체에도 역시 어떤 너무나 큰 흉함이 존재하여 그 어떤 기술로도 극복되지 못할 수 있다.