§11.2.33haec ratio, ut est illi, de qua primum locutus sum, arti non dissimilis, ita, si quid me experimenta docuerunt, et expeditior et potentior.
이 방법은 내가 처음 말했던 저 기술과 다르지 않은 것처럼, 내 경험이 나에게 무언가를 가르쳐 주었다면, 더 신속하고 더 강력하다.
ediscere tacite (nam id quoque est quaesitum) erat optimum, si non subirent velut otiosum animum plerumque aliae cogitationes;
침묵 속에 외우는 것은(이것 역시 질문되는 바이지만), 다른 생각들이 대개 한가한 마음에 끼어들지만 않는다면 가장 좋았을 것이다.
propter quas excitandus est voce, ut duplici motu iuvetur memoria dicendi et audiendi.
그 생각들 때문에 목소리로 마음을 깨워야 하니, 말하고 듣는 이중의 움직임에 의해 기억이 도움을 받도록 하기 위함이다.
sed haec vox sit modica et magis murmur.
그러나 이 목소리는 절제되어야 하며 오히려 속삭임에 가까워야 한다.
§11.2.34qui autem legente alio ediscit, in parte tardatur, quod acrior est oculorum quam aurium sensus;
그러나 다른 사람이 읽어 주는 동안 외우는 사람은 한편으로는 지체되는데, 귀보다 눈의 감각이 더 예리하기 때문이다.
in parte iuvari potest, quod, cum semel aut bis audierit, continuo illi memoriam suam experiri licet et cum legente contendere.
다른 한편으로는 도움을 받을 수 있는데, 한두 번 듣고 나면 즉시 자신의 기억을 시험해 보고 읽어 주는 사람과 겨룰 수 있기 때문이다.
nam et alioqui id maxime faciendum est, ut nos subinde temptemus, quia continua lectio et quae magis et quae minus haerent aequaliter transit.
왜냐하면 다른 한편으로도 우리가 수시로 자신을 시험해 보는 것이 가장 필요하기 때문인데, 계속해서 읽는 것은 더 잘 기억되는 것이나 덜 기억되는 것이나 똑같이 지나쳐 버리기 때문이다.
§11.2.35in experiendo teneasne, et maior intentio est et nihil supervacui temporis perit, quo etiam quae tenemus repeti solent;
자신이 기억하고 있는지 시험해 볼 때, 더 큰 집중이 일어나며, 우리가 기억하고 있는 것조차 반복하게 마련인 무의미한 시간이 전혀 낭비되지 않는다.
ita sola, quae exciderunt, retractantur, ut crebra iteratione firmentur, quanquam solent hoc ipso maxime haerere, quod exciderunt.
그리하여 잊어버린 부분만을 다시 다루어 빈번한 반복을 통해 확고히 하게 되는데, 비록 그것들이 잊어버렸다는 바로 그 사실 때문에 가장 잘 기억에 남는 법이기는 하지만 말이다.
illud ediscendo scribendoque commune est, utrique plurimum conferre bonam valetudinem, digestum cibum, animum cogitationibus alis liberum.
암기하는 것과 쓰는 것에는 다음의 공통점이 있으니, 양자 모두에게 좋은 건강과 소화된 음식, 다른 생각들로부터 자유로운 마음이 가장 크게 기여한다는 점이다.
§11.2.36verum et in iis quae scripsimus complectendis multum valent, et in iis quae cogitamus continendis prope solae (excepta, quae potentissima est, exercitatione) divisio et compositio.
그러나 우리가 쓴 것을 파악하는 데도 매우 강력하며, 우리가 생각하는 것을 유지하는 데 있어서는 (가장 강력한 훈련을 제외하면) '분할'과 '구성'이 거의 유일한 수단이다.
nam qui recte diviserit, nunquam poterit in rerum ordine errare.
왜냐하면 올바르게 분할한 사람은 사물의 순서에 있어서 결코 잘못될 수 없기 때문이다.
§11.2.37certa sunt enim non solum in digerendis quaestionibus, sed etiam in exsequendis, si modo recte dicimus, prima ac secunda et deinceps;
왜냐하면 질문들을 분류할 때뿐만 아니라 그것들을 실행할 때도, 우리가 올바르게 말하기만 한다면 첫째, 둘째, 그리고 그 다음의 것들이 확실하기 때문이다.
cohaeretque omnis rerum copulatio, ut ei nihil neque subtrahi sine manifesto intellectu neque inseri possit.
그리고 사물들의 모든 결합은 명백한 어긋남 없이는 그 어떤 것도 빼거나 더할 수 없을 정도로 긴밀하게 연결되어 있다.
§11.2.38an vero Scaevola in lusu duodecim scriptorum, cum prior calculum promovisset essetque victus, dum rus tendit, repetito totius certaminis ordine, quo dato errasset recordatus, rediit ad eum, quocum luserat, isque ita factum esse confessus est? minus idem ordo valebit in oratione, praesertim totus nostro arbitrio constitutus, cum tantum ille valeat alternus?
아니 실제로 스카이볼라는 십이선희 놀이에서, 자신이 먼저 말을 움직였다가 패배했을 때, 시골로 향하는 동안 시합 전체의 순서를 되풀이하여 어느 수를 두어 자신이 실수했는지를 기억해 내고는, 자신과 대국했던 사람에게 돌아갔고 상대방도 그렇다고 인정하지 않았던가? 하물며 저 번갈아 진행되는 순서조차 그토록 큰 힘을 발휘할진대, 전적으로 우리의 의지에 의해 구축된 연설 안에서 동일한 순서가 그보다 적은 힘을 발휘하겠는가?
§11.2.39etiam quae bene composita erunt, memoriam serie sua ducent.
또한 잘 구성된 것들은 그 자체의 연속성으로 기억을 인도할 것이다.
nam sicut facilius versus ediscimus quam prosam orationem, ita prosae vincta quam dissoluta.
왜냐하면 우리가 산문의 연설보다 시구를 더 쉽게 암기하는 것처럼, 산문에 있어서도 짜임새 있는 것이 흩어진 것보다 더 쉽기 때문이다.
sic contingit, ut etiam quae ex tempore videbantur effusa, ad verbum repetita reddantur.
이처럼 임기응변으로 쏟아져 나온 것처럼 보였던 것조차 일자일구도 틀리지 않고 되풀이하여 재현되는 일이 일어난다.
quod meae quoque memoriae mediocritatem sequebatur, si quando interventus aliquorum, qui hunc honorem mererentur, iterare declamationis partem coegisset.
내 평범한 기억력도 이것을 따르고는 하였으니, 혹시라도 이러한 예우를 받을 만한 분들이 도중에 방문하여 변론 연습의 일부를 되풀이해야만 했을 때 그러했다.
nec est mendacio locus, salvis qui interfuerunt.
그리고 참석했던 이들이 살아 있는 한 거짓말을 할 여지는 없다.
§11.2.40si quis tamen unam maximamque a me artem memoriae quaerat, exercitatio est et labor;
하지만 만일 누군가가 나에게 유일하고도 가장 큰 기억의 기술을 묻는다면, 그것은 훈련과 노력이다.
multa ediscere, multa cogitare, et si fieri potest cotidie, potentissimum est.
많이 외우고, 많이 생각하며, 가능하면 매일 그렇게 하는 것이 가장 강력하다.
nihil aeque vel augetur cura vel negligentia intercidit.
기억만큼 조심스러운 배려에 의해 증대되거나 태만에 의해 소멸되는 것은 없다.
§11.2.41quare et pueri statim, ut praecepi, quam plurima ediscant, et, quaecunque aetas operam iuvandae studio memoriae dabit, devoret initio taedium illud et scripta et lecta saepius revolvendi et quasi eundem cibum remandendi.
그러므로 소년들도 즉시 내가 지시한 대로 가능한 한 많은 것을 암기해야 하며, 기억력을 증진시키려는 연구에 힘을 쏟을 모든 연령대의 사람들은 처음에 기록된 것과 읽은 것을 여러 번 되풀이하여 들여다보고 이른바 같은 음식을 다시 씹는 저 지루함을 감수해야 한다.
quod ipsum hoc fieri potest levius, si pauca primum et quae odium non adferant coeperimus ediscere, tum cotidie adiicere singulos versus, quorum accessio labori sensum incrementi non adferat, in summam ad infinitum usque perveniat, et poetica prius, tum oratorum, novissime etiam solutiora numeris et magis ab usu dicendi remota, qualia sunt iurisconsultorum.
이 일 자체도 만일 우리가 처음에 혐오감을 주지 않을 아주 적은 것부터 암기하기 시작하고, 그런 다음 매일 한 줄의 시구를 더해 간다면 더 가벼워질 수 있다. 그 추가는 노력에 대해 가중되는 느낌을 주지 않으면서 마침내 무한에 이르게 될 것이며, 처음에는 시 작품을, 그 다음에는 연설가들의 작품을, 마지막에는 율격으로부터 더 자유롭고 일상의 언어 표현에서 더 멀어진 것, 예컨대 법률가들의 저작 같은 것을 암기해야 한다.