§10.7.23hoc, dum egredimur e portu, si nos nondum aptatis satis armamentis aget ventus;
이것은 우리가 항구를 떠날 때, 용구들이 아직 충분히 갖추어지지 않은 상태에서 바람이 우리를 몰고 갈 경우에 [해야 할 일이다].
deinde paulatim simul euntes aptabimus vela et disponemus rudentes et impleri sinus optabimus.
그 후, 나아가면서 동시에 조금씩 돛을 조정하고, 밧줄을 배치하며, 돛이 가득 차기를 바랄 것이다.
Id potius quam se inani verborum torrenti dare quasi tempestatibus quo volent auferendum.
폭풍에 휩쓸리듯 그들이 원하는 곳으로 휩쓸려가도록 공허한 말의 격류에 몸을 맡기는 것보다, 그렇게 하는 편이 더 낫다.
§10.7.24sed non minore studio continetur haec facultas quam paratur.
그러나 이 능력은 획득하는 것 못지않은 열의에 의해 유지된다.
ars enim semel percepta non labitur, stilus quoque intermissione paulum admodum de celeritate deperdit;
왜냐하면 한번 파악된 기술은 사라지지 않으며, 글쓰기 또한 중단으로 인해 속도가 아주 조금 손실될 뿐이기 때문이다.
promptum hoc et in expedito positum exercitatione sola continetur.
그러나 이 기민하고 즉각 사용할 수 있는 즉흥 능력은 오직 훈련을 통해서만 유지된다.
hac uti sic optimum est, ut cotidie dicamus audientibus pluribus, maxime de quorum simus iudicio atque opinione solliciti;
이 훈련을 다음과 같이 사용하는 것이 최선이다. 즉, 여러 청중 앞에서 매일 말하는 것이며, 특히 우리가 그 판단과 평판을 염려하는 사람들의 앞에서 그렇게 하는 것이다.
rarum est enim ut satis se quisque vereatur.
왜냐하면 누구나 자기 자신을 충분히 두려워하는 경우는 드물기 때문이다.
§10.7.25vel soli tamen dicamus potius quam omnino non dicamus.
하지만 완전히 말하지 않는 것보다 혼자서라도 말하는 편이 낫다.
est et illa exercitatio cogitandi totasque materias vel silentio (dum tamen quasi dicat intra se ipsum) persequendi, quae nullo non et tempore et loco, quando non aliud agimus, explicari potest, et est in parte utilior quam haec proxima.
또한 다른 일을 하지 않을 때라면 언제 어디서나 수행될 수 있는, 침묵 속에서도 (다만 자신의 내면에서 말하듯이) 전체 주제를 생각하고 추구하는 저 훈련도 있으며, 이는 어떤 면에서 이 직전의 것보다 더 유용하다.
§10.7.26diligentius enim componitur quam illa, in qua contextum dicendi intermittere veremur.
왜냐하면 그것은 말의 일관성을 중단하는 것을 두려워하는 저 출전(出聲) 훈련보다 더 세심하게 구성되기 때문이다.
rursus in alia plus prior confert, vocis firmitatem, oris facilitatem, motum corporis, qui et ipse, ut dixi, excitat oratorem et iactatione manus, pedis supplosione, sicut cauda leones facere dicuntur, hortatur.
반면에, 다른 점에서는 이전의 것이 더 많은 것을 기여하니, 목소리의 견고함, 입의 유연함, 몸의 움직임이다. 내가 말했듯이 몸의 움직임 자체도 연설가를 고취하며, 손을 흔들고 발을 구름으로써, 마치 사자가 꼬리로 자극을 준다고 전해지듯 힘을 북돋운다.
studendum vero semper et ubique.
참으로 언제 어디서나 공부해야 한다.
§10.7.27neque enim fere tam est ullus dies occupatus, ut nihil lucrativae, ut Cicero Brutum facere tradit, operae ad scribendum aut legendum aut dicendum rapi aliquo momento temporis possit;
왜냐하면 키케로가 브루투스가 행했다고 전하듯이, 글쓰기나 독서 혹은 말하기를 위해 어떤 시간의 짧은 순간이라도 '벌어들인 여가'로 빼앗아 사용할 수 없을 만큼 바쁜 날은 거의 없기 때문이다.
siquidem C. Carbo etiam in tabernaculo solebat hac uti exercitatione dicendi.
실제로 가이우스 카르보는 군막 안에서조차 이러한 말하기 훈련을 사용하곤 했다.
§10.7.28ne id quidem tacendum, quod eidem Ciceroni placet, nullum nostrum usquam negligentem esse sermonem;
같은 키케로의 마음에 들었던 것, 즉 우리의 어떤 대화도 결코 부주의해서는 안 된다는 점 또한 침묵해서는 안 된다.
quidquid loquemur ubicunque, sit pro sua scilicet portione perfectum.
어디서 무엇을 말하든지 간에, 그것은 그 나름의 분량에 맞게 완벽해야 한다.
scribendum certe nunquam est magis, quam cum multa dicemus ex tempore.
즉흥적으로 많은 말을 해야 할 때만큼 반드시 글을 써야 할 때는 없다.
ita enim servabitur pondus, et innatans illa verborum facilitas in altum reducetur;
그렇게 해야만 무게가 유지되고, 수면에 떠다니는 저 가벼운 언어의 숙달이 깊은 바다로 이끌어질 수 있기 때문이다.
sicut rustici proximas vitis radices amputant, quae illam in summum solum ducunt, ut inferiores penitus descendendo firmentur.
이는 마치 농부들이 포도나무를 흙 표면으로 인도하는 가장 가까운 뿌리들을 잘라내어, 더 아래에 있는 뿌리들이 깊이 내려가 단단히 고정되도록 하는 것과 같다.
§10.7.29ac nescio an, si utrumque cum cura et studio fecerimus, invicem prosit, ut scribendo dicamus diligentius, dicendo scribamus facilius.
그리고 우리가 주의와 열의를 가지고 두 가지를 모두 행한다면, 씀으로써 더 정교하게 말하고, 말함으로써 더 쉽게 쓰는 방식으로 서로 도움이 되지 않을까 싶다.
scribendum ergo, quotiens licebit;
그러므로 허락될 때마다 써야 한다.
si id non dabitur, cogitandum;
그것이 주어지지 않는다면 생각해야 한다.
ab utroque exclusi debent tamen sic dicere, ut neque deprehensus orator neque litigator destitutus esse videatur.
이 두 가지 모두에서 배제된 자들이라 할지라도, 연설가가 허점을 찔린 것처럼 보이지도 않고 소송 의뢰인이 버림받은 것처럼 보이지도 않는 방식으로 말해야 한다.
§10.7.30plerumque autem multa agentibus accidit, ut maxime necessaria et utique initia scribant, cetera quae domo adferunt cogitatione complectantur, subitis ex tempore occurrant;
그러나 많은 소송을 처리하는 자들에게는 대개 가장 필요한 부분, 특히 도입부만을 쓰고, 집에서 준비해 온 나머지 내용은 생각 속에 담아두며, 갑작스러운 상황에는 즉흥적으로 대처하는 일이 일어난다.
quod fecisse M. Tullium commentariis ipsius apparet.
마르쿠스 툴리우스가 그렇게 했다는 것은 그의备忘录(메모)를 통해 분명하다.
sed feruntur aliorum quoque et inventi forte, ut eos dicturus quisque composuerat, et in libros digesti, ut causarum quae sunt actae a Ser. Sulpicio, cuius tres orationes extant;
그러나 다른 이들의 것도 유통되고 있는데, 어떤 이가 말하려고 할 때 작성했던 그대로 우연히 발견된 것도 있고, 세르비우스 술피키우스(그의 연설문은 3편이 남아있다)에 의해 변론된 사건들의 것과 같이 책으로 정리된 것도 있다.
sed hi de quibus loquor commentarii ita sunt exacti, ut ab ipso mihi in memoriam posteritatis videantur esse compositi.
그러나 내가 말하고 있는 이 술피키우스의 메모들은 매우 정교하여 후세의 기억을 위해 그 자신에 의해 저술된 것으로 보인다.
§10.7.31nam Ciceronis ad praesens modo tempus aptatos libertus Tiro contraxit;
왜냐하면 키케로의 단지 당장의 상황에만 맞춘 메모들은 그의 해방노예 티로가 수집했기 때문이다.
quos non ideo excuso, quia non probem, sed ut sint magis admirabiles.
내가 이를 비호하는 것은 승인하지 않아서가 아니라, 그것들이 더욱 감탄할 만한 것이 되게 하기 위함이다.
in hoc genere prorsus recipio hanc brevem adnotationem libellosque, qui vel manu teneantur, et ad quos interim respicere fas sit.
이러한 종류에서 나는 손에 쥘 수 있고 때때로 돌아보는 것이 허용되는 이 짧은 필기나 소책자들을 전적으로 허용한다.
§10.7.32illud quod Laenas praecipit displicet mihi, vel in his quae scripserimus velut summas in commentarium et capita conferre.
래나스가 지시하는 바, 즉 우리가 쓴 것들 중에서조차 요약이나 개요를 메모장에 모아두는 것은 내 마음에 들지 않는다.
facit enim ediscendi negligentiam haec ipsa fiducia et lacerat ac deformat orationem.
왜냐하면 이러한 신뢰 자체가 암기의 태만을 낳고 연설을 갈기갈기 찢고 손상시키기 때문이다.
ego autem ne scribendum quidem puto, quod non sinus memoria persecuturi.
그러나 나는 기억으로 따라갈 의도가 없는 것은 써서는 안 된다고 생각한다.
nam hic quoque accidit, ut revocet nos cogitatio ad illa elaborata nec sinat praesentem fortunam experiri.
여기서도 생각이 우리를 고생해서 쓴 내용으로 되돌아가게 만들고, 눈앞의 운(즉흥의 영감)을 시험하는 것을 허락하지 않는 일이 일어나기 때문이다.
§10.7.33sic anceps inter utrumque animus aestuat, cum et scripta perdidit et non quaerit nova.
이처럼 마음은 써 둔 것을 잃어버리고 새로운 것을 찾지 못할 때, 양자 사이에서 불안하게 요동친다.
sed de memoria destinatus est libro proximo locus nec huic parti subiungendus, quia sunt alia prius nobis dicenda.
그러나 기억에 대해서는 다음 권에 정해진 자리가 마련되어 있으며 이 부분에 덧붙여져서는 안 되니, 우리가 먼저 말해야 할 다른 것들이 있기 때문이다.