§10.5.13nam quid interest, Cornelius tribunus plebis quod codicem legerit, reus sit, an quaeramus, violeturne maiestas, si magistratus rogationem suam populo ipse recitaverit;
실로 호민관 코르넬리우스가 법안 초안을 낭독했다는 이유로 피고가 되는 것과, 정무관이 직접 자신의 제안을 민중에게 낭독했을 때 국위가 침해되는지 여부를 우리가 묻는 것 사이에 무슨 차이가 있겠는가?
Milo Clodium rectene occiderit, veniat in iudicium, an, oporteatne insidiatorem interfici vel perniciosum rei publicae civem, etiamsi non insidietur;
미로가 클로디우스를 정당하게 죽였는지가 재판에 회부되는 것과, 습격자나 국가에 해로운 시민은 비록 그가 매복해 있지 않았더라도 죽여야 마땅한지 여부 사이에 무슨 차이가 있겠는가?
Cato Marciam honestene tradiderit Hortensio, an, conveniatne res talis bono viro? de personis iudicatur, sed de rebus contenditur.
카토가 마르키아를 호르텐시우스에게 넘겨준 것이 도덕적으로 올바른지 여부와, 그러한 일이 선한 사람에게 어울리는지 여부 사이에 무슨 차이가 있겠는가? 사람들에 대해 재판이 이루어지지만, 논쟁이 벌어지는 것은 사물(일반 명제)에 대해서이다.
§10.5.14declamationes vero, quales in scholis rhetorum dicuntur, si modo sunt ad veritatem accommodatae et orationibus similes, non tantum dum adolescit profectus sunt utilissimae, quia inventionem et dispositionem pariter exercent, sed etiam cum est consummatus ac iam in foro clarus.
한편 수사학자들의 학교에서 행해지는 것과 같은 데클라마티오는, 그것이 현실에 부합하고 실제 연설과 유사하기만 하다면, 성취가 자라나는 시기에 극히 유용할 뿐만 아니라(그것이 착상과 구성을 똑같이 훈련하기 때문이다), 능력이 완성되어 이미 광장에서 유명해진 후에도 그러하다.
alitur enim atque enitescit velut pabulo laetiore facundia et adsidua contentionum asperitate fatigata renovatur.
실로 웅변술은 더 풍요로운 목초를 먹는 것처럼 양분을 얻어 빛을 발하며, 끊임없는 논쟁의 가혹함에 지쳤을 때 새로워지기 때문이다.
§10.5.15quapropter historiae nonnunquam ubertas in aliqua exercendi stili parte ponenda et dialogorum libertate gestiendum.
그러므로 때로는 역사 기술의 풍부함을 문체를 단련하는 일부 영역에 두어야 하며, 대화편의 자유로움을 즐겨야 한다.
ne carmine quidem ludere contrarium fuerit, sicut athletae, remissa quibusdam temporibus ciborum atque exercitationum certa necessitate, otio et iucundioribus epulis reficiuntur.
시를 지으며 즐기는 것 역시 상충되지 않을 것이니, 이는 마치 운동선수들이 어떤 시기에는 음식과 훈련의 엄격한 의무에서 벗어나 휴식과 더 즐거운 연찬을 통해 회복되는 것과 같다.
§10.5.16ideoque mihi videtur M. Tullius tantum intulisse eloquentiae lumen, quod in hos quoque studiorum secessus excurrit.
그렇기에 나에게는 마르쿠스 툴리우스가 이토록 큰 웅변의 빛을 들여온 것이, 그가 학업의 이러한 은신처들로도 나아갔기 때문인 것으로 보인다.
nam si nobis sola materia fuerit ex litibus, necesse est deteratur fulgor et durescat articulus et ipse ille mucro ingenii cotidiana pugna retundatur.
실로 만일 우리에게 소송에서 나오는 소재만 존재한다면, 일상의 전투로 인해 광채가 닳아 없어지고 마디가 굳어지며 재능의 저 칼날 끝마저 무뎌질 수밖에 없기 때문이다.
§10.5.17sed quemadmodum forensibus certaminibus exercitatos et quasi militantes reficit ac reparat haec velut sagina dicendi, sic adolescentes non debent nimium in falsa rerum imagine detineri et inanibus simulacris usque adeo, ut difficilis ab his digressus sit, assuescere, ne ab illa, in qua prope consenuerunt, umbra vera discrimina velut quendam solem reformident.
그러나 법정의 투쟁에 단련되고 말하자면 군 복무 중인 이들을 이와 같은 연설의 영양 공급이 회복시키고 재건하듯이, 젊은이들은 사물의 거짓된 이미지 속에 너무 오래 붙들려 있어서는 안 되며, 그것들로부터 벗어나기 어려울 정도로 공허한 환영들에 익숙해져서는 안 된다. 이는 그들이 거의 늙다시피 한 저 음지로부터 나와 실제의 시련을 마치 어떤 태양이라도 되는 양 두려워하지 않도록 하기 위함이다.
§10.5.18quod accidisse etiam M. Porcio Latroni, qui primus clari nominis professor fuit, traditur, ut, cum ei summam in scholis opinionem obtinenti causa in foro esset oranda, impense petierit, uti subsellia in basilicam transferrentur.
이러한 일이 최초로 저명한 이름을 떨친 교수였던 마르쿠스 포르키우스 라트로에게도 일어났다고 전해지는데, 학교에서 최고의 평판을 누리던 그가 광장에서 소송을 변론해야 했을 때, 벤치들을 바실리카 안으로 옮겨 달라고 간청했다는 것이다.
ita illi caelum novum fuit, ut omnis eius eloquentia contineri tecto ac parietibus videretur.
그에게 야외의 하늘은 너무나 낯선 것이어서 그의 모든 웅변이 지붕과 벽 안에 갇혀 있는 것처럼 보일 정도였다.
§10.5.19quare iuvenis, qui rationem inveniendi eloquendique a praeceptoribus diligenter acceperit (quod non est infiniti operis, si docere sciant et velint), exercitationem quoque modicam fuerit consecutus, oratorem sibi aliquem, quod apud maiores fieri solebat, deligat, quem sequatur, quem imitetur;
그러므로 교사들로부터 착상과 표현의 원리를 꼼꼼하게 전수받고(만일 교사들이 가르칠 줄 알고 가르치고자 한다면 이는 끝없는 작업이 아니다) 적절한 훈련 역시 성취한 청년은, 선대들에게 관습적이었던 것처럼, 자신이 따르고 모방할 어떤 연설가를 한 사람 선택해야 한다.
iudiciis intersit quam plurimis et sit certaminis, cui destinatur, frequens spectator.
그리고 가능한 한 많은 재판에 참여하여 자신이 나아가게 될 투쟁의 빈번한 관객이 되어야 한다.
§10.5.20tum causas vel easdem, quas agi audierit, stilo et ipse componat, vel etiam alias veras modo et utrinque tractet, et, quod in gladiatoribus fieri videmus, decretoriis exerceatur, ut fecisse Brutum diximus pro Milone.
그러고 나서 그는 자신이 진행되는 것을 들었던 바로 그 소송들을 스스로 글로 지어 보거나, 혹은 실제의 다른 소송이라도 양측 입장에서 다루어 보아야 하며, 검투사들에게서 행해지는 것을 보듯 실전용 무기로 훈련해야 하니, 이는 브루투스가 미로를 위해 행했다고 우리가 말한 바와 같다.
melius hoc quam rescribere veteribus orationibus, ut fecit Cestius contra Ciceronis actionem habitam pro eodem, cum alteram partem satis nosse non posset ex sola defensione.
이 방식은 옛 연설문들에 반박 글을 쓰는 것—체스티우스가 동일인을 위해 행해진 키케로의 변론에 맞서 행했던 것처럼—보다 나은데, 체스티우스는 변호 하나만 가지고서는 상대방 측을 충분히 알 수 없었기 때문이다.
§10.5.21citius autem idoneus erit iuvenis, quem praeceptor coegerit in declamando quam simillimum esse veritati et per totas ire materias, quarum nunc facillima et maxime favorabilia decerpunt.
그러나 교사가 청년에게 데클라마티오에서 가능한 한 진실과 유사하게 행할 것과, 오늘날에는 가장 쉽고 가장 환영받는 부분들만을 추려내곤 하는 저 소재들을 처음부터 끝까지 다루도록 강제한다면 청년은 더 빨리 역량을 갖추게 될 것이다.
obstant huic, quod secundo loco posui, fere turba discipulorum et consuetudo classium certis diebus audiendarum, nonnihil etiam persuasio patrum numerantium potius declamationes quam aestimantium.
내가 두 번째 위치에 놓았던 이것을 가로막는 것은 대체로 학생들의 무리와 정해진 날에 강의를 듣는 학급의 관행이며, 적지 않게는 데클라마티오의 질을 평가하기보다 그 수를 세고 있는 아버지들의 확신이기도 하다.
§10.5.22sed, quod dixi primo, ut arbitror, libro, nec ille se bonus praeceptor maiore numero quam sustinere possit onerabit et inanem loquacitatem recidet, ut omnia quae sunt in controversia, non, ut quidem volunt, quae in rerum natura, dicantur;
그러나 내가 생각하기에 제1권에서 말했듯이, 훌륭한 교사는 자신이 감당할 수 있는 것보다 더 많은 수의 학생들로 자신에게 짐을 지우지 않을 것이며 공허한 수다를 잘라낼 것이니, 이는 쟁점 안에 있는 모든 것들이 말해지게 하기 위함이지 일부가 바라는 것처럼 자연계에 존재하는 모든 것들이 말해지게 하기 위함이 아니다.
et vel longiore potius dierum spatio laxabit dicendi necessitatem vel materias dividere permittet.
그리하여 그는 더 긴 일정의 간격을 두어 말하는 의무를 완화해 주거나 소재를 나누는 것을 허용할 것이다.
§10.5.23una enim diligenter effecta plus proderit quam plures inchoatae et quasi degustatae.
실로 정성껏 마무리된 한 가지 일이, 시작만 해두고 말하자면 맛만 본 여러 가지 일보다 더 유익할 것이기 때문이다.
propter quod accidit, ut nec suo loco quidque ponatur, nec illa quae prima sunt servent suam legem, iuvenibus flosculos omnium partium in ea quae sunt dicturi congerentibus;
이 때문에 어떤 것도 제자리에 놓이지 못하고 첫머리에 와야 할 것들도 제 법칙을 지키지 못하게 되는 일이 발생하는데, 젊은이들이 자신들이 말하고자 하는 바 속으로 모든 부분의 화려한 미사여구들을 긁어모으기 때문이다.
quo fit, ut timentes, ne sequentia perdant, priora confundant.
이로 인해 그들은 뒤이어 올 것들을 잃을까 두려워한 나머지 앞선 것들을 뒤섞어 버리게 된다.