§10.3.23mihi certe iucundus hic magis quam studiorum hortator videtur esse secessus.
적어도 나에게는 이러한 은거가 학업을 격려하기보다는 즐거운 것으로 보인다.
namque illa, quae ipsa delectant, necesse est avocent ab intentione operis destinati.
왜냐하면 그 자체로 즐거움을 주는 것들은 예정된 작업의 집중으로부터 마음을 다른 곳으로 돌려놓기 마련이기 때문이다.
neque enim se bona fide in multa simul intendere animus totum potest, et quocunque respexit, desinit intueri quod propositum erat. §10.3.24quare silvarum amoenitas et praeterlabentia flumina et inspirantes ramis arborum aurae volucrumque cantus et ipsa late circumspiciendi libertas ad se trahunt, ut mihi remittere potius voluptas ista videatur cogitationem quam intendere. §10.3.25Demosthenes melius, qui se in locum, ex quo nulla exaudiri vox et ex quo nihil prospici posset, recondebat ne aliud agere mentem cogerent oculi.
실로 정신은 동시에 여러 일에 진정으로 온전히 집중할 수 없으며, 어디를 바라보든 원래 목표했던 것을 바라보기를 그치기 때문이다. 그러므로 숲의 아름다움과 흘러가는 강물, 나뭇가지에 불어오는 미풍과 새들의 노랫소리, 그리고 사방을 둘러보는 그 자체의 자유로움은 사람을 끌어당겨서, 나에게는 저러한 즐거움이 생각을 집중시키기보다 오히려 이완시키는 것처럼 보인다. 데모스테네스가 더 훌륭했는데, 그는 어떠한 목소리도 들리지 않고 아무것도 내다볼 수 없는 장소에 몸을 숨겼으니, 이는 눈이 정신으로 하여금 딴청을 피우도록 강요하지 않게 하기 위함이었다.
ideoque lucubrantes silentium noctis et clausum cubiculum et lumen unum velut tectos maxime teneat. §10.3.26sed cum in omni studiorum genere tum in hoc praecipue bona valetudo, quaeque eam maxime praestat, frugalitas, necessaria est, cum tempora ab ipsa rerum natura ad quietem refectionemque nobis data in acerrimum laborem convertimus.
그러므로 밤에 공부하는 이들을 밤의 침묵과 닫힌 방, 그리고 하나의 등불이 마치 감싸 안듯 가장 잘 지켜주어야 한다. 그러나 모든 종류의 학업에서뿐만 아니라 특히 이 경우에는 건강과, 건강을 가장 잘 보장해 주는 절제가 필수적인데, 이는 우리가 자연 자체로부터 휴식과 회복을 위해 받은 시간을 가장 격렬한 노동으로 바꾸기 때문이다.
cui tamen non plus irrogandum est quam quod somno supererit, haud deerit. §10.3.27obstat enim diligentiae scribendi etiam fatigatio, et abunde, si vacet, lucis spatia sufficiunt;
하지만 이 노동에 수면에서 남은 것 이상의 시간을 부과해서는 안 되며, 그것으로 부족하지는 않을 것이다. 실로 피로 역시 글쓰기의 세심함을 방해하며, 여유가 있다면 낮의 시간만으로도 충분히 넉넉하기 때문이다.
occupatos in noctem necessitas agit.
바쁜 이들을 밤으로 내모는 것은 필요성이다.
est tamen lucubratio, quotiens ad eam integri ac refecti venimus, optimum secreti genus.
그러나 밤샘 공부는 우리가 지치지 않고 회복된 상태로 임하기만 한다면 가장 훌륭한 은밀함의 한 종류이다.
§10.3.28sed silentium et secessus et undique liber animus ut sunt maxime optanda, ita non semper possunt contingere, ideoque non statim, si quid obstrepet, abiciendi codices erunt et deplorandus dies;
그러나 침묵과 은거, 그리고 사방으로 자유로운 마음은 가장 바랄 만한 것이기는 하지만, 항상 주어질 수는 없다. 그러므로 무언가 소음이 난다고 해서 곧바로 책을 내던지고 그날을 한탄해서는 안 된다.
verum incommodis repugnandum et hic faciendus usus, ut omnia quae impedient vincat intentio;
도리어 불편함에 맞서 싸워야 하며 여기서 훈련을 쌓아야 하니, 그리하여 집중력이 방해하는 모든 것을 이겨내도록 해야 한다.
quam si tota mente in opus ipsum direxeris, nihil eorum, quae oculis vel auribus incursant, ad animum perveniet. §10.3.29an vero frequenter etiam fortuita hoc cogitatio praestat, ut obvios non videamus et itinere deerremus: non consequemur idem, si et voluerimus? non est indulgendum causis desidiae.
만약 네가 온 마음으로 이 집중력을 작업 자체에 쏟는다면, 눈이나 귀에 부딪히는 것들 중 어느 것도 마음에 가닿지 않을 것이다. 실로 우연한 생각조차도 마주 오는 사람들을 보지 못하고 길을 잃게 만들 만큼 자주 이러한 결과를 낳는데, 우리가 원하기까지 한다면 똑같은 결과를 얻지 못하겠는가? 나태함의 핑계에 빠져서는 안 된다.
nam si non nisi refecti, non nisi hilares, non nisi omnibus aliis curis vacantes studendum existimarimus, semper erit propter quod nobis ignoscamus. §10.3.30quare in turba, itinere, conviviis etiam faciat sibi cogitatio ipsa secretum.
왜냐하면 만일 우리가 피로를 회복했을 때만, 유쾌할 때만, 다른 모든 걱정으로부터 자유로울 때만 공부해야 한다고 생각한다면, 우리 자신을 용서할 핑계가 언제나 있을 것이기 때문이다. 그러므로 군중 속에서, 여행 중에, 심지어 연회에서도 생각 자체가 자신을 위한 은밀한 자리를 만들어내야 한다.
quid alioqui fiet, cum in medio foro, tot circumstantibus iudiciis, iurgiis, fortuitis etiam clamoribus, erit subito continua oratione dicendum, si particulas quas ceris mandamus nisi in solitudine reperire non possumus? propter quae idem ille tantus amator secreti Demosthenes in litore, in quo se maximo cum sono fluctus illideret, meditans consuescebat contionum fremitus non expavescere. §10.3.31illa quoque minora (sed nihil in studiis parvum est) non sunt transeunda: scribi optime ceris, in quibus facillima est ratio delendi, nisi forte visus infirmior membranarum potius usum exiget, quae ut iuvant aciem, ita crebra relatione, quoad intinguntur, calami morantur manum et cogitationis impetum frangunt. §10.3.32relinquendae autem in utrolibet genere contra erunt vacuae tabellae, in quibus libera adiiciendo sit excursio.
그렇지 않다면, 온갖 재판과 다툼, 때로는 우연한 아우성으로 둘러싸인 광장 한가운데서 갑자기 거침없는 연설로 말해야 할 때, 우리가 왁스판에 적어두는 세세한 표현들을 오직 외딴곳에서만 찾아낼 수 있다면 대체 어떻게 되겠는가? 이러한 이유들 때문에, 저 은밀함을 그토록 사랑했던 데모스테네스 자신도 가장 큰 소리를 내며 파도가 몰아치는 해변에서 명상하며 민회의 소란을 두려워하지 않도록 스스로를 훈련했던 것이다. 이보다 더 사소한 일들 역시(하지만 학업에 있어서 사소한 것은 아무것도 없다) 그냥 지나쳐서는 안 된다. 왁스판에 쓰는 것이 가장 좋은데, 거기서는 지우는 방법이 가장 쉽기 때문이다. 다만 시력이 약한 경우에는 오히려 양피지의 사용이 요구될 수도 있는데, 양피지는 시력을 도와주기는 하지만, 먹을 찍을 때마다 펜을 빈번하게 왕복하게 함으로써 손을 더디게 만들고 생각의 흐름을 끊어놓는다. 그러나 어느 쪽이든 반대편에는 빈 판을 남겨두어야 하니, 거기서 덧붙여 쓰는 자유로운 확장이 가능하도록 하기 위함이다.
nam interim pigritiam emendandi angustiae faciunt aut certe novorum interpositione priora confundant.
왜냐하면 때로는 공간의 협소함이 수정을 귀찮아하게 만들거나, 혹은 적어도 새로운 것을 끼워 넣음으로써 앞서 쓴 것들을 어지럽히기 때문이다.
ne latas quidem ultra modum esse ceras velim, expertus iuvenem studiosum alioqui praelongos habuisse sermones, quia illos numero versuum metiebatur, idque vitium, quod frequenti admonitione corrigi non potuerat, mutatis codicibus esse sublatum. §10.3.33debet vacare etiam locus, in quo notentur quae scribentibus solent extra ordinem, id est ex aliis, quam qui sunt in manibus loci, occurrere.
나는 또한 왁스판이 지나치게 넓은 것도 바라지 않는데, 다른 면에서는 열심인 어떤 청년이 쓴 글이 지나치게 길었던 것을 경험했기 때문이다. 그는 줄 수로 그것을 측정하고 있었는데, 잦은 훈계로도 고쳐지지 않던 그 버릇이 필기용 노트를 바꿈으로써 고쳐졌기 때문이다. 또한 글을 쓰는 이들에게 정해진 순서를 벗어나서, 즉 지금 다루고 있는 부분 외에 다른 부분에서 떠오르곤 하는 것들을 기록해 둘 수 있는 빈 공간도 남겨두어야 한다.
irrumpunt enim optimi nonnunquam sensus, quos neque inserere oportet neque differre tutum est, quia interim elabuntur, interim memoriae suae intentos ab alia inventione declinant ideoque optime sunt in deposito.
왜냐하면 때로는 아주 훌륭한 생각이 불쑥 끼어들곤 하는데, 이를 당장 삽입하는 것은 적절하지 않고 미루어 두는 것은 안전하지 않기 때문이다. 그사이 생각들이 사라져 버리기도 하고, 혹은 그것들을 기억하느라 집중하다가 다른 구상에서 멀어지게 만들기 때문이다. 따라서 그것들은 임시 보관소에 두는 것이 가장 좋다.