§10.1.32itaque, ut dixi, neque ilia Sallustiana brevitas, qua nihil apud aures vacuas atque eruditas potest esse perfectius, apud occupatum variis cogitationibus iudicem et saepius ineruditum captanda nobis est;
그러므로 내가 말했듯이, 선입견이 없고 교양 있는 귀에는 이보다 더 완벽할 수 없는 저 살루스티우스적인 간결함도, 여러 가지 잡념에 사로잡혀 있고 흔히 교양도 없는 재판관 앞에서는 우리가 추구해서는 안 된다.
neque illa Livii lactea ubertas satis docebit eum, qui non speciem expositionis, sed fidem quaerit.
또한 리비우스의 저 우유처럼 부드러운 풍요로움도, 진술의 겉치레가 아니라 신빙성을 추구하는 이를 충분히 납득시키지는 못할 것이다.
§10.1.33adde quod M. Tullius ne Thucydidem quidem aut Xenophontem utiles oratori putat, quanquam illum bellicum canere, huius ore Musas esse locutas existimet.
게다가 마르쿠스 툴리우스는 투키디데스나 크세노폰조차 연설가에게는 유익하지 않다고 생각한다는 사실을 덧붙여야 하니, 비록 그가 전자는 전쟁의 나팔 소리를 내고 후자의 입을 통해서는 뮤즈들이 말했다고 여길지라도 그러하다.
licet tamen nobis in digressionibus uti vel historico nonnunquam nitore, dum in his, de quibus erit quaestio, meminerimus, non athletarum toris, sed militum lacertis opus esse; nec versicolorem illam, qua Demetrius Phalereus dicebatur uti, vestem bene ad forensem pulverem facere.
하지만 우리가 본론에서 벗어날 때에는 때로 역사 서술의 화려함을 사용하는 것이 허용된다. 다만, 쟁점이 될 사안들에 있어서 우리가 필요로 하는 것은 운동선수의 근육이 아니라 군인의 팔이라는 것과, 데메트리우스 팔레레우스가 사용했다고 전해지는 저 알록달록한 옷은 법정의 먼지에는 어울리지 않는다는 것을 기억하는 한에서만 그러하다.
§10.1.34est et alius ex historiis usus et is quidem maximus, sed non ad praesentem pertinens locum, ex cognitione rerum exemplorumque, quibus in primis instructus esse debet orator, ne omnia testimonia exspectet a litigatore, sed pleraque ex vetustate diligenter sibi cognita sumat, hoc potentiora, quod ea sola criminibus odii et gratiae vacant.
역사로부터는 또 다른 용도가 있으니 실로 그것은 매우 큰 것이지만, 현재 다루는 대목에 속하는 것은 아니다. 그것은 역사적 사실과 선례들에 대한 지식에서 오는 것이며, 연설가는 무엇보다도 이것들을 갖추고 있어야 하니, 소송 당사자로부터 모든 증거를 기대하기보다 스스로 옛날 일로부터 공들여 알아둔 많은 것들을 취하기 위함이다. 이것들은 오직 그것들만이 증오나 편애라는 혐의로부터 자유롭다는 점에서 그만큼 더 강력하다.
§10.1.35A philosophorum vero lectione ut essent multa nobis petenda, vitio factum est oratorum, qui quidem illis optima sui operis parte cesserunt.
그러나 철학자들의 독서로부터 우리가 많은 것을 얻어야만 하게 된 것은 연설가들의 잘못으로 인해 일어난 일이니, 그들이야말로 자신들의 활동 중 가장 좋은 부분을 철학자들에게 넘겨주었기 때문이다.
nam et de iustis, honestis, utilibus, iisque quae sint istis contraria, et de rebus divinis maxime dicunt et argumentantur acriter Stoici, et altercationibus atque interrogationibus oratorem futurum optime Socratici praeparant.
왜냐하면 스토아학파는 정의롭고, 고결하며, 유익한 것들과 그것들에 반대되는 것들에 대해, 그리고 신적인 일들에 대해 가장 많이 말하고 치열하게 논증하며, 소크라테스 학파는 논쟁과 질문을 통해 미래의 연설가를 가장 잘 준비시켜 주기 때문이다.
§10.1.36sed his quoque adhibendum est simile iudicium, ut etiam cum in rebus versemur iisdem, non tamen eandem esse condicionem sciamus litium ac disputationum, fori et auditorii, praeceptorum et periculorum.
하지만 이들에게도 유사한 판단이 적용되어야 하니, 우리가 비록 동일한 사안들을 다루고 있을 때일지라도 소송과 토론, 법정과 강당, 규칙과 실제 위험의 상황이 같지 않다는 것을 알기 위함이다.
§10.1.37credo exacturos plerosque, cum tantum esse utilitatis in legendo iudicemus, ut id quoque adiungamus operi, qui sint legendi, quae in auctore quoque praecipua virtus.
독서에 이토록 큰 유익함이 있다고 우리가 판단하는 이상, 누구를 읽어야 하며 각각의 저자에게서 어떤 장점이 두드러지는지도 이 저작에 덧붙여 달라고 대부분의 사람들이 요구할 것이라 생각한다.
sed persequi singulos infiniti fuerit operis.
하지만 개개인을 일일이 추적하는 것은 끝없는 작업이 될 것이다.
§10.1.38quippe cum in Bruto M. Tullius tot milibus versuum de Romanis tantum oratoribus loquatur et tamen de omnibus aetatis suae, quibuscum vivebat, exceptis Caesare atque Marcello, silentium egerit, quis erit modus, si et illos et qui postea fuerunt et Graecos omnes?
실로 마르쿠스 툴리우스가 『브루투스』에서 로마의 연설가들만을 두고 수천 행에 달하는 글로 말하면서도, 카이사르와 마르켈루스를 제외하고는 자신과 함께 살았던 동시대의 모든 이들에 대해 침묵을 지켰거늘, 만일 그들과 그 이후에 나타난 이들, 그리고 그리스인 모두를 다룬다면 대체 어떤 한계가 있겠는가?
§10.1.39fuit igitur brevitas illa tutissima, quae est apud Livium in epistola ad filium scripta, legendos Demosthenem atque Ciceronem, tum ita, ut quisque esset Demostheni et Ciceroni simillimus.
그러므로 아들에게 쓴 편지 속에서 리비우스가 보여준 저 가장 안전한 간결함이야말로 최선이었으니, 곧 데모스테네스와 키케로를 읽어야 하며, 그 다음에는 저마다 데모스테네스와 키케로를 가장 많이 닮은 사람의 순서대로 읽어야 한다는 것이다.
§10.1.40non est tamen dissimulanda nostri quoque iudicii summa.
하지만 나 자신의 판단의 요지도 숨겨서는 안 된다.
paucos enim vel potius vix ullum ex his qui vetustatem pertulerunt existimo posse reperiri, quin iudicium adhibentibus adlaturus sit utilitatis aliquid, cum se Cicero ab illis quoque vetustissimis auctoribus, ingeniosis quidem, sed arte carentibus, plurimum fateatur adiutum.
시련을 견뎌내고 살아남은 이들 중에서, 판단력을 발휘하여 읽는 이들에게 얼마간의 유익함을 가져다주지 못할 사람은 거의 없다고 나는 생각하기 때문이다. 키케로 자신도 재능은 있으되 예술적 세련미가 결여된 저 가장 오래된 저자들로부터조차 자신이 매우 큰 도움을 받았음을 시인하고 있지 않은가.
§10.1.41nec multo aliud de novis sentio.
현대의 저자들에 대해서도 나는 이와 크게 다르게 생각하지 않는다.
quotus enim quisque inveniri tam demens potest, qui ne minima quidem alicuius certe fiducia partis memoriam posteritatis speraverit? qui si quis est, intra primos statim versus deprehendetur et citius nos dimittet, quam ut eius nobis magno temporis detrimento constet experimentum.
자기 작품의 최소한 어느 한 부분에 대해서조차 아무런 확신도 없으면서 후세의 기억에 남기를 바랄 만큼 어리석은 사람이 도대체 얼마나 발견될 수 있겠는가? 만일 그런 사람이 있다면 첫 몇 행 안에서 즉시 간파될 것이고, 그의 글을 시험해 보는 것이 우리에게 큰 시간상의 손실을 치르게 하기 전에 훨씬 빨리 우리를 놓아줄 것이다.
§10.1.42sed non quidquid ad aliquam partem scientiae pertinet, protinus ad phrasin, de qua loquimur, accommodatum.
하지만 지식의 어떤 분야에 속하는 모든 것이, 우리가 지금 말하고 있는 표현 방식에 즉각 적합한 것은 아니다.
verum antequam de singulis, pauca in universum de varietate opinionum dicenda sunt.
그러나 개개인에 대해 말하기 전에, 여러 의견의 다양성에 대해 개괄적으로 몇 가지만 언급해 두어야 하겠다.
§10.1.43nam quidam solos veteres legendos putant neque in ullis aliis esse naturalem eloquentiam et robur viris dignum arbitrantur;
왜냐하면 어떤 이들은 오직 고대인들만을 읽어야 한다고 생각하며, 다른 이들에게서는 자연스러운 웅변도 대장부에 걸맞은 힘도 찾아볼 수 없다고 판단하기 때문이다.
alios recens haec lascivia deliciaeque et omnia ad voluptatem multitudinis imperitae composita delectant.
반면에 또 어떤 이들은 이 최근의 방종함과 감미로움, 그리고 무지한 대중의 말초적 즐거움을 위해 구성된 모든 것을 좋아한다.