§1.8.1superest lectio, in qua puer ut sciat, ubi suspendere spiritum debeat, quo loco versum distinguere, ubi claudatur sensus, unde incipiat, quando attollenda vel summittenda sit vox, quo quidque flexu, quid lentius, celerius, concitatius, lenius dicendum, demonstrari nisi in opere ipso non potest.
남은 것은 낭독인데, 그 안에서 소년이 어디서 숨을 골라야 하는지, 어느 자리에서 시행을 구별해야 하는지, 어디서 의미가 닫히고 어디서 시작되는지, 언제 목소리를 높이거나 낮추어야 하는지, 각각을 어떤 억양으로, 무엇을 더 느리게, 빠르게, 격렬하게, 부드럽게 말해야 하는지 알도록 하기 위해, [이것들을 보여주는 일은] 실제 행하는 것 속에서가 아니고서는 가리켜 보일 수 없다.
§1.8.2unum est igitur, quod in hac parte praecipiam: ut omnia ista facere possit, intelligat.
그러므로 이 부분에서 내가 규정하고자 하는 것은 단 하나이다. 곧, 저 모든 것을 행할 수 있도록 하기 위해 [소년이] 이해해야 한다는 것이다.
sit autem in primis lectio virilis et cum suavitate quadam gravis et non quidem prosae similis, quia et carmen est et se poetae canere testantur;
그러나 낭독은 무엇보다도 남성적이어야 하며 어떤 부드러움을 동반한 장중함을 지녀야 하고, 산문과 닮아서는 안 된다. 왜냐하면 그것은 노래이고 시인들 스스로도 노래한다고 공언하기 때문이다.
non tamen in canticum dissoluta nec plasmate (ut nunc a plerisque fit) effeminata;
그렇다고 가요로 풀려버려서도 안 되며, (지금 대부분의 이들이 하듯이) 꾸며낸 음성으로 여성화되어서도 안 된다.
de quo genere optime C. Caesarem praetextatum adhuc accepimus dixisse: si cantas, male cantas;
이러한 종류에 대해, 아직 아동복을 입고 있던 가이우스 카이사르가 극히 훌륭하게 다음과 같이 말했다고 전해진다.
si legis, cantas. §1.8.3nec prosopopoeias, ut quibusdam placet, ad comicum morem pronuntiari velim;
"만약 네가 노래하고 있다면 너는 못 부르고 있는 것이고, 만약 네가 읽고 있다면 너는 노래하고 있는 것이다." 또한 어떤 이들이 좋아하듯이, 역할 연기가 희극적인 방식으로 조음되는 것을 나는 바라지 않는다.
esse tamen flexum quendam, quo distinguantur ab iis, in quibus poeta persona sua utetur.
다만 시인이 자신의 페르소나를 사용하는 부분들로부터 그것들이 구별될 수 있는 어떤 목소리의 변화는 있어야 한다.
§1.8.4cetera admonitione magna egent, in primis, ut tenerae mentes tracturaeque altius, quidquid rudibus et omnium ignaris insederit, non modo quae diserta sed vel magis quae honesta sunt, discant.
그 외의 것들은 큰 훈계를 필요로 하는데, 특히 미숙하고 모든 것에 무지할 때 정착한 것은 무엇이든 더 깊이 흡수하게 마련인 부드러운 마음이, 단지 웅변적인 것뿐만 아니라 그보다 훨씬 더 고결한 것들을 배우도록 해야 한다는 점이다.
§1.8.5ideoque optime institutum est, ut ab Homero atque Vergilio lectio inciperet, quanquam ad intelligendas eorum virtutes firmiore iudicio opus est;
따라서 낭독이 호메로스와 베르길리우스로부터 시작되도록 정해진 것은 극히 훌륭한 제도이다. 비록 그들의 훌륭함을 이해하기 위해서는 더 확고한 판단력이 필요할지라도 말이다.
sed huic rei superest tempus, neque enim semel legentur.
하지만 이 일에는 충분한 시간이 남아 있으니, 그들이 한 번만 읽히지는 않을 것이기 때문이다.
interim et sublimitate heroi carminis animus adsurgat et ex magnitudine rerum spiritum ducat et optimis imbuatur.
그동안 영웅시의 숭고함으로 마음이 고양되고, 사물의 위대함으로부터 영감을 얻으며, 가장 훌륭한 것들로 물들어야 한다.
§1.8.6utiles tragoediae, alunt et lyrici;
비극은 유익하며 서정시인들 역시 마음을 기른다.
si tamen in his non auctores modo sed etiam partes operis elegeris, nam et Graeci licenter multa et Horatium nolim in quibusdam interpretari.
다만 이들에게서 작가뿐만 아니라 작품의 부분들까지 선택해야 하는데, 왜냐하면 그리스인들도 방종하게 많은 것을 썼고, 나 역시 호라티우스를 특정 부분들에서 강독하고 싶지는 않기 때문이다.
elegia vero, utique quae amat, et hendecasyllabi, qui sunt commata Sotadeorum (nam de Sotadeis ne praecipiendum quidem est) amoveantur, si fieri potest, si minus, certe ad firmius aetatis robur reserventur.
그러나 엘레게이아, 특히 사랑을 노래하는 것들과, 소타데스풍 시행의 단편들인 11음절 시는(소타데스풍 시행에 대해서는 규정할 필요조차 없기 때문이다) 만약 가능하다면 치워두어야 하며, 그렇지 못하다면 적어도 더 확고한 연령의 완숙함을 위해 남겨두어야 한다.
§1.8.7comoediae, quae plurimum conferre ad eloquentiam potest, cum per omnes et personas et adfectus eat, quem usum in pueris putem, paulo post suo loco dicam;
희극은 모든 등장인물과 감정을 거치기 때문에 웅변술에 가장 크게 기여할 수 있는데, 이것이 소년들에게 어떤 효용이 있다고 내가 생각하는지는 조금 뒤 적절한 자리에서 말하겠다.
nam cum mores in tuto fuerint, inter praecipua legenda erit.
품행이 안전한 상태에 있게 되면, 그것은 특별히 읽어야 할 것들 중에 있을 것이기 때문이다.
§1.8.8de Menandro loquor, nec tamen excluserim alios.
나는 메난드로스를 말하고 있으나 다른 이들을 제외하지는 않겠다.
nam Latini quoque auctores adferent utilitatis aliquid.
라틴어 저자들 역시 어떤 유익함을 가져다줄 것이기 때문이다.
sed pueris, quae maxime ingenium alant atque animum augeant, praelegenda;
하지만 소년들에게는 무엇보다도 재능을 기르고 마음을 넓혀줄 만한 것들이 먼저 강독되어야 한다.
ceteris, quae ad eruditionem modo pertinent, longa aetas spatium dabit.
단지 박식함에만 관련된 남은 것들에 대해서는 긴 일생이 시간을 줄 것이다.
multum autem veteres etiam Latini conferunt, (quanquam plerique plus ingenio quam arte valuerunt) in primis copiam verborum, quorum in tragoediis gravitas, in comoediis elegantia et quidam velut ἀττικισμός inveniri potest.
한편 옛 라틴어 작가들 역시 많은 것을 기여하는데(비록 그들 대부분이 예술보다는 재능에 더 의존했으나), 특히 어휘의 풍부함이 그러하며, 그중 비극에서는 장중함을, 희극에서는 우아함과 일종의 아티카풍 세련됨 같은 것을 발견할 수 있다.
§1.8.9oeconomia quoque in iis diligentior quam in plerisque novorum erit, qui omnium operum solam virtutem sententias putaverunt.
구성 역시 그들에게서가 현대인들 대부분에게서보다 더 세심할 것인데, 현대인들은 모든 작품의 유일한 미덕을 경구라고 생각했다.
sanctitas certe et, ut sic dicam, virilitas ab iis petenda est, quando nos in omnia deliciarum vitia dicendi quoque ratione defluximus.
참으로 고결함과, 말하자면 남성다움이 그들에게서 구해져야 하니, 우리 역시 말하는 방식에서 사치와 연약함의 모든 폐단으로 흘러 떨어졌기 때문이다.
§1.8.10denique credamus summis oratoribus, qui veterum poemata vel ad fidem causarum vel ad ornamentum eloquentiae adsumunt.
끝으로 소송의 신뢰성을 위해서나 웅변의 장식을 위해서나 옛사람들의 시를 채택하는 가장 뛰어난 웅변가들을 믿기로 하자.