§1.5.1iam cum omnis oratio tris habeat virtutes, ut emendata, ut dilucida, ut ornata sit (quia dicere apte, quod est praecipuum, plerique ornatui subiiciunt), totidem vitia, quae sunt supra dictis contraria, emendate loquendi regulam, quae grammatices prior pars est, examinet.
이제 모든 연설이 올바르고, 명료하며, 아름답게 꾸며지는 것의 세 가지 미덕을 지니고 있으므로(가장 중요한 일인 '적절하게 말하는 것'을 대부분의 사람들이 수사에 귀속시키기 때문이다), 이와 반대되는 동수의 악덕에 관하여, 올바르게 말하기의 규칙(이것은 문법의 첫째 부분이다)을 [교사는] 검토해야 한다.
§1.5.2haec exigitur verbis aut singulis aut pluribus.
이것은 개별 단어 혹은 복수 단어 모두에서 요구된다.
verba nunc generaliter accipi volo, nam duplex eorum intellectus est;
이제 나는 '단어(verba)'가 일반적인 의미로 받아들여지기를 바란다. 왜냐하면 그것들의 이해에는 두 가지 길이 있기 때문이다.
alter, qui omnia per quae sermo nectitur significat, ut apud Horatium: verbaque provisam rem non invita sequentur; alter, in quo est una pars orationis, lego, scribo.
하나는 그것을 통해 담화가 결합되는 모든 것을 의미하는 것이니, 호라티우스에게서 "그리고 단어들은 미리 준비된 사안을 기꺼이 뒤따를 것이다"라고 한 것과 같으며, 다른 하나는 그 안에 연설의 한 부분(품사)이 있는 것이니 '읽는다', '쓴다'와 같은 것이다.
quam vitantes ambiguitatem quidam dicere maluerunt voces, locutiones, dictiones.
이러한 모호함을 피하기 위해 어떤 이들은 '목소리', '표현', '어휘'라고 말하기를 더 좋아했다.
§1.5.3singula sunt aut nostra aut peregrina, aut simplicia aut composita, aut propria aut translata, aut usitata aut ficta.
개별 단어는 우리 것이거나 외래적인 것이며, 단순하거나 복합적인 것이며, 고유한 의미이거나 전의된 것이며, 상용되는 것이거나 새로 만들어진 것이다.
uni verbo vitium saepius quam virtus inest.
단일한 단어에는 미덕보다 악덕이 깃드는 경우가 더 빈번하다.
licet enim dicamus aliquod proprium, speciosum, sublime: nihil tamen horum nisi in complexu loquendi serieque contingit;
왜냐하면 우리가 어떤 단어를 고유하고, 아름답고, 고상하다고 말할 수 있을지라도, 이것들 중 어느 것도 말하기의 결합과 흐름 속이 아니면 일어나지 않기 때문이다.
laudamus enim verba rebus bene accommodata.
왜냐하면 우리는 사안에 잘 어울리는 단어를 찬양하기 때문이다.
§1.5.4sola est, quae notari possit velut vocalitas, quae εὐφωνία dicitur;
개별 단어에서 주목 될 수 있는 유일한 미덕은 이른바 아름다운 울림이며, 이는 '유음(에우포니아)'이라 불린다.
cuius in eo delectus est, ut inter duo, quae idem significant ac tantundem valent, quod melius sonet malis.
그것에 대한 선택은, 동일한 의미와 동일한 가치를 지닌 두 단어 사이에서 더 아름답게 들리는 것을 선호한다는 점에 있다.
§1.5.5prima barbarismi ac soloecismi foeditas absit.
첫째로 야만어법(바르바리스무스)과 비문법(솔로이키스무스)의 추함이 배제되어야 한다.
sed quia interim excusantur haec vitia aut consuetudine aut auctoritate aut vetustate aut denique vicinitate virtutum (nam saepe a figuris ea separare difficile est), ne qua tam lubrica observatio fallat, acriter se in illud tenue discrimen grammaticus intendat, de quo nos latius ibi loquemur, ubi de figuris orationis tractandum erit.
그러나 이러한 악덕들은 때로 습관이나 권위, 오래됨, 혹은 결국 미덕과의 인접성(왜냐하면 그것들을 수사적 형상과 구별하기가 종종 어렵기 때문이다)에 의해 용인되므로, 이러한 불안정한 관찰이 누구도 속이지 않도록, 문법가는 그 미세한 구별에 예리하게 주의를 기울여야 한다. 이 구별에 대해서는 우리가 연설의 형상에 대해 다루어야 할 곳에서 더 상세히 논할 것이다.
§1.5.6interim vitium, quod fit in singulis verbis, sit barbarismus.
우선 개별 단어에서 발생하는 악덕을 야만어법이라 하자.
occurrat mihi forsan aliquis, quid hic promisso tanti operis dignum? aut quis hoc nescit, alios barbarismos scribendo fieri alios loquendo;
아마도 누군가 나에게 이렇게 반론할지도 모른다. "여기에 이토록 큰 저작의 약속에 걸맞은 것이 무엇이 있는가? 혹은 어떤 야만어법은 쓰기에서 생기고 다른 것들은 말하기에서 생긴다는 것을 누가 모르는가?
—quia, quod male scribitur, male etiam dici necesse est; quae vitiose dixeris, non utique et scripto peccant—illud prius adiectione, detractione, immutatione, transmutatione, hoc secundum divisione, complexione, aspiratione, sono contineri? §1.5.7sed ut parva sint haec, pueri docentur adhuc, et grammaticos officii sui commonemus.
— 잘못 쓰인 것은 잘못 말해지기 마련이지만, 잘못 말한 것이 반드시 글에서도 죄가 되는 것은 아니기 때문이다 — 전자는 첨가, 삭제, 변경, 위치 전환에 있고, 후자는 분할, 결합, 기음화, 발음에 속한다는 것을 말이다." 그러나 이것들이 사소한 일일지라도 소년들은 아직 그것들을 배우고 있으며, 우리는 문법가들에게 그들의 의무를 일깨워주고 있다.
ex quibus si quis erit plane impolitus et vestibulum modo artis huius ingressus, intra haec, quae profitentium commentariolis vulgata sunt, consistet, doctiores multa adiicient, vel hoc primum, quod barbarismum pluribus modis accipimus.
만일 그들 중에 완전히 세련되지 못하고 이 기술의 입구에 겨우 들어선 자가 있다면, 가르치는 사람들의 간이 교재를 통해 널리 알려진 것들 안에 머물겠지만, 더 학식 있는 이들은 많은 것을 덧붙일 것이니, 우선 우리가 야만어법을 여러 방식으로 이해한다는 사실이 그러하다.
§1.5.8unum gente, quale est, si quis Afrum vel Hispanum Latinae orationi nomen inserat, ut ferrum, quo rotae vinciuntur, dici solet cantus, quanquam eo tanquam recepto utitur Persius;
첫째는 민족에 따른 것이니, 예컨대 누군가가 아프리카나 히스파니아의 이름을 라틴어 연설에 써넣는 경우와 같다. 예컨대 바퀴가 조여지는 철을 보통 '칸투스'라 부르는데, 페르시우스는 이를 마치 수용된 단어인 것처럼 사용한다.
sicut Catullus ploxenum circa Padum invenit, et in oratione Labieni (sive illa Cornelii Galli est) in Pollionem casamo adsectator e Gallia ductum est;
카툴루스가 포 강 주변에서 '플록세눔'을 발견한 것이나, 라비에누스의(혹은 코르넬리우스 갈루스의 것일 수도 있는) 폴리오를 탄핵하는 연설에서 갈리아로부터 유래한 시종을 뜻하는 '카사모'가 도입된 것과 같다.
nam mastrucam, quod Sardum est, irridens Cicero ex industria dixit.
키케로가 조롱하기 위해 의도적으로 사용한 사르디니아어인 '마스트루카'도 그러하다.
§1.5.9alterum genus barbarismi accipimus, quod fit animi natura, ut is, a quo insolenter quid aut minaciter aut crudeliter dictum sit, barbare locutus existimatur.
우리가 받아들이는 야만어법의 둘째 종류는 정신의 본성에 의해 일어나는 것이니, 무례하게 혹은 위협적으로 혹은 잔인하게 무언가를 말한 자가 야만적으로 말한 것으로 여겨지는 경우와 같다.
§1.5.10tertium est illud vitium barbarismi, cuius exempla vulgo sunt plurima, sibi etiam quisque fingere potest, ut verbo, cui libebit, adiiciat litteram syllabamve vel detrahat, aut aliam pro alia aut eandem alio quam rectum est loco ponat.
셋째는 야만어법의 저 악덕인데, 그 예는 세상에 아주 많아서 누구나 스스로 만들어낼 수도 있다. 즉, 누구든 원하는 단어에 글자나 음절을 덧붙이거나 빼거나, 혹은 어떤 글자를 다른 글자 대신 넣거나, 같은 글자를 올바른 자리와 다른 곳에 놓는 것이다.
§1.5.11sed quidam fere in iactationem eruditionis sumere illa ex poetis solent et auctores quos praelegunt criminantur.
그러나 어떤 이들은 거의 학식을 자랑하기 위해 시인들로부터 그런 것들을 인용하곤 하며 그들이 낭독하는 저술가들을 비난한다.
scire autem debet puer, haec apud scriptores carminum aut venia digna aut etiam laude duci, potiusque illa docendi erunt minus vulgata.
그러나 소년은 시의 작가들에게서 이러한 일들이 용서받을 만하거나 혹은 찬양받을 만한 것으로 여겨진다는 것을 알아야 하며, 오히려 덜 널리 알려진 것들을 가르쳐야 할 것이다.