§1.2.1sed nobis iam paulatim adcrescere puer et exire de gremio et discere serio incipiat.
그러나 이제 우리의 아이도 점차 자라나 품 안에서 벗어나 본격적으로 배우기 시작해야 할 것이다.
hoc igitur potissimum loco tractanda quaestio est, utiliusne sit domi atque intra privatos parietes studentem continere an frequentiae scholarum et velut publicis praeceptoribus tradere.
그러므로 이 대목에서 특히, 배움을 닦는 이를 집 안과 사적인 벽 안에 머무르게 하는 것이 유익한지, 아니면 학교의 무리와 이른바 공적인 교사들에게 맡기는 것이 유익한지라는 문제가 논의되어야 한다.
§1.2.2quod quidem cum iis, a quibus clarissimarum civitatium mores sunt instituti, tum eminentissimis auctoribus video placuisse.
이것은 가장 저명한 국가들의 관습을 제정한 이들뿐만 아니라 가장 걸출한 저술가들에게도 환영받았던 일임을 나는 알고 있다.
non est tamen dissimulandum, esse nonnullos, qui ab hoc prope publico more privata quadam persuasione dissentiant.
그러나 이러한 거의 공적인 관습에 대하여 어떤 사적인 확신으로 인해 반대하는 이들이 없지 않다는 사실을 숨겨서는 안 된다.
hi duas praecipue rationes sequi videntur: unam, quod moribus magis consulant fugiendo turbam hominum eius aetatis, quae sit ad vitia maxime prona, unde causas turpium factorum saepe extitisse utinam falso iactaretur;
이들은 주로 두 가지 이유를 따르는 것으로 보인다. 하나는, 악덕에 가장 빠지기 쉬운 나이대 사람들의 무리를 피함으로써 도덕에 더 신경을 쓴다는 것인데, 그 속에서 부끄러운 행위의 원인들이 자주 생겨났다는 소문이 부디 거짓으로 떠도는 것이기를 바랄 뿐이다.
alteram, quod, quisquis futurus est ille praeceptor, liberalius tempora sua impensurus uni videtur, quam si eadem in plures partiatur.
다른 하나는, 장차 그 교사가 될 사람이 누구이든 간에, 동일한 시간을 여러 사람에게 나누어 주는 것보다 한 사람에게 자신의 시간을 더 아낌없이 쏟아부을 것으로 보인다는 점이다.
§1.2.3prior causa prorsus gravis.
전자의 이유는 참으로 무겁다.
nam si studiis quidem scholas prodesse, moribus autem nocere constaret, potior mihi ratio vivendi honeste quam vel optime dicendi videretur.
왜냐하면 만일 학교가 공부에는 유익하지만 도덕에는 해롭다는 점이 확실하다면, 나에게는 훌륭하게 살아가는 방식의 선택이 가장 훌륭하게 말하는 것보다 더 중요해 보일 것이기 때문이다.
sed mea quidem sententia iuncta ista atque indiscreta sunt.
하지만 내 생각에 이 둘은 결합하여 나눌 수 없는 것이다.
neque enim esse oratorem nisi bonum virum iudico, et fieri etiamsi potest nolo.
왜냐하면 나는 좋은 사람이 아니라면 웅변가가 될 수 없다고 판단하며, 설령 그것이 가능하다 할지라도 그렇게 되기를 바라지 않기 때문이다.
de hac re igitur prius.
그러므로 이 일에 대해 먼저 논하겠다.
§1.2.4corrumpi mores in scholis putant;
사람들은 학교에서 도덕이 타락한다고 생각한다.
nam et corrumpuntur interim, sed domi quoque, et sunt multa eius rei exempla tam hercule quam conservatae sanctissime utrobique opinionis.
왜냐하면 실제로 간혹 타락하기도 하지만 집에서도 마찬가지이며, 헤라클레스에 맹세코 이에 대한 사례들은 양쪽 모두에서 평판이 극히 정결하게 유지된 사례들만큼이나 많기 때문이다.
natura cuiusque totum curaque distat.
각자의 본성과 보살핌이 모든 차이를 만든다.
da mentem ad peiora facilem, da negligentiam formandi custodiendique in aetate prima pudoris: non minorem flagitiis occasionem secreta praebuerint.
나쁜 쪽으로 쉽게 기우는 마음을 가정해 보라. 첫 나이대에 수치심을 기르고 지키는 일에 대한 태만을 가정해 보라. 인적 없는 조용함 역시 악행에 대해 못지않은 기회를 제공할 것이다.
nam et potest turpis esse domesticus ille praeceptor, nec tutior inter servos malos quam ingenuos parum modestos conversatio est.
왜냐하면 저 가정교사가 파렴치한 자일 수도 있고, 나쁜 노예들 틈에서의 대화가 품행이 부족한 자유민 자제들 사이에서만큼이나 안전하지 않기 때문이다.
§1.2.5at si bona ipsius indoles, si non caeca ac sopita parentum socordia est, et praeceptorem eligere sanctissimum quemque (cuius rei praecipua prudentibus cura est) et disciplinam, quae maxime severa fuerit, licet, et nihilominus amicum gravem virum aut fidelem libertum lateri filii sui adiungere, cuius assiduus comitatus etiam illos meliores faciat, qui timebantur.
그러나 만일 아이 자신의 천성이 훌륭하고, 부모들의 태만이 맹목적이거나 마비되지 않았다면, 가장 고결한 교사를 선택하고(이 일은 현명한 부모들에게 가장 으뜸가는 관심사이다) 가장 엄격한 배움의 규율을 정하는 것이 가능하며, 그럼에도 불구하고 아들의 곁에 든든한 동반자가 될 엄숙한 성품의 친구나 충실한 해방노예를 붙여 주어, 그의 끊임없는 동행이 심지어 두려움의 대상이었던 이들마저 더 낫게 만들도록 할 수 있다.
§1.2.6facile erat huius metus remedium.
이 두려움에 대한 치유책은 쉬운 것이었다.
utinam liberorum nostrorum mores non ipsi perderemus.
부디 우리 스스로 아이들의 품성을 망치고 있지만 않기를 바란다.
infantiam statim deliciis solvimus.
우리는 유아기를 즉시 사치로 느슨하게 만든다.
mollis illa educatio, quam indulgentiam vocamus, nervos omnes mentis et corporis frangit.
우리가 관용이라 부르는 저 유약한 교육은 정신과 신체의 모든 근육을 꺾어 놓는다.
quid non adultus concupiscet, qui in purpuris repit? nondum prima verba exprimit, iam coccum intelligit, iam conchylium poscit.
자줏빛 천 위를 기어 다니던 아이가 자라서 무엇을 갈망하지 않겠는가? 아직 첫 단어들을 내뱉지도 못하면서 벌써 주홍색을 알아보고 벌써 조개보라색 옷을 요구한다.
ante palatum eorum quam os instituimus.
우리는 아이들의 입보다 입천장을 먼저 길들인다.
§1.2.7in lecticis crescunt; si terram attigerint, e manibus utrinque sustinentium pendent.
그들은 가마 속에서 자라며, 만약 땅에 닿기라도 하면 양쪽에서 붙드는 이들의 손에 대롱대롱 매달린다.
gaudemus, si quid licentius dixerint: verba ne Alexandrinis quidem permittenda deliciis risu et osculo excipimus.
우리는 그들이 다소 방자하게 말하면 기뻐한다. 알렉산드리아의 사치스러운 장난에서조차 허용되어서는 안 될 말들을 우리는 웃음과 입맞춤으로 맞이한다.
nec mirum: nos docuimus, ex nobis audiunt.
놀라운 일이 아니다. 우리가 가르쳤고, 아이들은 우리에게서 듣는 것이다.
§1.2.8nostras amicas, nostros concubinos vident, omne convivium obscenis canticis strepit, pudenda dictu spectantur.
그들은 우리의 애인들과 남첩들을 보며, 모든 연회는 음란한 노래들로 떠들썩하고, 말하기조차 부끄러운 것들이 목격된다.
fit ex his consuetudo, inde natura.
이것들로부터 습관이 되고, 이어서 천성이 된다.
discunt haec miseri, antequam sciant vitia esse;
가련한 아이들은 이것들이 악덕인 줄 알기도 전에 배운다.
inde soluti ac fluentes non accipiunt ex scholis mala ista sed in scholas adferunt.
그리하여 흐트러지고 방종해진 아이들은 학교에서 저러한 악을 전수받는 것이 아니라 학교로 그것을 가져가는 것이다.