§1.12.10et patientior est laboris natura pueris quam iuvenibus.
또한 소년의 본성은 청년보다 노고를 더 잘 견딘다.
videlicet, ut corpora infantium nec casus, quo in terram totiens deferuntur, tam graviter adfligit nec illa per manus et genua reptatio nec post breve tempus continui lusus et totius diei discursus, quia pondus illis abest nec sese ipsi gravant: sic animi quoque, credo, quia minore conatu moventur nec suo nisu studiis insistunt, sed formandos se tantummodo praestant, non similiter fatigantur.
과연 영아들의 신체가 땅바닥에 그토록 자주 넘어지더라도 그리 심하게 다치지 않고, 손과 무릎으로 기어 다니는 일도, 얼마 지나지 않아 계속되는 놀이와 하루 종일 뛰어다니는 일도 힘들어하지 않는 것은 그들에게 몸무게의 무거움이 없고 스스로를 무겁게 누르지 않기 때문이듯이, 정신 역시 마찬가지라고 나는 믿는다. 왜냐하면 정신은 더 적은 노력으로 움직이고 스스로의 힘을 들여 학업에 매달리는 것이 아니라 단지 형성될 상태로 자신을 내맡길 뿐이기에, 동일하게 피로해지지 않기 때문이다.
§1.12.11praeterea secundum aliam aetatis illius facilitatem velut simplicius docentes sequuntur nec quae iam egerint metiuntur.
게다가 그 나이의 또 다른 순종성에 따라, 그들은 가르치는 이들을 마치 더 순박하게 따르며 자신들이 이미 행한 일을 저울질하지도 않는다.
abest illis adhuc etiam laboris iudicium.
그들에게는 아직 노고에 대한 판단조차 없다.
porro, ut frequenter experti sumus, minus adficit sensus fatigatio quam cogitatio.
나아가 우리가 자주 경험했듯이, 육체적인 피로는 정신적인 생각보다 감각에 덜 영향을 미친다.
§1.12.12sed ne temporis quidem unquam plus erit, quia his aetatibus omnis in audiendo profectus est.
하지만 시간 역시 이때보다 더 많을 때는 결코 없을 터인데, 왜냐하면 이 나이에는 모든 진보가 귀 기울여 듣는 데 있기 때문이다.
cum ad stilum secedet, cum generabit ipse aliquid atque componet, tum inchoare haec studia vel non vacabit vel non libebit.
스스로 집필을 위해 물러나고, 직접 무언가를 창작하고 구성하게 될 때에는, 이러한 학업을 시작할 여유가 없거나 혹은 그럴 흥미가 나지 않을 것이다.
§1.12.13ergo cum grammaticus totum occupare diem non possit nec debeat, ne discentis animum taedio avertat, quibus potius studiis haec temporum velut subsiciva donabimus?
그러므로 문법가가 하루 전체를 차지할 수도 없고 차지해서도 안 되며, 배우는 이의 마음이 지루함으로 돌아서지 않게 해야 하기에, 우리는 이러한 이른바 여가 시간들을 오히려 어떤 학업들에 기꺼이 나누어 주어야 하겠는가?
§1.12.14nam nec ego consumi studentem in his artibus volo, nec moduletur aut musicis notis cantica excipiat, nec utique ad minutissima usque geometriae opera descendat, non comoedum in pronuntiando nec saltatorem in gestu facio;
나 역시 공부하는 이가 이 기술들에 몰두해 소진되기를 바라지 않으며, 노래를 조율하거나 음표로 곡조를 기록하기를 바라지 않고, 기하학의 아주 미세한 작업에까지 내려가기를 바라는 것은 결코 아니며, 낭독에서 희극 배우로 만들거나 몸짓에서 무용수로 만들려는 것도 아니다.
quae si omnia exigerem, suppeditabat tamen tempus.
비록 내가 이 모든 것을 요구한다 하더라도 시간은 여전히 충분할 것이다.
longa est enim, quae discit, aetas, et ego non de tardis ingeniis loquor.
배우는 시기는 길며, 내가 이해가 둔한 이들에 대해 말하고 있는 것이 아니기 때문이다.
§1.12.15denique cur in his omnibus, quae discenda oratori futuro puto, eminuit Plato? qui non contentus disciplinis, quas praestare poterant Athenae, non Pythagoreorum, ad quos in Italiam navigaverat, Aegypti quoque sacerdotes adiit atque eorum arcana perdidicit.
끝으로, 미래의 웅변가가 배워야 마땅하다고 내가 생각하는 이 모든 학문에서 어찌하여 플라톤이 탁월했겠는가? 그는 아테네가 제공할 수 있었던 학업에 만족하지 않고, 이탈리아로 항해하여 찾아갔던 피타고라스학파 학자들의 학문에도 만족하지 않았으며, 이집트의 사제들에게까지 나아가 그들의 비밀스러운 지식을 철저히 배웠다.
§1.12.16difficultatis patrocinia praeteximus segnitiae.
우리는 게으름의 핑계로 어려움의 대변을 내세운다.
neque enim nobis operis amor est, nec, quia sit honesta ac rerum pulcherrima eloquentia, petitur ipsa, sed ad venalem usum et sordidum lucrum accingimur.
우리에게는 일에 대한 사랑이 없으며, 웅변술이 고결하고 세상에서 가장 아름다운 것이기에 그것 자체가 추구되는 것이 아니라, 팔아넘길 용도와 비열한 이득을 위해 우리는 채비를 서두르고 있기 때문이다.
§1.12.17dicant sine his in foro multi et adquirant, dum sit locupletior aliquis sordidae mercis negotiator et plus voci suae debeat praeco.
이러한 것들 없이 법정에서 많은 이들이 말하고 부를 쌓으라지, 비열한 상품의 어떤 상인이 더 부유하고 포고원이 자신의 목소리에 더 빚을 지고 있는 동안에는 말이다.
nec velim quidem lectorem dari mihi quid studia referant computaturum.
나는 학업이 무엇을 가져다줄지 계산하는 독자가 나에게 주어지는 것을 결코 바라지 않는다.
§1.12.18qui vero imaginem ipsam eloquentiae divina quadam mente conceperit, quique illam (ut ait non ignobilis tragicus) reginam rerum orationem ponet ante oculos, fructumque non ex stipe advocationum sed ex animo suo et contemplatione ac scientia petet perpetuum illum nec fortunae subiectum, facile persuadebit sibi, ut tempora, quae spectaculis, campo, tesseris, otiosis denique sermonibus, ne dicam somno et conviviorum mora conteruntur, geometrae potius ac musico impendat, quanto plus delectationis habiturus quam ex illis ineruditis voluptatibus.
그러나 참된 웅변의 이미지 자체를 신성한 정신으로 품은 자, 그리고 (지명도 있는 비극 시인이 말하듯) 만물의 여왕인 언론을 눈앞에 둘 자, 그리하여 변호의 푼돈이 아니라 자신의 정신과 관조, 그리고 지식으로부터 영원하고 운명에 좌우되지 않는 저 결실을 구할 자라면, 구경거리, 광장, 주사위 놀이, 끝으로 무익한 잡담에, 수면과 연회의 지체는 말할 것도 없이 낭비되는 시간들을 차라리 기하학자와 음악가에게 바치는 편이 스스로에게 얼마나 더 큰 즐거움을 안겨줄 것인가를 생각하며 쉽게 자신을 납득시킬 것이다.
§1.12.19dedit enim hoc providentia hominibus munus, ut honesta magis iuvarent.
섭리는 인간에게 고결한 것들이 더 즐거움을 주도록 이 선물을 내렸기 때문이다.
sed nos haec ipsa dulcedo longius duxit.
그러나 이러한 달콤함 자체가 우리를 너무 멀리 이끌고 왔다.
hactenus ergo de studiis, quibus, antequam maiora capiat, puer instituendus est;
그러므로 소년이 더 큰 학업을 수용하기 전에 교육받아야 할 학문들에 대해서는 여기까지로 한다.
proximus liber velut novum sumet exordium et ad rhetoris officia transibit.
다음 권은 말하자면 새로운 시작을 맞이하며 수사학자의 임무로 넘어갈 것이다.