§1.1.13non tamen hoc adeo superstitiose fieri velim, ut diu tantum Graece loquatur aut discat, sicut plerisque moris est.
하지만 나는 많은 이들의 습관이 그러하듯, 너무 고집스럽게 오랫동안 그리스어로만 말하거나 배우기를 바라지는 않소.
hoc enim accidunt et oris plurima vitia in peregrinum sonum corrupti et sermonis;
왜냐하면 이로 인하여 외국어 발음에 오염된 매우 많은 조음의 결함과 언어의 결함이 생기기 때문이오.
cui cum Graecae figurae assidua consuetudine haeserunt, in diversa quoque loquendi ratione pertinacissime durant.
끊임없는 습관에 의해 그리스어 표현 방식이 달라붙게 되면, 다른 언어로 말하는 방식에서도 그것이 매우 집요하게 지속되오.
§1.1.14non longe itaque Latina subsequi debent et cito pariter ire.
따라서 라틴어는 그리 뒤처지지 않게 뒤따라야 하며, 곧 나란히 가야 하오.
ita fiet, ut, cum aequali cura linguam utramque tueri coeperimus, neutra alteri officiat.
그렇게 함으로써, 우리가 동등한 정성으로 두 언어를 보살피기 시작할 때, 어느 쪽도 다른 쪽을 방해하지 않게 될 것이오.
§1.1.15quidam litteris instituendos, qui minores septem annis essent, non putaverunt, quod illa primum aetas et intellectum disciplinarum capere et laborem pati posset.
어떤 이들은 일곱 살 미만의 아이들은 글자로 교육받아서는 안 된다고 생각했는데, 왜냐하면 그 나이가 되어서야 비로소 학문의 이해를 받아들이고 노고를 견뎌낼 수 있기 때문이오.
in qua sententia Hesiodum esse plurimi tradunt qui ante grammaticum Aristophanen fuerunt;
이 의견에 헤시오도스가 동의했다고 문법학자 아리스토파네스 이전의 아주 많은 이들이 전하오.
nam is primus ὑποθήκας, in quo libro scriptum hoc invenitur, negavit esse huius poëtae.
왜냐하면 이 내용이 기록되어 있는 『권고』라는 책이 이 시인의 것이 아니라고 그가 처음으로 부정했기 때문이오.
§1.1.16sed alii quoque auctores, inter quos Eratosthenes, idem praeceperunt.
그러나 에라토스테네스를 비롯한 다른 저자들도 같은 것을 지시했소.
melius autem, qui nullum tempus vacare cura volunt, ut Chrysippus.
하지만 크리시포스처럼 어떠한 시간도 보살핌 없이 비어 있기를 바라지 않는 이들이 더 훌륭하오.
nam is, quamvis nutricibus triennium dederit, tamen ab illis quoque iam formandam quam optimis institutis mentem infantium iudicat.
왜냐하면 그는 유모들에게 3년을 양보했음에도 불구하고, 여전히 그녀들에 의해서도 가능한 한 가장 좋은 습관을 통해 유아의 정신이 이미 형성되어야 한다고 판단하기 때문이오.
§1.1.17cur autem non pertineat ad litteras aetas, quae ad mores iam pertinet? neque ignoro, toto illo, de quo loquor, tempore vix tantum effici, quantum conferre unus postea possit annus;
하지만 품행에 이미 관계되는 나이가 왜 글자에는 관계되지 않겠소? 또한 내가 말하고 있는 저 시기 전체 동안, 나중에 단 1년이 가져다줄 수 있는 만큼의 성과가 간신히 이루어질 뿐이라는 점을 내가 모르는 것은 아니오.
sed tamen mihi, qui dissenserunt, videntur non tam discentibus in hac parte quam docentibus pepercisse.
그러나 이견을 가졌던 이들은 이 대목에서 배우는 이들보다 가르치는 이들의 수고를 덜어주려 했던 것으로 내게는 보오.
§1.1.18quid melius alioqui facient, ex quo loqui poterunt? faciant enim aliquid necesse est.
그렇지 않다면 그들이 말할 수 있게 된 뒤로 무엇을 더 잘하겠소? 그들이 무엇이든 해야만 하는 것은 필연적이오.
aut cur hoc, quantulumcunque est, usque ad septem annos lucrum fastidiamus? nam certe quamlibet parvum sit, quod contulerit aetas prior, maiora tamen aliqua discet puer ipso illo anno, quo minora didicisset.
아니면 이 이득이 아무리 미미한 것이라 하더라도, 왜 우리가 일곱 살에 이르기까지의 이 이득을 물리쳐야 하겠소? 왜냐하면 이전 나이가 가져다준 것이 아무리 작을지라도, 아이는 그렇지 않았다면 더 작은 것들을 배웠을 바로 그 해에 더 큰 것들을 배우게 될 것이기 때문이오.
§1.1.19hoc per singulos prorogatum in summam proficit, et quantum in infantia praesumptum est temporis, adolescentiae adquiritur.
이것이 매년 연장되면서 전체적으로 이득이 되며, 유아기에 미리 획득한 시간은 청소년기를 위해 얻어지오.
idem etiam de sequentibus annis praeceptum sit, ne, quod cuique discendum est, sero discere incipiat.
이와 같은 일이 다음 이어지는 해들에 대해서도 지시되어야 하니, 각자가 배워야 할 것을 너무 늦게 배우기 시작하지 않도록 해야 하오.
non ergo perdamus primum statim tempus, atque eo minus, quod initia litterarum sola memoria constant, quae non modo iam est in parvis sed tum etiam tenacissima est.
그러므로 우리는 바로 첫 시간을 허비해서는 안 되며, 글자의 초보는 기억력에만 의존하므로 더욱 그러하오. 기억력은 어린아이들에게 이미 존재할 뿐만 아니라 그때 가장 완강하게 유지되기 때문이오.
§1.1.20nec sum adeo aetatum imprudens, ut instandum protinus teneris acerbe putem exigendamque plane operam.
내가 어린아이들에게 즉시 가혹하게 다그치고 노동을 완전히 요구해야 한다고 생각할 정도로 나이에 대해 무지한 것은 아니오.
nam id in primis cavere oportebit, ne studia, qui amare nondum potest, oderit et amaritudinem semel perceptam etiam ultra rudes annos reformidet.
왜냐하면 아직 배움을 사랑할 수 없는 아이가 그것을 미워하고, 한 번 맛본 쓰라림을 아직 미숙한 시절이 지난 뒤에까지 두려워하지 않도록 무엇보다 경계해야 하기 때문이오.
lusus hic sit;
이것은 놀이가 되어야 하오.
et rogetur et laudetur et numquam non fecisse se gaudeat, aliquando ipso nolente doceatur alius, cui invideat;
질문을 받고, 칭찬을 받으며, 자신이 어떤 일도 해내지 않은 적이 없다고 기뻐하게 하시오. 때로는 본인이 원치 않을 때, 그가 시샘할 만한 다른 아이가 교육받게 하시오.
contendat interim et saepius vincere se putet;
가끔은 경쟁하게 하고 자신이 더 자주 이긴다고 생각하게 하시오.
praemiis etiam, quae capit illa aetas, evocetur.
저 나이가 받아들이는 보상에 의해서도 이끌려 나오게 하시오.
§1.1.21parva docemus oratorem instituendum professi, sed est sua etiam studiis infantia;
우리는 웅변가를 육성하겠다고 공언해 놓고 자잘한 것들을 가르치고 있으나, 배움에도 그 자체의 유아기가 있소.
et ut corporum mox fortissimorum educatio a lacte cunisque initium ducit, ita futurus eloquentissimus edidit aliquando vagitum et loqui primum incerta voce temptavit et haesit circa formas litterarum.
그리고 머지않아 매우 강건해질 육체의 양육이 젖과 요람에서 시작되듯이, 미래의 지극히 웅변적인 이도 한때는 울음소리를 내었고, 처음에는 불확실한 목소리로 말하기를 시도했으며, 글자의 모양을 두고 머뭇거렸소.
nec si quid discere satis non est, ideo nec necesse est.
어떤 것을 배우는 것만으로는 충분하지 않다고 해서, 그 때문에 그것이 불필요한 것은 아니오.
§1.1.22quodsi nemo reprehendit patrem, qui haec non negligenda in suo filio putet, cur improbetur, si quis ea, quae domi suae recte faceret, in publicum promit? atque eo magis, quod minora etiam facilius minores percipiunt, et ut corpora ad quosdam membrorum flexus formari nisi tenera non possunt, sic animos quoque ad pleraque duriores robur ipsum facit.
그런데 만일 자신의 아들에게 이러한 것들이 무시되어서는 안 된다고 생각하는 아버지를 아무도 비난하지 않는다면, 자신의 집에서 올바르게 행할 일들을 공공연히 내놓는 사람이 왜 비난을 받아야 하겠소? 게다가 더 어린아이들이 더 작은 것들을 더 쉽게 이해하므로 더욱 그러하오. 그리고 육체가 사지의 특정한 굽힘에 맞추어 형성되는 것은 부드러울 때가 아니면 불가능하듯이, 정신에 대해서도 굳건해지는 것 자체가 대부분의 일에 대해 그것을 더 완고하게 만드는 법이오.
§1.1.23an Philippus Macedonum rex Alexandro filio suo prima litterarum elementa tradi ab Aristotele, summo eius aetatis philosopho, voluisset, aut ille suscepisset hoc officium, si non studiorum initia et a perfectissimo quoque optime tractari et pertinere ad summam credidisset?
아니면 마케도니아인들의 왕 필리포스가 자신의 아들 알렉산드로스를 위해 글자의 첫걸음을 그 시대 최고의 철학자인 아리스토텔레스로부터 전수받기를 바랐겠소? 또한 저 철학자가 만일 배움의 시작이 가장 완벽한 이에 의해서도 가장 잘 다루어져야 하며 그것이 전체에 관계된다고 믿지 않았다면 이 임무를 맡았겠소?
§1.1.24fingamus igitur Alexandrum dari nobis impositum gremio, dignum tanta cura infantem (quanquam suus cuique dignus est): pudeatne me in ipsis statim elementis etiam brevia docendi monstrare compendia? neque enim mihi illud saltem placet, quod fieri in plurimis video, ut litterarum nomina et contextum prius quam formas parvuli discant.
그러므로 우리는 알렉산드로스가 우리의 품에 안겨 주어졌다고 상상해 봅시다. 그토록 커다란 보살핌을 받을 가치가 있는 유아를 말이오(비록 각자에게 자신의 자식은 가치가 있는 법이지만 말이오). 그렇다면 글자의 첫걸음에서조차 가르치는 짧은 지름길을 제시하는 것을 내가 부끄러워해야 하겠소? 왜냐하면 많은 이들에게서 행해지는 것을 내가 보고 있는 저 방식, 즉 어린아이들이 글자의 모양보다 글자의 이름과 순서를 먼저 배우는 것에는 나로서는 도무지 찬성할 수 없기 때문이오.