§9.18.1et loquimur de Alexandro nondum merso secundis rebus, quarum nemo intolerantior fuit.
그리고 우리는 아직 좋은 운수에 가라앉지 않은 알렉산드로스에 대해 말하고 있다. 그 누구도 그 운수를 그보다 더 감당하지 못하지는 않았는데 말이다.
§9.18.2qui si ex habitu novae fortunae novique, ut ita dicam, ingenii, §9.18.3quod sibi victor induerat, spectetur, Dareo magis similis quam Alexandro in Italiam venisset et exercitum Macedoniae oblitum degenerantemque iam in Persarum mores adduxisset.
만일 그가 정복자로서 스스로 걸쳤던 새로운 운명과, 말하자면 새로운 천품의 상태로부터 평가받는다면, 그는 알렉산드로스보다는 다리우스에 더 가까운 모습으로 이탈리아에 왔을 것이며, 마케도니아를 잊고 이미 페르시아의 풍습으로 타락해 가는 군대를 이끌고 왔을 것이다.
§9.18.4referre in tanto rege piget superbam mutationem vestis et desideratas humi iacentium adulationes, etiam victis Macedonibus graves, nedum victoribus, et foeda supplicia et inter vinum et epulas caedes amicorum et vanitatem ementiendae divinae stirpis.
이토록 위대한 왕에 있어서, 오만한 의복의 변화와 땅에 엎드린 자들에게 바랄 만큼 요구했던 아첨(이는 굴복당한 마케도니아인들에게조차 무거운 것이었거늘, 하물며 승리자들에게는 어떠했겠는가), 그리고 끔찍한 처형들과 술과 잔치 자리에서의 친구들의 살해, 신성한 혈통을 위조하는 허풍을 언급하는 것은 꺼려지는 일이다.
§9.18.5quid? si vini amor in dies fieret acrior, quid?
어찌하겠는가? 만일 포도주에 대한 사랑이 날이 갈수록 더 격렬해졌다면, 어찌하겠는가?
§9.18.6si trux ac praefervida ira nec quicquam dubium inter scriptores refero —, nullane haec damna imperatoriis virtutibus ducimus? id vero periculum erat, quod levissimi ex Graecis, qui Parthorum quoque contra nomen Romanum gloriae favent, dictitare solent, ne maiestatem nominis Alexandri, quem ne fama quidem illis notum arbitror fuisse, §9.18.7sustinere non potuerit populus Romanus, et adversus quem Athenis, in civitate fracta Macedonum armis, cernentes tum maxime prope fumantes Thebarum ruinas contionari libere ausi sint homines, id quod ex monumentis orationum patet, adversus eum nemo ex tot proceribus Romanis vocem liberam missurus fuerit! Quantalibet magnitudo hominis concipiatur animo; §9.18.8unius tamen ea magnitudo hominis erit, collecta paulo plus decem annorum felicitate;
만일 포악하고 극도로 격렬한 분노가 있었다면—사가들 사이에 조금의 의문도 없는 것을 내가 전하거니와—, 우리는 이것들을 장군의 자질에 아무런 해가 되지 않는다고 생각하는가? 실로 그것이 위험이었는데, 로마의 이름에 맞서 파르티아인들의 영광마저 지지하는 그리스인들 중 가장 경박한 자들이 늘 말하곤 하듯이, 소문으로조차 그들에게 알려지지 않았으리라 내가 생각하는 알렉산드로스라는 이름의 위엄을, 로마 인민이 감당할 수 없었을 것이라는 위험이었으며, 또한 마케도니아의 무력에 꺾인 도시인 아테네에서, 당시 거의 연기를 내뿜고 있던 테베의 폐허를 바라보면서도 사람들이 민회에서 감히 자유롭게 연설했던(이 사실은 연설문 기록들로부터 명백하다) 바로 그자를 상대로, 그 많은 로마의 중신들 중 단 한 명도 자유로운 목소리를 내지 못했으리라는 위험이었다! 사람의 위대함이 마음속에 아무리 크게 그려지더라도, 그럼에도 그 위대함은 겨우 10년이 조금 넘는 세월의 행운으로 쌓아 올려진, 단 한 사람의 위대함일 것이다.
§9.18.9quam qui eo extollunt, quod populus Romanus, etsi nullo bello, multis tamen proeliis victus sit, Alexandro nullius pugnae non secunda fortuna fuerit, non intellegunt se hominis res gestas, et eius iuvenis, cum populi iam quadringentesimum bellantis annum rebus conferre.
로마 인민이 비록 어떤 전쟁에서도 패하지 않았을지언정 많은 전투에서는 패한 반면, 알렉산드로스에게는 어떤 전투에서도 순탄치 않은 운명이 없었다는 이유로 이를 극찬하는 자들은, 자신들이 한 인간의, 그것도 한 청년의 업적을 이미 400년째 전쟁을 치르고 있는 한 인민의 역사와 비교하고 있다는 사실을 이해하지 못하고 있다.
§9.18.10miremur, si, cum ex hac parte saecula plura numerentur quam ex illa anni, plus in tam longo spatio quam in aetate tredecim annorum fortuna variaverit?
이쪽 편에서는 저쪽 편의 해보다 더 많은 세기가 헤아려지는데, 이토록 긴 시간 동안에 13년이라는 일생 동안보다 운명이 더 많이 요동쳤다고 해서 우리가 놀라야 하겠는가?
§9.18.11quin tu hominis cum homine et ducis cum duce fortunam confers? quot Romanos duces nominem,
오히려 그대는 인간 대 인간의 운명을, 장군 대 장군의 운명을 비교해 봄이 어떠한가? 내가 얼마나 많은 로마의 장군들을 열거할 수 있겠는가, 그들에게 전투의 불운이 결코 임하지 않았던 장군들을!
§9.18.12quibus numquam adversa fortuna pugnae fuit! paginas in annalibus magistratuumque fastis percurrere licet consulum dictatorumque, quorum nec virtutis nec fortunae ullo die populum Romanum paenituit.
연대기와 정무관 명부의 집정관들과 독재관들의 지면을 훑어볼 수 있으니, 그들의 용맹이나 운명에 대해 로마 인민이 단 하루도 후회한 적이 없는 이들이다.
§9.18.13et, quo sint mirabiliores quam Alexander aut quisquam rex, denos vicenosque dies quidam dictaturam, nemo plus quam annum consulatum gessit;
그리고 그들이 알렉산드로스나 다른 어떤 왕보다 더 경이로운 점은, 어떤 이들은 10일이나 20일 동안 독재관직을 수행했고, 아무도 1년 넘게 집정관직을 맡지 않았다는 것이다.
§9.18.14ab tribunis plebis dilectus inpediti sunt; post tempus ad bella ierunt, ante tempus comitiorum causa revocati sunt;
호민관들에 의해 징병이 저지되었고, 때를 지나 전쟁터로 나갔으며, 민회 때문에 예정보다 일찍 소환되었다.
in ipso conatu rerum circumegit se annus;
일에 막 착수했을 때 일 년이 다 가버렸다.
§9.18.15collegae nunc temeritas nunc pravitas inpedimento aut damno fuit;
동료의 때로는 무모함이, 때로는 사악함이 장애가 되거나 손실이 되었다.
male gestis rebus alterius successum est; tironem aut mala disciplina institutum exercitum acceperunt.
다른 이가 그르쳐 놓은 일들을 인계받았고, 신병들이나 기강이 엉망인 군대를 인수받았다.
§9.18.16at hercule reges non liberi solum inpedimentis omnibus sed domini rerum temporumque trahunt consiliis cuncta, non sequuntur.
그러나 맙소사, 왕들은 모든 장애로부터 자유로울 뿐만 아니라 사태와 시간의 주인이며, 계획으로써 모든 것을 이끌고 따르지 않는다.
§9.18.17invictus ergo Alexander cum invictis ducibus bella gessisset et eadem fortunae pignora in discrimen detulisset;
그러므로 무적의 알렉산드로스는 무적의 장군들과 전쟁을 치렀을 것이며, 운명의 똑같은 담보들을 위험에 빠뜨렸을 것이다.
§9.18.18immo etiam eo plus periculi subisset, quod Macedones unum Alexandrum habuissent, multis casibus non solum obnoxium sed etiam offerentem se,
오히려 그는 그만큼 더 많은 위험을 겪었을 것이니, 마케도니아인들에게는 단 한 명의 알렉산드로스밖에 없었기 때문이며, 그는 많은 불의의 사고에 노출되어 있었을 뿐만 아니라 스스로 몸을 던지기까지 했다.
§9.18.19Romani multi fuissent Alexandro vel gloria vel rerum magnitudine pares, quorum suo quisque fato sine publico discrimine viveret morereturque.
반면 로마인들 중에는 명성이나 업적의 위대함에서 알렉산드로스와 대등한 자들이 많았을 것이며, 그들 각자는 국가의 위기 없이 자기 자신의 운명에 따라 살고 죽었을 것이다.