§9.11.1tum Pontius “nec ego istam deditionem accipiam” inquit, “nec Samnites ratam habebunt.
그때 폰티우스가 말했다. "나도 그대들의 그러한 인도를 받아들이지 않을 것이며, 삼니움인들도 그것을 유효한 것으로 인정하지 않을 것이오.
§9.11.2quin tu, Spuri Postumi, si deos esse censes, aut omnia inrita facis aut pacto stas?
스푸리우스 포스투미우스여, 만일 그대가 신들의 존재를 믿는다면, 어찌하여 모든 것을 무효로 돌리거나 아니면 합의를 지키지 않는단 말이오?
§9.11.3Samniti populo omnes, quos in potestate habuit, aut pro iis pax debetur.
삼니움 인민에게는 그들이 지배하에 두었던 모든 이들이 돌아오거나, 아니면 그 대가로 평화가 보장되어야 하오.
sed quid ego te appello, qui te captum victori cum qua potes fide restituis? populum Romanum appello, quem si sponsionis ad furculas Caudinas factae paenitet, restituat legiones intra saltum, quo saeptae fuerunt.
하지만 포로 신세이면서 승자에게 자신이 발휘할 수 있는 그 어떤 신의를 가지고 스스로를 돌려보내려 하는 그대에게 내가 왜 호소하겠소? 나는 로마 인민에게 호소하오. 만일 그들이 카우디움 협곡에서 이루어진 보증에 대해 후회한다면, 군단들을 그들이 포위되어 있었던 협곡 안으로 되돌려놓아야 할 것이오.
§9.11.4nemo quemquam deceperit;
아무도 누구를 속이지 않도록 하시오.
omnia pro infecto sint;
모든 일이 없었던 일로 돌아가게 하시오.
recipiant arma, quae per pactionem tradiderunt; redeant in castra sua;
그들은 합의에 따라 넘겨주었던 무기를 돌려받고, 자신들의 진영으로 돌아가시오.
quidquid pridie habuerunt, quam in conloquium est ventum, habeant: tum bellum et fortia consilia placeant, tum sponsio et pax repudietur.
회담이 열리기 전날에 그들이 가지고 있던 것은 무엇이든 가지게 하시오. 그러고 나서 전쟁과 대담한 대책을 좋아하든, 보증과 평화를 거부하든 마음대로 하시오.
§9.11.5ea fortuna, iis locis, quae ante pacis mentionem habuimus, geramus bellum, nec populus Romanus consulum sponsionem nec nos fidem populi Romani accusemus.
평화에 대한 언급이 있기 전에 우리가 처했던 것과 같은 처지, 같은 장소에서 전쟁을 치르도록 합시다. 그리하여 로마 인민이 집정관들의 보증을 비난하지도, 우리가 로마 인민의 신의를 비난하지도 않게 하시오.
§9.11.6numquamne causa defiet, cur victi pacto non stetis? obsides Porsinnae dedistis: furto eos subduxistis; auro civitatem a Gallis redemistis: inter accipiendum aurum caesi sunt;
그대들이 패배했을 때 합의를 지키지 않을 구실이 결코 마르지 않는단 말이오? 그대들은 포르신나에게 인질들을 보냈으나 그들을 훔치듯 빼돌렸고, 가울인들에게서 황금으로 국가를 대속하였으나 그 황금을 수령하는 와중에 그들을 살해했소.
§9.11.7pacem nobiscum pepigistis, ut legiones vobis captas restitueremus: eam pacem inritam facitis.
그대들은 우리가 사로잡은 군단들을 돌려보내도록 우리와 평화를 맺었소. 그런데 그 평화를 무효로 돌리고 있소.
et semper aliquam fraudi speciem iuris inponitis.
그리고 그대들은 기만에 대해 늘 어떠한 법적 겉포장을 씌우고 있소.
§9.11.8non probat populus Romanus ignominiosa pace legiones servatas;
로마 인민은 불명예스러운 평화로 군단들이 구원받은 것을 용납하지 않소.
pacem sibi habeat, legiones captas victori restituat: hoc fide, hoc foederibus, hoc fetialibus caerimoniis dignum erat.
그렇다면 평화는 자신들이 취하고, 사로잡힌 군단들을 승자에게 돌려보내시오. 이것이야말로 신의와 조약과 페티알리스의 제의에 걸맞은 일이었을 것이오.
§9.11.9ut quidem tu, quod petisti per pactionem, habeas, tot cives incolumes, ego pacem, quam hos tibi remittendo pactus sum, non habeam, hoc tu, A. Corneli, hoc vos, fetiales, iuris gentibus dicitis?
아울루스 코르넬리우스여, 그리고 페티알리스 신관들이여, 그대가 합의를 통해 구한 것, 즉 이토록 많은 무사한 시민들을 차지하는 반면, 나는 이들을 그대들에게 돌려보냄으로써 약조한 평화를 얻지 못하는 것, 이것이 그대들이 만민에게 선포하는 법이란 말이오?
§9.11.10ego vero istos, quos dedi simulatis, nec accipio nec dedi arbitror nec moror, quo minus in civitatem obligatam sponsione commissa iratis omnibus dis, quorum eluditur numen, redeant.
참으로 나는 그대들이 인도하는 체하는 저들을 받아들이지도 않고 인도되었다고 생각지도 않으며, 신격이 모독당하여 분노한 모든 신들의 진노 아래, 불이행된 보증으로 인해 의무를 짊어진 국가로 그들이 돌아가는 것을 막지도 않겠소.
§9.11.11gerite bellum, quando Sp. Postumius modo legatum fetialem genu perculit.
전쟁을 치르시오, 스푸리우스 포스투미우스가 방금 페티알리스 사절을 무릎으로 쳤으니 말이오.
ita di credent Samnitem civem Postumium, non civem Romanum esse et a Samnite legatum Romanum violatum: eo vobis iustum in nos factum esse bellum.
그렇게 하면 신들은 포스투미우스가 로마 시민이 아니라 삼니움 시민이며, 삼니움인에 의해 로마 사절이 침해당했다고 믿을 것이오. 그리하여 그대들이 우리를 상대로 벌이는 전쟁이 정당해졌다고 믿을 것이오!
§9.11.12haec ludibria religionum non pudere in lucem proferre et vix pueris dignas ambages senes ac consulares fallendae fidei exquirere.
이러한 종교에 대한 조롱을 대낮에 드러내놓는 것을 부끄러워하지도 않고, 노인들이자 집정관을 지낸 자들이 신의를 저버리기 위해 어린아이에게조차 걸맞지 않은 구차한 변명을 구하고 있다니!
§9.11.13i, lictor, deme vincla Romanis;
"가라, 호위병이여, 로마인들에게서 결박을 풀어주어라.
moratus sit nemo, quo minus, ubi visum fuerit, abeant. ” et illi quidem, forsitan et publica, sua certe liberata fide ab Caudio in castra Romana inviolati redierunt.
그들이 가고 싶을 때 떠나는 것을 아무도 지체시키지 말라." 그리하여 그들은 국가의 신의는 어떨지 몰라도 자신들의 신의는 확실히 지키고, 카우디움에서 로마 진영으로 아무런 해를 입지 않고 돌아갔다.