§8.6.1cum consulis vocem subsecuta patrum indignatio esset, proditur memoriae adversus crebram inplorationem deum, quos testes foederum saepius invocabant consules, vocem Anni spernentis numina Iovis Romani auditam.
집정관의 말에 이어 원로원 의원들의 분노가 뒤따랐을 때, 집정관들이 조약의 증인으로서 자주 불러 구하던 신들에 대한 빈번한 애원에 맞서서, 로마의 유피테르의 신위를 멸시하는 안니우스의 목소리가 들렸다고 기억에 전해진다.
§8.6.2certe, cum commotus ira se a vestibulo templi citato gradu proriperet, lapsus per gradus capite graviter offenso inpactus imo ita est saxo, ut sopiretur.
확실한 것은, 그가 분노에 휩싸여 신전 현관으로부터 빠른 걸음으로 뛰쳐나왔을 때, 계단에서 미끄러져 머리를 심하게 부딪히고 가장 아래쪽 돌에 매우 세게 충돌하여 의식을 잃었다는 점이다.
§8.6.3exanimatum auctores quoniam non omnes sunt, mihi quoque in incerto relictum sit, sicut inter foederum ruptorum testationem ingenti fragore caeli procellam effusam;
그가 숨을 거두었는지에 대해서는 모든 저술가가 동의하는 것은 아니므로, 나 역시 불확실한 상태로 남겨두고자 한다. 이는 깨진 조약들에 대한 증언 속에 거대한 천둥소리와 함께 하늘로부터 폭풍우가 쏟아졌다는 이야기와 마찬가지이다.
nam et vera esse et apte ad repraesentandam iram deum ficta possunt.
왜냐하면 이러한 일들은 진실일 수도 있고, 신들의 분노를 나타내기 위해 적절하게 꾸며진 것일 수도 있기 때문이다.
§8.6.4Torquatus missus ab senatu ad dimittendos legatos cum iacentem Annium vidisset, exclamat, ita ut populo patribusque audita vox pariter sit: “bene habet;
사절들을 돌려보내기 위해 원로원으로부터 파견된 토르콰투스는 쓰러져 있는 안니우스를 보았을 때, 평민들과 원로원 의원들 모두에게 똑같이 목소리가 들리도록 대성으로 외쳤다. “만사형통이다.
di pium movere bellum.
신들께서 의로운 전쟁을 시작하셨다.
§8.6.5est caeleste numen;
천상의 신위는 존재한다.
es, magne Iuppiter;
위대한 유피테르여, 당신은 존재하십니다.
haud frustra te patrem deum hominumque hac sede sacravimus.
우리가 당신을 신들과 인간의 아버지로서 이 신좌에 헛되이 봉헌한 것이 아니었습니다.
§8.6.6quid cessatis, Quirites vosque patres conscripti, arma capere deis ducibus? sic stratas legiones Latinorum dabo, quem ad modum legatum iacentem videtis. ” §8.6.7adsensu populi excepta vox consulis tantum ardoris animis fecit, ut legatos proficiscentes cura magistratuum magis, qui iussu consulis prosequebantur, quam ius gentium ab ira impetuque hominum tegeret.
퀴리테스여, 그리고 원로원 의원 여러분, 신들을 인도자로 삼아 무기를 잡기를 왜 주저하십니까? 여러분이 여기 쓰러져 있는 사절을 보는 것과 똑같이, 내가 라티움인들의 군단들을 쓰러뜨려 놓겠습니다.” 평민들의 찬성 속에 맞아들여진 집정관의 목소리는 사람들의 마음에 커다란 열의를 불러일으켜, 출발하는 사절들을 사람들의 분노와 습격으로부터 지켜준 것은 만국법이라기보다는 오히려 집정관의 명령에 따라 그들을 호송하던 정무관들의 보살핌이었다.
consensit et senatus bellum;
원로원 역시 전쟁에 동의하였다.
§8.6.8consulesque duobus scriptis exercitibus per Marsos Paelignosque profecti adiuncto Samnitium exercitu ad Capuam, quo iam Latini sociique convenerant, castra locant.
그리고 두 집정관은 편성된 두 군대를 거느리고 마르시인들과 패리그니인들의 영토를 지나 출발하여, 삼니움인들의 군대를 합류시키고, 라티움인들과 그 동맹국들이 이미 집결해 있던 카푸아 근처에 진을 쳤다.
§8.6.9ibi in quiete utrique consuli eadem dicitur visa species viri maioris quam pro humano habitu augustiorisque, dicentis ex una acie imperatorem, ex altera exercitum deis Manibus matrique Terrae deberi.
그곳에서 휴식을 취하던 중, 두 집정관 모두에게 인간의 체구를 넘어서 더 크고 위엄 있는 한 남자의 동일한 환영이 나타났다고 전해진다. 그 남자는 한쪽 진영에서는 사령관이, 다른 쪽 진영에서는 군대가 마네스 신들과 대지의 어머니 테라에게 바쳐져야 한다고 말하고 있었다.
§8.6.10utrius exercitus imperator legiones hostium superque eas se devovisset, eius populi partisque victoriam fore.
어느 쪽 군대의 사령관이든 적의 군단들과 그 위에 자기 자신을 봉헌한다면, 그 백성과 진영의 승리가 될 것이라는 내용이었다.
§8.6.11hos ubi nocturnos visus inter se consules contulerunt, placuit averruncandae deum irae victimas caedi, simul ut, si extis eadem, quae in somnio visa fuerant, portenderentur, alteruter consulum fata inpleret.
이 야간의 환영들을 집정관들이 서로 맞추어 보았을 때, 신들의 분노를 피하기 위해 희생양을 바치기로 결정되었으며, 동시에 만약 내장 점술을 통해 꿈에서 본 것과 동일한 징조가 나타난다면 집정관 중 한 명이 자신의 운명을 다하도록 결정되었다.
§8.6.12ubi responsa haruspicum insidenti iam animo tacitae religioni congruerunt, tum adhibitis legatis tribunisque et imperiis deum propalam expositis, ne mors voluntaria consulis exercitum in acie terreret,
하루스펙스들의 답변이 이미 그들의 마음에 깃들어 있던 묵묵한 종교적 경외와 일치했을 때, 사절들과 군사 트리부누스들을 불러들여 신들의 명령을 공개적으로 설명하였다. 이는 집정관의 자발적인 죽음이 전투 대열에 있는 군대를 공포에 빠뜨리지 않게 하기 위함이었다.
§8.6.13conparant inter se, ut, ab utra parte cedere Romanus exercitus coepisset, inde se consul devoveret pro populo Romano Quiritibusque.
그들은 서로 다음과 같이 합의하였다. 어느 쪽에서 로마 군대가 퇴각하기 시작하든, 그쪽의 집정관이 로마 시민인 로마 백성들을 위해 자기 자신을 봉헌하기로.
§8.6.14agitatum etiam in consilio est, ut, si quando umquam severo ullum imperio bellum administratum esset, tunc utique disciplina militaris ad priscos redigeretur mores.
또한 군사 회의에서는, 만약 이전에 엄격한 명령 하에 전쟁이 수행된 적이 있었다면, 이번에야말로 군사 규율이 고대의 관습으로 되돌려져야 한다는 점이 논의되었다.
§8.6.15curam acuebat, quod adversus Latinos bellandum erat, lingua, moribus, armorum genere, institutis ante omnia militaribus congruentes: milites militibus, centurionibus centuriones, tribuni tribunis conpares collegaeque iisdem praesidiis, saepe iisdem manipulis permixti fuerant.
라티움인들을 상대로 싸워야 한다는 사실이 그들의 우려를 더하였다. 왜냐하면 그들은 언어, 관습, 무기의 종류, 그리고 무엇보다도 군사 제도에 있어 일치했기 때문이다. 즉, 군인은 군인과, 백인대장은 백인대장과, 트리부누스는 트리부누스와 같은 주둔지에서, 종종 같은 중대에서 동료이자 동지로서 뒤섞여 지내왔던 것이다.
§8.6.16per haec ne quo errore milites caperentur, edicunt consules, ne quis extra ordinem in hostem pugnaret.
이러한 사정 때문에 군인들이 어떠한 오해나 착오에 사로잡히지 않도록, 집정관들은 누구도 대열을 이탈하여 적과 싸워서는 안 된다는 포고를 내렸다.