Humanitext Reader

리비우스 · 로마사 §8.39.1-8.39.16

삼니움군의 궤멸과 강화 제안의 거절

1770개 구절 중 437번째 · 라틴어

요약

로마 기병과 보병의 긴밀한 협공으로 삼니움군에게 결정적인 대승을 거두자, 패배한 삼니움인들은 전쟁 유발자 브루툴루스 파피우스의 시신과 약탈품 인도를 결의하지만, 로마는 포로와 일부 물품만을 수락하고 독재관의 개선식을 거행한다.

§8.39.1equitum acies, qualis esse instructissima potest, invecta in dissipatos inpeditosque hostes caede omnia replet.
기병 대열은 가장 잘 정돈될 수 있는 최상의 진영으로, 흩어지고 얽매인 적들에게 돌격하여 사방을 살육으로 가득 채웠다.
§8.39.2inter sarcinas omissas repente, obiacentes pedibus fugientium consternatorumque equorum, neque pugnae neque fugae satis potentes caeduntur.
갑자기 버려져 도망치는 자들과 겁에 질린 말들의 발밑을 가로막는 수하물들 사이에서, 싸우지도 도망치지도 못한 채 그들은 살육당했다.
§8.39.3tum deleto prope equitatu hostium M. Fabius circumductis paulum alis ab tergo pedestrem aciem adoritur.
그리하여 적의 기병이 거의 전멸되자 마르쿠스 파비우스는 기병 날개를 조금 우회시켜 배후에서 보병 전열을 공격했다.
§8.39.4clamor inde novus accidens et Samnitium terruit animos, et dictator, ubi respectantes hostium antesignanos turbataque signa et fluctuantem aciem vidit, tum appellare, tum adhortari milites, tribunos principesque ordinum nominatim ad iterandam secum pugnam vocare.
그곳으로부터 새로운 함성이 가해지자 삼니움인들의 마음이 꺾였고, 독재관은 적의 전위병들이 뒤를 돌아보고 군기가 흐트러지며 전열이 동요하는 것을 보자, 병사들을 부르고 격려하며, 군사 트리부누스들과 각 대열의 대장들을 이름으로 부르며 자신과 함께 전투를 재개할 것을 촉구했다.
§8.39.5novato clamore signa inferuntur, et, quidquid progrediebantur, magis magisque turbatos hostes cernebant.
새로워진 함성과 함께 군기가 전진되었고, 그들이 전진하면 할수록 적들이 점점 더 혼란에 빠지는 것이 보였다.
eques ipse iam primis erat in conspectu,
이제 기병 자신이 최전선 병사들의 시야에 들어왔다.
§8.39.6et Cornelius respiciens ad manipulos militum, quod manu, quod voce poterat, monstrabat vexilla se suorum parmasque cernere equitum.
코르넬리우스는 병사들의 마니풀루스 대열을 돌아보며 손과 목소리로 할 수 있는 한, 아군 기병들의 깃발과 둥근 방패들이 보인다는 것을 표시해 주었다.
§8.39.7quod ubi auditum simul visumque est, adeo repente laboris per diem paene totum tolerati vulnerumque obliti sunt, ut haud secus, quam si tum integri e castris signum pugnae accepissent, concitaverint se in hostem.
이것이 들림과 동시에 눈에 보이자, 그들은 거의 온종일 견뎌온 피로와 부상을 너무나 갑작스럽게 잊어버려, 마치 그때 진영에서 무상 상태로 전투 신호를 받은 것처럼 적에게 돌격했다.
§8.39.8nec ultra Samnis tolerare terrorem equitum peditumque vim potuit; partim in medio caesi, partim in fugam dissipati sunt.
삼니움인은 더 이상 기병의 공포와 보병의 맹공을 견디지 못하고, 일부는 한가운데서 쓰러졌고 일부는 도망치며 흩어졌다.
§8.39.9pedes restantes ac circumventos cecidit; ab equite fugientium strages est facta, inter quos et ipse imperator cecidit.
보병은 버티며 포위된 자들을 베어 넘겼고, 기병에 의해 도망치는 자들의 살육이 자행되었으며, 그들 중에는 사령관 자신도 쓰러졌다.
hoc demum proelium Samnitium res ita infregit, §8.39.10ut omnibus conciliis fremerent minime id quidem mirum esse, si inpio bello et contra foedus suscepto, infestioribus merito deis quam hominibus, nihil prospere agerent;
이 전투야말로 마침내 삼니움인의 국력을 크게 꺾어 놓았기에, 그들은 모든 집회에서, 조약을 위반하고 일으킨 불의의 전쟁에서 인간보다 신들의 노여움을 마땅히 사고 있으니 무엇 하나 잘 풀리지 않는 것도 전혀 이상한 일이 아니며, 이 전쟁은 큰 대가를 치르고 정화되고 속죄되어야 한다고 불평을 터뜨렸다.
expiandum id bellum magna mercede luendumque esse; §8.39.11id referre tantum, utrum supplicia noxio paucorum an omnium innoxio praebeant sanguine; audebantque iam quidam nominare auctores armorum.
오직 죄가 있는 소수의 피로 벌을 치를 것인가, 아니면 죄 없는 온 국민의 피로 치를 것인가만이 중요할 뿐이라며, 이제 몇몇 이들은 전쟁의 선동자들의 이름을 감히 입에 올리기 시작했다.
§8.39.12unum maxime nomen per consensum clamantium Brutuli Papi exaudiebatur.
소리치는 자들의 일치된 의견을 통해 브루툴루스 파피우스라는 하나의 이름이 가장 크게 들려왔다.
vir nobilis potensque erat, hauddubie proximarum indutiarum ruptor.
그는 고귀하고 유력한 인물로, 의심할 여지 없이 직전의 휴전을 깨뜨린 자였다.
§8.39.13de eo coacti referre praetores decretum fecerunt, ut Brutulus Papius Romanis dederetur et cum eo praeda omnis Romana captivique ut Romam mitterentur, quaeque res per fetiales ex foedere repetitae essent, secundum ius fasque restituerentur.
그에 대해 안건을 제출하도록 강요받은 프라이토르들은 브루툴루스 파피우스를 로마인들에게 인도하고, 그와 함께 모든 로마의 전리품과 포로들을 로마로 보낼 것이며, 페티알레스 사절을 통해 조약에 따라 반환 요구를 받은 물품들은 인간과 신의 법에 따라 반환한다는 결의를 내렸다.
§8.39.14fetiales Romam, ut censuerunt, missi et corpus Brutuli exanime;
그들의 결의대로 페티알레스 사절들이 로마로 파견되었고 브루툴루스의 숨진 시신도 함께 보내졌다.
ipse morte voluntaria ignominiae se ac supplicio subtraxit.
그는 스스로 목숨을 끊어 치욕과 처벌을 면했던 것이다.
placuit cum corpore bona quoque eius dedi.
시신과 함께 그의 재산도 넘겨주기로 결정되었다.
§8.39.15nihil tamen earum rerum praeter captivos ac si qua cognita ex praeda sunt acceptum est; ceterarum rerum inrita fuit deditio.
그러나 포로들과 전리품 중에서 신원이 확인된 몇 가지 물건 외에는 아무것도 받아들여지지 않았고, 나머지 물건의 인도는 무효가 되었다.
dictator ex senatus consulto triumphavit.
독재관은 원로원 결의에 따라 개선식을 거행했다.
§8.39.16hoc bellum a consulibus bellttum quidam auctores sunt eosque de Samnitibus triumphasse; Fabium etiam in Apuliam processisse atque inde magnas praedas egisse.
어떤 저술가들은 이 전쟁을 집정관들이 치렀고 그들이 삼니움인들에 대해 개선식을 거행했으며, 파비우스가 아풀리아까지 진격하여 그곳에서 큰 전리품을 거두었다고 주장하기도 한다.

어휘·문법 주석

  1. 8.39.4appellare, tum adhortari milites, tribunos principesque ordinum nominatim ad iterandam secum pugnam vocare — 동사 appellare, adhortari, vocare는 역사적 부정사(infinitivus historicus)로, 주격의 dictator를 주어로 취한다. 이들은 미완료 과거 직설법을 대신하여 사용되었으며, 전투의 긴박한 국면에서 독재관이 신속하게 행동을 취하는 모습을 생생하게 묘사한다.
  2. 8.39.10ut omnibus conciliis fremerent minime id quidem mirum esse, si inpio bello et contra foedus suscepto, infestioribus merito deis quam hominibus, nihil prospere agerent — 결과의 ut절(ut... fremerent) 내부에서, 원망하는 내용을 나타내는 간접 화법(oratio obliqua)의 대격과 부정사(ACI) 구조(minime ... esse)가 유도되고 있다. 이 ACI 내부의 조건 종속절(si ... agerent)은 간접 화법 내 종속절의 규칙에 따라 접속법 미완료 과거(agerent)를 취한다.
  3. 8.39.11id referre tantum, utrum supplicia noxio paucorum an omnium innoxio praebeant sanguine — 비인칭 동사 referre(중요하다)의 주어는 utrum... an...으로 유도되는 선택적 간접 의문절이다. 또한 수단 탈격(ablativus instrumenti)인 noxio ... sanguine(죄 있는 소수의 피로)와 innoxio [sanguine](죄 없는 만인의 피로) 사이에 각각 속격 명사 paucorum과 omnium이 끼어 들어간 도치(hyperbaton) 구조를 취하고 있다.
  4. 8.39.16hoc bellum a consulibus bellatum quidam auctores sunt — 구문 auctores sunt(~라고 전하는 저술가들이 있다/주장한다)는 tradunt 등과 마찬가지로 대격과 부정사(ACI) 구조를 이끈다. 여기서는 완료 수동태 부정사에서 esse가 생략된 bellatum [esse]가 사용되었으며, 대격 주어는 hoc bellum이다.

이 구절 인용하기

리비우스, 로마사 §8.39.1-8.39.16. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:8.39.1-8.39.16

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.