§5.49.1sed diique et homines prohibuere redemptos vivere Romanos.
하지만 신들과 인간들은 로마인들이 몸값을 치르고 구제된 상태로 살아가는 것을 허락하지 않았다.
nam forte quadam, priusquam infanda merces perficeretur, per altercationem nondum omni auro appenso dictator intervenit auferrique aurum de medio et Gallos summoveri iubet.
왜냐하면 어떤 우연에 의해, 이 굴욕적인 거래가 완료되기도 전에, 한창 실랑이가 벌어져 아직 모든 금의 무게를 다 달지 않았을 때 독재관이 개입하여 금을 치우고 가울인들을 물러나게 하라고 명령했기 때문이다.
§5.49.2cum illi renitentes pactos dicerent sese, negat eam pactionem ratam esse, quae, postquam ipse dictator creatus esset, iniussu suo ab inferioris iuris magistrate facta esset, denuntiatque Gallis, ut se ad proelium expediant.
가울인들이 저항하며 자신들이 협정을 맺었다고 주장하자, 그는 자신이 독재관으로 임명된 이후에 자신의 명령 없이 하위 권한을 가진 정무관에 의해 맺어진 협정은 효력이 없다고 선언하고, 가울인들에게 전투 준비를 갖추라고 선포했다.
§5.49.3suos in acervum conicere sarcinas et arma aptare ferroque, non auro recuperare patriam iubet in conspectu habentis fana deum et coniuges et liberos et solum patriae deforme belli malis et omnia, quae defendi repetique et ulcisci fas sit.
그는 아군들에게 짐을 한데 쌓아두고 무기를 정비하여, 신들의 신전과 아내와 자식들, 전쟁의 참화로 무참히 황폐해진 조국의 땅, 그리고 수호하고 되찾고 보복하는 것이 신법상 당연한 모든 것들을 눈앞에 두고 있는 아군들의 시야 안에서, 금이 아니라 철로 조국을 되찾으라고 명령했다.
§5.49.4instruit deinde aciem, ut loci natura patiebatur, in semirutae solo urbis et natura inaequali et omnia, quae arte belli secunda suis eligi praepararive poterant, providit.
이어 그는 지형이 허용하는 대로, 반쯤 파괴된 도시의 자연적으로 기포가 있는 땅 위에 전투 대형을 전개했고, 군사 기술을 통해 아군에게 유리하게 선택되거나 준비될 수 있는 모든 것을 미리 조처했다.
§5.49.5Galli nova re trepidi arma capiunt iraque magis quam consilio in Romanos incurrunt.
가울인들은 예상치 못한 사태에 당황하여 무기를 잡고, 사려보다는 분노에 이끌려 로마인들에게 돌격했다.
iam verterat fortuna, iam deorum opes humanaque consilia rem Romanam adiuvabant.
이제 운명은 일전해 있었고, 이제 신들의 힘과 인간의 지략이 로마의 국세를 돕고 있었다.
igitur primo concursu haud maiore momento fusi Galli sunt, quam ad Aliam vicerant.
그리하여 첫 충돌에서 가울인들은 그들이 알리아 강에서 승리했을 때와 다름없이 손쉽게 격퇴당했다.
§5.49.6iustiore altero deinde proelio ad octavum lapidem Gabina via, quo se ex fuga contulerant, eiusdem ductu auspicioque Camilli vincuntur.
이어 가비이 가도의 여덟 번째 마일표가 있는 곳, 즉 그들이 도망쳐 몸을 피했던 곳에서 벌어진 더 본격적인 두 번째 전투에서, 그들은 동일한 카밀루스의 지휘와 길조의 보호 아래 패배했다.
ibi caedes omnia obtinuit; castra capiuntur, et ne nuntius quidem cladis relictus.
그곳에서는 살육이 온통 뒤덮었고, 진영은 함락되었으며, 참상의 소식을 전할 전령 한 명조차 남지 않았다.
§5.49.7dictator recuperata ex hostibus patria triumphans in urbem redit interque iocos militaris, quos inconditos iaciunt, Romulus ac parens patriae conditorque alter urbis haud vanis laudibus appellabatur.
적들로부터 조국을 되찾은 독재관은 개선식을 거행하며 시내로 귀환했고, 병사들이 즉흥적이고 거칠게 던지는 장난 섞인 노래 속에서, '로물루스', '조국의 아버지', '도시의 제2의 건국자'라는 결코 무색하지 않은 찬사로 불렸다.
§5.49.8Servatam deinde bello patriam iterum in pace haud dubie servavit, cum prohibuit migrari Veios et tribunis rem intentius agentibus post incensam urbem et per se inclinata magis plebe ad id consilium;
그리하여 전쟁에서 구한 조국을 그는 평화 시기에도 다시 한번 의심할 여지 없이 구했다. 그것은 도시가 불탄 후, 호민관들이 그 계획을 더욱 열성적으로 추진하고 평민들 스스로도 그 계획에 더 기울어 있었음에도 불구하고, 그가 우에이이로의 이주를 금지했을 때였다.
§5.49.9eaque causa fuit non abdicandae post triumphum dictaturae senatu obsecrante, ne rem publicam in incerto relinqueret statu.
그리고 이것이 개선식 후 원로원이 국가를 불안정한 상태로 내버려 두지 말아 달라고 간청함에 따라, 그가 독재관직을 사임하지 않은 이유였다.