§5.44.1“Ardeates” inquit, “veteres smici, novi etiam cives mei, quando et vestrum beneficium ita tulit et fortuna hoc eguit mea, nemo vestrum condicionis meae oblitum me huc processisse putet;
"아르데아인들이여," 그가 말했다, "오래된 친구이자 이제는 나의 새로운 동료 시민들이여, 여러분의 은혜가 그렇게 이끌었고 나의 운명이 이것을 필요로 했으니, 여러분 중 누구도 내가 나의 처지를 잊고 이곳에 나섰다고 생각하지 마시오.
sed res ac commune periculum cogit quod quisque possit in re trepida praesidii in medium conferre. §5.44.2et quando ego vobis pro tantis vestris in me meritis gratiam referam, si nunc cessavero? aut ubi usus erit mei vobis, si in bello non fuerit? hac arte in patria steti et invictus bello in pace ab ingratis civibus pulsus sum. §5.44.3vobis autem, Ardeates, fortuna oblata est et pro tantis populi Romani beneficiis, quanta ipsi meministis — nec enim exprobranda apud memores sunt — gratiae referendae et huic urbi decus ingens belli ex hoste communi pariendi, qui effuso agmine adventat. §5.44.4gens est, cui natura corpora animosque magna magis quam firma dederit;
도리어 사태와 공동의 위험이, 이 위급한 상황 속에서 저마다 제공할 수 있는 방어의 조력을 공론의 장으로 가져올 것을 강요하고 있소. 그리고 만일 내가 지금 아무것도 하지 않고 가만히 있다면, 나에 대한 여러분의 그토록 큰 공로에 대해 내가 언제 은혜를 갚겠소? 혹은 전쟁에서가 아니라면, 언제 여러분에게 나의 쓰임새가 있겠소? 나는 이 기술로 조국에서 버텼고, 전쟁에서는 무패였으나 평화 속에서 배은망덕한 시민들에 의해 쫓겨났소. 하지만 아르데아인들이여, 여러분에게는 여러분 스스로 기억하고 있는 로마 인민의 그토록 큰 은혜에 대해—기억하는 이들에게 굳이 상기시켜 비난할 필요는 없겠으나—보은하고, 또한 흩어진 대열로 다가오고 있는 공동의 적을 상대로 이 도시를 위해 거대한 전쟁의 영광을 거머쥘 기회가 주어졌소. 그들은 자연이 강인함보다는 거대함을 지닌 육체와 정신을 부여한 민족이오.
eo in certamen omne plus terroris quam virium ferunt. §5.44.5argumento sit clades Romana: patentem cepere urbem;
그리하여 그들은 모든 싸움에 힘보다는 공포를 더 많이 가져다주오. 로마의 재앙이 그 증거가 될 것이오.
ex arce Capitolioque iis exigua resistitur manu;
그들은 열려 있는 도시를 점령했으나, 요새와 카톨리움으로부터는 극소수의 병력에 의해 저항을 받고 있소.
iam obsidionis taedio victi abscedunt vagique per agros palantur. §5.44.6cibo vinoque raptim hausto repleti, ubi nox adpetit, prope rivos aquarum sine munimento, sine stationibus ac custodiis passim ferarum ritu sternuntur nunc ab secundis rebus magis etiam solito incauti. §5.44.7si vobis in animo est tueri moenia vestra nec pati haec omnia Gallorum fieri, prima vigilia capite arma frequentesque me sequimini ad caedem, non ad pugnam.
이제 그들은 포위 공격의 지루함에 지쳐 물러나 들판을 어지러이 배회하고 있소. 그들은 급히 들이켠 음식과 포도주로 가득 찬 채, 밤이 다가오면 요새화된 방벽도, 초소나 파수꾼도 없이 야수들처럼 물가 근처 여기저기에 쓰러져 자는데, 이제는 성공을 거둔 터라 평소보다 훨씬 더 방심하고 있소. 만일 여러분에게 여러분의 성벽을 지키고 이 모든 것이 가울인들의 차지가 되도록 내버려 두지 않을 마음이 있다면, 제1경에 무기를 들고 떼를 지어 나를 따라 전투가 아닌 도살을 향해 나아가시오.
nisi vinctos somno velut pecudes trucidandos tradidero, non recuso eundem Ardeae rerum mearum exitum, quem Romae habui. ”
만일 내가 그들을 단잠에 묶인 가축처럼 도살하도록 넘겨주지 못한다면, 나는 로마에서 겪었던 내 처지의 종말을 이곳 아르데아에서도 기꺼이 받아들이겠소."