§44.36.1Tempus anni post circumactum solstitium erat;
절기는 하지가 지난 무렵이었다.
hora diei iam ad meridiem vergebat;
하루의 시간은 이미 정오를 향해 기울고 있었다.
iter multo pulvere et incalescente sole factum erat. §44.36.2lassitudo et sitis iam sentiebatur et meridiem aestum magis accensurum cum mox adpareret, statuit sic adfectos recenti atque integro hosti non obicere; §44.36.3sed tantus ardor in animis ad dimicandum utcumque erat, ut consuli non minore arte ad suos eludendos quam ad hostes opus esset. §44.36.4nondum omnibus instructis instabat tribunis militum, ut maturarent instruere; circumibat ipse ordines; §44.36.5animos militum hortando in pugnam accendebat.
행군은 많은 먼지와 뜨거워지는 태양 아래서 이루어졌다. 피로와 갈증이 이미 느껴지고 있었고, 곧 정오가 더위를 한층 더 부추길 것이 분명해 보였기에, 그는 이처럼 지친 병사들을 기운이 넘치고 상처 없는 적에게 맞서게 하지 않기로 결정했다. 그러나 어쨌든 싸우고자 하는 이들의 열망이 워낙 강했기에, 집정관은 적을 속이는 것 못지않은 기술로 아군을 따돌려야 했다. 모든 병사들이 아직 대열을 정비하지 못했을 때, 그는 군사 호민관들에게 서둘러 대열을 갖추라고 재촉했고, 스스로 대열을 두루 돌았다. 그는 격려를 통해 병사들의 투지를 전투로 달구었다.
ibi primo alacres signum poscebant; deinde, quantum incresceret aestus, et voltus minus vigentes et voces segniores erant, et quidam incumbentes scutis nixique pilis stabant tum iam aperte primis ordinibus inperat,
처음에는 그들이 활발하게 신호를 요구했으나, 점차 더위가 심해지면서 표정의 활기가 가라앉고 목소리가 잦아들었으며, 어떤 이들은 방패에 기대고 투창을 버팀목 삼아 서 있었다.
§44.36.6metarentur frontem castrorum et inpedimenta constituerent. §44.36.7quod ubi fieri milites sensere, alii gaudere palam, quod fessos viae labore flagrantissimo aestu non coegisset pugnare; §44.36.8legati circa imperatorem ducesque externi erant, inter quos et Attalus, omnes adprobantes, dum pugnaturum consulem credebant — neque enim ne his quidem cunctationem aperuerat suam —
이에 그는 마침내 최전열에 공공연히 명령했다. 진영의 전면을 측량하고 보급품을 정돈하라고 말이다. 병사들이 이 일이 행해지는 것을 알아차리자, 일부는 행군의 노고로 지치고 타는 듯한 더위 속에 있는 자신들에게 집정관이 싸움을 강요하지 않은 것을 노골적으로 기뻐했다. 사령관 주변에는 사절들과 외국 장수들이 있었고, 그중에는 아탈로스도 있었는데, 그들은 집정관이 전투를 벌일 것이라 믿는 동안에는 모두 동조했다.
§44.36.9tunc mutatione consilii subita cum alii silerent, Nasica unus ex omnibus ausus est monere consulem, ne hostem ludificatum priores imperatores fugiendo certamen manibus emitteret: §44.36.10vereri, ne, si nocte abeat, sequendus maximo labore ac periculo in intima Macedoniae sit, aestasque, sicut prioribus ducibus, per calles saltusque Macedonicorum montium vagando circumagatur. §44.36.11se magnopere suadere, dum in campo patenti hostem habeat, adgrediatur, nec oblatam occasionem vincendi amittat.
사실 집정관은 이들에게조차 자신의 망설임을 밝히지 않았던 것이다. 그때 갑작스러운 계획 변경으로 다른 이들이 침묵하는 가운데, 나시카만이 모두 중에서 감히 집정관에게 간언하기를, 이전의 사령관들을 농락하며 전투를 피해 온 적을 손안에서 놓쳐버리지 말라고 했다. 만일 적이 밤에 떠나버린다면 가장 큰 노고와 위험을 무릅쓰고 마케도니아 깊숙한 곳까지 추격해야 할 것이며, 이전의 장수들 때와 마찬가지로 여름철이 마케도니아 산맥의 좁은 길과 숲속을 헤매는 사이에 다 지나가 버릴까 염려스럽다는 것이었다. 그는 적을 탁 트인 평원에 붙잡아두고 있을 때 공격을 감행해야 하며, 주어진 승리의 기회를 날려버리지 말라고 강력히 권했다. 집정관은 이처럼 명망 있는 청년의 솔직한 충고에 전혀 노여워하지 않고 말했다.
§44.36.12consul nihil offensus libera admonitione tam clari adulescentis “et ego” inquit “animum istum habui, Nasica, quem tu nunc habes, et, quem ego nunc habeo, tu habebis. §44.36.13multis belli casibus didici, quando pugnandum, quando abstinendum pugna sit.
"나시카여, 나 역시 네가 지금 품고 있는 그 생각을 가졌었고, 내가 지금 품고 있는 생각을 너도 가지게 될 것이다. 나는 전쟁의 많은 부침을 통해 언제 싸워야 할지, 언제 싸움을 삼가야 할지를 배웠다.
non operae est stanti nunc in acie docere, quibus de causis hodie quiesse melius sit.
지금 대열에 서 있는 마당에, 오늘 쉬는 것이 왜 더 나은지 그 이유를 설명하는 것은 시의적절하지 않다.
rationes alias reposcito;
다른 기회에 그 이유를 묻도록 해라.
nunc auctoritate veteris imperatoris contentus eris. ”
지금은 노련한 장수의 권위에 만족해야 할 것이다." 청년은 침묵했다.
§44.36.14conticuit adulescens: haud dubie videre aliqua impedimenta pugnae consulem, quae sibi non apparerent.
집정관이 자신에게는 보이지 않는 전투의 어떤 장애 요인들을 보고 있음이 틀림없다고 생각했기 때문이다.