Humanitext Reader

리비우스 · 로마사 §41.2.1-41.2.13

히스트리아인의 진영 급습과 로마군의 패주

1770개 구절 중 1564번째 · 라틴어

요약

히스트리아인들이 수비가 취약해진 로마 진영을 급습하자, 공황에 빠진 로마군은 집정관을 포함하여 바다로 도망친다. 군사 호민관 스트라보 등은 총사령부에서 저항하다 전사하고, 진영에 난입한 히스트리아의 소왕과 군사들은 방치된 물자들 앞에서 잔치를 벌이기 시작한다.

§41.2.1Histri, ut primum ad lacum Timavi castra Romana sunt mota, ipsi post collem occulto loco consederunt, et inde obliquis itineribus agmen sequebantur, in omnem occasionem intenti;
히스트리아인들은 로마 진영이 티마부스 호수로 이동하자마자, 스스로는 언덕 뒤의 숨겨진 곳에 진을 쳤고, 그곳으로부터 우회로를 통해 행군을 뒤쫓으며 온갖 기회를 엿보고 있었다.
§41.2.2nec quicquam eos, quae terra marique agerentur, fallebat.
육지와 바다에서 행해지는 일 중 그들의 눈을 벗어나는 것은 아무것도 없었다.
§41.2.3postquam stationes invalidas esse pro castris, forum turba inermi frequens inter castra et mare mercantium sine ullo terrestri aut maritimo munimento viderunt, duo simul praesidia, Placentinae cohortis et manipulorum secundae legionis, adgrediuntur.
진영 앞의 경비 초소들이 취약한 것과, 진영과 바다 사이의 시장이 육상이나 해상의 아무런 방어벽도 없이 장사를 하는 비무장 군중들로 붐비는 것을 본 후, 그들은 플라켄티아 보병대대와 제2군단의 마니풀루스(중대)들이라는 두 수비대를 동시에 공격했다.
§41.2.4nebula matutina texerat inceptum;
아침 안개가 그들의 기도를 가려주고 있었다.
qua dilabente ad primum teporem solis perlucens iam aliquid, incerta tamen, ut solet, lux speciem omnium multiplicem intuenti reddens, tum quoque frustrata Romanos, multo maiorem iis, quam erat, hostium aciem ostendit.
안개가 태양의 첫 온기에 흩어지면서, 이미 어느 정도 빛을 비추면서도 늘 그렇듯 불확실한 빛은, 바라보는 자에게 만물의 모습을 다양하게 보여주며 이때 역시 로마인들을 기만했고, 그들에게 실제보다 훨씬 더 큰 적의 전열을 보여주었다.
§41.2.5qua territi utriusque stationis milites ingenti tumultu cum in castra confugissent, haud paulo ibi plus, quam quod secum ipsi attulerant, terroris fecerunt.
이에 겁먹은 양쪽 수비대의 군사들이 거대한 소동 속에 진영으로 도망쳐 들어왔을 때, 그들은 자신들이 직접 품고 온 것보다 결코 적지 않은 공포를 그곳에 불러일으켰다.
§41.2.6nam neque dicere, quid fugissent, nec percunctantibus reddere responsum poterant;
왜냐하면 그들은 자신들이 무엇으로부터 도망쳐왔는지 말할 수도 없었고, 캐묻는 자들에게 대답을 돌려줄 수도 없었기 때문이다.
et clamor in portis, ut ubi nulla esset statio, quae sustineret impetum, audiebatur; et concursatio in obscuro incidentium aliorum in alios incertum fecerat, an hostis intra vallum esset.
또한 문에서는 습격을 견뎌낼 초소가 아무것도 없는 곳에서처럼 아우성이 들렸고, 어둠 속에서 서로 부딪치는 자들의 뒤엉킴은 적이 성벽 안에 있는지 없는지를 불확실하게 만들었다.
§41.2.7una vox audiebatur ad mare vocantium;
바다로 가자고 외치는 자들의 한 목소리만 들릴 뿐이었다.
id forte temere ab uno exclamatum totis passim personabat castris.
그것은 마침 어떤 한 사람이 무심코 외친 것이었으나, 순식간에 진영 전체의 도처에 울려 퍼졌다.
§41.2.8itaque primo, velut iussi id facere, pauci, armati alii, maior pars inermes, ad mare decurrunt, dein plures, postremo prope omnes, et ipse consul, cum frustra revocare fugientes conatus nec imperio nec auctoritate nec precibus ad extremum valuisset.
그리하여 처음에는 마치 그렇게 하라고 명령을 받은 것처럼 소수의 사람들이, 어떤 이들은 무장을 하고 대부분은 무장하지 않은 채 바다로 달려 내려갔고, 그다음에는 더 많은 이들이, 마지막에는 거의 모든 이들이, 그리고 집정관 자신도 그렇게 했다. 그는 도망치는 자들을 되돌리려고 헛되이 시도했으나 명령으로도, 권위로도, 탄원으로도 결국 아무런 힘도 발휘하지 못했다.
§41.2.9unus remansit M. Licinius Strabo, tribunus militum secundae legionis, cum tribus signis ab legione sua relictus.
오직 한 사람, 제2군단의 군사 호민관 마르쿠스 리키니우스 스트라보만이 자기 군단에서 세 개의 군기와 함께 남겨진 채 머물렀다.
hunc in vacua castra impetu facto Histri, cum alius armatus iis nemo obviam isset, in praetorio instruentem atque adhortantem suos oppresserunt.
다른 무장한 자가 아무도 자신들을 가로막고 나서지 않자, 비어 있는 진영으로 돌격해 들어온 히스트리아인들은 총사령부에서 자기 병사들을 정렬시키고 격려하고 있던 그를 덮쳤다.
§41.2.10proelium atrocius quam pro paucitate resistentium fuit, nec ante finitum est, quam tribunus militum quique circa eum constiterant interfecti sunt.
전투는 저항하는 자들의 소수에 비해서는 더 치열했으며, 군사 호민관과 그의 주변에 버티고 섰던 자들이 살해당하고 나서야 비로소 끝이 났다.
§41.2.11praetorio deiecto direptisque, quae ibi fuerunt, ad quaestorium, forum quintanamque hostes pervenerunt.
총사령부가 파괴되고 그곳에 있던 것들이 약탈당한 후, 적들은 재무관 막사, 시장, 그리고 퀸타나 가로에 도달했다.
§41.2.12ibi cum omnium rerum paratam expositamque copiam et stratos lectos in quaestorio invenissent, regulus accubans epulari coepit.
그곳에서 온갖 물건들이 준비되어 차려진 풍부한 양식과 재무관 막사에 차려진 침상들을 발견하자, 소왕은 비스듬히 누워 연회를 베풀기 시작했다.
§41.2.13mox idem ceteri omnes, armorum hostiumque obliti, faciunt;
곧 다른 모든 이들도 무기와 적을 잊은 채 똑같이 행동했다.
et, ut quibus insuetus liberalior victus esset, avidius vino ciboque corpora onerant.
그리고 그들에게는 비교적 풍족한 생활이 낯설었기 때문에, 더욱 탐욕스럽게 포도주와 음식으로 몸을 채웠다.

어휘·문법 주석

  1. §41.2.3forum turba inermi frequens — `viderunt`의 목적어가 되는 대격 부정사 구문(`esse` 생략). `turba inermi`는 수단 또는 원인의 탈격으로 형용사 `frequens`(붐비는)를 수식한다.
  2. §41.2.4perlucens iam aliquid — `aliquid`는 중성 대격 단수로, 부사적으로 "어느 정도, 다소"라는 뜻으로 쓰여 현재분사 `perlucens`(빛이 통과하는)를 수식한다. 주절 전체의 주어는 `lux`이다.
  3. §41.2.5haud paulo ibi plus ... terroris — `haud paulo`는 "적지 않게"라는 뜻의 정도 차이의 탈격으로 비교급 `plus`를 수식한다. `terroris`는 `plus`에 걸리는 부분 속격이다. `quam quod`에서 `quod`는 선행사 `id`가 생략된 관계대명사로, `attulerant`의 직접목적어이다.
  4. §41.2.6ut ubi nulla esset statio — `ut ubi`(마치 ~인 곳에서처럼)가 이끄는 종속절로, 접속법 미완료 과거 `esset`이 사용되어 가상적인 상황을 나타낸다.
  5. §41.2.8cum ... conatus — 디포넌트(탈자동사) `conor`의 완료분사 `conatus`는 여기에서 `cum`절 내부의 첫 번째 수어로 기능하여 `conatus [esset]`로 해석되거나, `cum`절의 주동사 역할을 하는 접속법 미완료/과거완료인 `valuisset`에 병치되는 분사로 기능하고 있다.
  6. §41.2.10atrocius quam pro paucitate — 전치사 `pro`는 "~에 비례하여, 부합하게"라는 뜻이다. 비교급 `atrocius`와 결합하여 "저항하는 자들의 소수에 부합하는 것 이상으로 치열했다", 즉 "저항하는 자들이 적었던 것에 비하면 매우 치열한 전투였다"라는 불균형을 나타낸다.
  7. §41.2.13ut quibus insuetus liberalior victus esset — `ut` + 관계대명사 `quibus`(여격) + 접속법(`esset`) 구문으로, 주절의 주어(`ceteri omnes`)의 성질이나 배경을 설명하는 원인·이유를 나타낸다("그들에게는 ~이었으므로").

이 구절 인용하기

리비우스, 로마사 §41.2.1-41.2.13. Humanitext Reader, https://reader.humanitext.ai/ko/text/urn:cts:latinLit:phi0914.phi001.humanitext-lat2:41.2.1-41.2.13

AI 초고 번역임과 열람 날짜를 함께 적어 주세요.

번역·주석·요약은 AI가 생성한 초고이며 독자 의견을 반영해 수정됩니다.