§4.45.1annus felicitate populi Romani periculo potius ingenti quam clade insignis.
이 해는 로마 인민의 행운 덕분에 참화보다는 거대한 위험으로 두드러진 해였다.
servitia, urbem ut incenderent distantibus locis, coniurarunt, populoque ad opem passim ferendam tectis intento ut arcem Capitoliumque armati occuparent. §4.45.2avertit nefanda consilia Iuppiter, indicioque duorum conprehensi sontes poenas dederunt.
노예들이 여러 떨어진 장소에서 도시에 불을 지르고, 사람들이 사방에서 집을 구하기 위해 정신이 없는 동안 무장하여 성채와 카피톨리움을 점령하기로 공모했다. 유피테르가 이 사악한 음모를 막아내었고, 두 사람의 밀고에 따라 체포된 범인들은 처벌을 받았다.
indicibus dena milia gravis aeris, quae tum divitiae habebantur, ex aerario numerata et libertas praemium fuit.
밀고한 이들에게는 당시로서는 거금으로 여겨졌던 중형 청동화 1만 아스씩이 국고에서 지급되었고, 포상으로 자유가 주어졌다.
bellum inde ab Aequis reparari coeptum; §4.45.3et novos hostes Labicanos consilia cum veteribus iungere haud incertis auctoribus Romam est allatum. §4.45.4Aequorum iam velut anniversariis armis adsueverat civitas;
그 후 아이쿠이인들에 의해 전쟁이 다시 시작되었다. 또한 새로운 적인 라비카인들이 오랜 적들과 모의를 함께하고 있다는 사실이 신뢰할 만한 소식통을 통해 로마에 전해졌다. 국가에는 이미 아이쿠이인들의 이른바 연례행사와 같은 무력시위가 익숙해져 있었다.
Labicos legati missi cum responsa inde rettulissent dubia, quibus nec tum bellum parari nec diuturnam pacem fore appareret, Tusculanis negotium datum, adverterent animos, ne quid novi tumultus Labicis oreretur.
라비키에 파견된 사절들이 그곳으로부터 모호한 답변을 가지고 돌아왔는데, 그 답변으로는 당장 전쟁이 준비되는 것은 아니지만 영속적인 평화가 있지도 않을 것임이 분명해 보였다.
§4.45.5ad insequentis anni tribunos militum consulari potestate inito magistratu legati ab Tusculo venerunt, L. Sergium Fidenatem, M. Papirium Mugilanum, C. Servilium Prisci filium, quo dictatore Fidenae captae fuerant. §4.45.6nuntiabant legati Labicanos arma cepisse et cum Aequorum exercitu depopulatos agrum Tusculanum castra in Algido posuisse. §4.45.7tum Labicanis bellum indictum;
이에 투스쿨룸인들에게 라비키에서 새로운 소요가 일어나지 않도록 주의를 기울이라는 임무가 주어졌다. 이듬해의 집정관 권한을 가진 군사천인대장인 루키우스 세르기우스 피데나스, 마르쿠스 파피리우스 무길라누스, 그리고 (그 아버지 프리스쿠스가 독재관이었을 때 피데나에가 함락되었던) 프리스쿠스의 아들 가이우스 세르위리우스가 관직에 취임하자마자 투스쿨룸으로부터 사절들이 찾아왔다. 사절들은 라비카인들이 무장을 하고 아이쿠이인들의 군대와 함께 투스쿨룸 영토를 약탈한 뒤 알기도스산에 진을 쳤다고 보고했다. 이에 라비카인들에게 전쟁이 선포되었다.
factoque senatus consulto, ut duo ex tribunis ad bellum proficiscerentur, unus res Romae curaret, certamen subito inter tribunos exortum;
군사천인대장 중 두 명은 전쟁터로 떠나고 한 명은 로마에서 정무를 돌보아야 한다는 원로원 결의가 내려지자, 천인대장들 사이에 갑자기 다툼이 일어났다.
se quisque belli ducem potiorem ferre, curam urbis ut ingratam ignobilemque aspernari. §4.45.8cum parum decorum inter collegas certamen mirabundi patres conspicerent, Q. Servilius “quando nec ordinis huius ulla” inquit “nec rei publicae est verecundia, patria maiestas altercationem istam dirimet: filius meus extra sortem urbi praeerit.
저마다 자신이 전쟁의 지휘관으로 더 적임자라고 주장하며, 도시를 돌보는 일은 고맙게 여겨지지도 않고 명예롭지도 않은 일이라 하여 거절했다. 동료들 간의 어울리지 않는 다툼을 원로원 의원들이 경악하며 지켜보는 가운데, 퀸투스 세르위리우스가 말했다. "이 계급에 대해서도 국가에 대해서도 아무런 경외심이 없으니, 아버지로서의 권위가 그 말다툼을 끝내겠소. 내 아들이 추첨 없이 도시를 다스릴 것이오.
bellum utinam, qui adpetunt, consideratius concordiusque, quam cupiunt, gerant. ”
전쟁을 갈망하는 자들이 부디 그들이 바라는 것보다 더 신중하고 화합하여 전쟁을 치르기를 바랄 뿐이오."