§4.28.1et iam lucescebat omniaque sub oculis erant.
이제 날이 밝아오고 있어 모든 것이 눈앞에 보였다.
et Fabius cum equitatu impetum dederat, et consul eruptionem e castris in trepidos iam hostes fecerat; §4.28.2dictator autem parte altera subsidia et secundam aciem adortus circumagenti se ad dissonos clamores ac subitos tumultus hosti undique obiecerat victorem peditem equitemque. §4.28.3circumventi igitur iam in medio ad unum omnes poenas rebellionis dedissent, ni Vettius Messius ex Volscis, nobilior vir factis quam genere, iam orbem volventes suos increpans clara voce “hic praebituri” inquit
파비우스는 기병대와 함께 돌격을 감행했고, 콘술 또한 이미 공포에 질린 적들을 향해 진영에서 돌격을 감행했다. 한편 독재관은 다른 쪽에서 예비대와 제2열을 공격하여, 어수선한 함성과 갑작스러운 소란에 몸을 돌리던 적들을 상대로 사방에서 승리하고 있던 보병과 기병을 맞서게 했다. 그리하여 이제 중앙에 포위된 적들은 단 한 사람도 남김없이 반란의 대가를 치렀을(몰살당했을) 것이었으나, 가문보다 행적으로 더 고귀한 인물인 볼스키족의 베티우스 메시우스가 이미 원진을 그리며 돌고 있던 자군 병사들을 큰 소리로 꾸짖으며 다음과 같이 말하지 않았다면 그러했을 것이다.
§4.28.4“vos telis hostium estis indefensi, inulti? quid igitur arma habetis aut quid ultro bellum intulistis in otio tumultuosi, in bello segnes? quid hic stantibus spei est? an deum aliquem protecturum vos rapturumque hinc putatis? ferro via facienda est. §4.28.5hac, qua me praegressum videritis, agite, qui visuri domos parentes, coniuges liberos estis, ite mecum.
"너희는 이곳에서 무방비 상태로, 복수도 하지 못한 채 적의 투척 무기에 몸을 내맡길 셈이냐? 그렇다면 왜 무기를 쥐고 있으며, 평화로울 때는 소란스럽고 전쟁 중에는 게으르면서 왜 자진해서 전쟁을 일으켰느냐? 여기에 서 있는 자들에게 무슨 희망이 있느냐? 어떤 신이 너희를 보호하고 이곳에서 구해줄 것이라 생각하느냐? 칼로 길을 열어야 한다. 내가 앞서 나가는 것이 보일 이 길로 오라. 고향과 부모, 아내와 자식들을 다시 보려는 자들이여, 나와 함께 가자!
non murus nec vallum, sed armati armatis obstant.
가로막고 있는 것은 성벽도 토성도 아니요, 무장한 자들에 맞선 무장한 자들일 뿐이다.
virtute pares, necessitate, quae ultimum ac maximum telum est, superiores estis. ” §4.28.6haec locutum exsequentemque dicta redintegrato clamore secuti dant inpressionem, qua Postumius Albus cohortes obiecerat;
용맹함에서는 대등하며, 궁극이자 가장 큰 무기인 '필요(필사적 상황)'에서는 너희가 더 우세하다." 이 말을 남기고 행동으로 옮기는 그를 병사들은 다시 일어난 함성과 함께 뒤따라, 포스투미우스 알부스가 보병대들을 배치해 둔 곳으로 돌격을 감행했다.
et moverunt victorem, donec dictator pedem iam referentibus suit advenit, eoque omne proelium versum est. §4.28.7uni viro, Messio, fortuna hostium innititur.
그리고 그들은 승리하고 있던 자들을 흔들어 놓았고, 마침내 자군 병사들이 이미 후퇴하고 있을 때 독재관이 도착하여 모든 전투가 그쪽으로 전환되었다. 적들의 운명은 오직 한 사람, 메시우스에게 걸려 있었다.
multa utrimque vulnera, multa passim caedes est.
양측에 많은 부상이 속출하고 곳곳에서 많은 도륙이 일어났다.
iam ne duces quidem Romani incruenti pugnant. §4.28.8unus Postumius ictus saxo perfracto capite acie excessit, non dictatorem umerus vulneratus, non Fabium prope affixum equo femur, non bracchium abscisum consulem ex tam ancipiti proelio summovit.
이제는 로마의 장군들조차 피를 흘리지 않고 싸우는 자가 없었다. 오직 포스투미우스만이 돌에 맞아 머리가 깨진 채 전열에서 이탈했을 뿐, 어깨에 부상을 입은 독재관도, 말에 거의 꿰뚫려 고정될 뻔한 허벅지 부상을 입은 파비우스도, 팔이 깊이 베인 콘술도 이토록 예측하기 힘든 전투에서 물러서게 만들지는 못했다.